{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nPodaj, w jakim celu pod kloszem umieszczono zawieszony na statywie papierek\nkobaltowy. Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"16.2. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\nPapierek kobaltowy umieszczono na statywie w celu:\n• wskazania poziomu wilgotności powietrza, co umożliwia stwierdzenie, czy zmiana barwy\npapierków na liściu wynika z wilgotności powietrza pod kloszem, czy jest powodowana\nprzez parowanie z powierzchni liścia/przez transpirację,\n• wykazania, że papierki umieszczone na liściu zabarwiają się na różowo ze względu\nna transpirację, a nie wilgotność powietrza pod kloszem,\n• sprawdzenia,\nczy\n(początkowa)\nwilgotność\npod\nkloszem\njest\nodpowiednia\ndo przeprowadzenia eksperymentu, ponieważ przy dużej wilgotności powietrza wszystkie\npapierki szybko zabarwią się na różowo.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie, że papierek kobaltowy służy do pomiaru wilgotności powietrza pod\nkloszem, co jest konieczne do prawidłowej interpretacji wyników doświadczenia\nlub\nza wyjaśnienie, w jaki sposób papierek kobaltowy umieszczony na statywie umożliwia\ninterpretację wyników doświadczenia.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPapierek kobaltowy umieszczono pod kloszem, aby **wykryć obecność pary wodnej** wydzielanej przez roślinę w procesie transpiracji. Uzasadnienie: papierek chlorku kobaltu zmienia barwę z niebieskiej (suchy) na różową (zwilżony) po pochłonięciu wody - jest wskaźnikiem wilgotności powietrza.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm wskaźnikowy: właściwości chlorku kobaltu\n\nPapierek kobaltowy to bibułka nasączona \\ce{CoCl2} (chlorkiem kobaltu(II)).\n\n**Reakcja z wodą:**\n\\[\\ce{CoCl2 (niebieski) + 6H2O -> CoCl2 * 6H2O (różowy)}\\]\n\n| Stan papierka | Barwa | Interpretacja |\n| Bezwodny \\ce{CoCl2} | **niebieski** | środowisko suche, brak pary wodnej |\n| Uwodniony \\ce{CoCl2 * 6H2O} | **różowy/czerwony** | woda pochłonięta, środowisko wilgotne |\n\n**Cel umieszczenia pod kloszem:**\nRoślina (lub liść) pod kloszem prowadzi **transpirację** - wydziela parę wodną przez aparaty szparkowe. Para wodna gromadzi się w zamkniętej przestrzeni pod kloszem. Papierek reaguje na tę parę zmianą barwy, potwierdzając, że roślina faktycznie wydziela wodę.\n\n**Dlaczego na statywie (zawieszony), a nie leżący na podłożu?**\nAby papierek mierzył parę wodną **w powietrzu** - nie był w bezpośrednim kontakcie z rośliną ani z wilgotną ziemią/podłożem, co mogłoby dać fałszywy wynik niezwiązany z transpirację.\n\n## Sposób 2 - Logika kontroli eksperymentu: co dokładnie badamy\n\nEksperyment pod kloszem bada **oddawanie wody przez roślinę do atmosfery**.\n\n1. Kłosz izoluje przestrzeń → para wodna się nie ucieka → kumuluje się wewnątrz.\n2. Papierek kobaltowy jest **czułym wskaźnikiem nawet śladowych ilości** pary wodnej - zmienia barwę już przy stosunkowo niskiej wilgotności.\n3. Gdyby nie papierek, nie mielibyśmy **wizualnego, obiektywnego dowodu**, że powietrze pod kloszem jest wilgotniejsze niż na zewnątrz.\n4. Wynik = zmiana barwy z niebieskiej na różową → **dowód transpiracji**.\n\n> **Wniosek:** Papierek pełni rolę **bioindykatora/wskaźnika chemicznego** - zastępuje przyrządy pomiarowe (higrometr) w prostym doświadczeniu szkolnym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie, ze papierek kobaltowy sluzy do pomiaru wilgotnosci powietrza pod kloszem, co jest konieczne do prawidlowej interpretacji wynikow doswiadczenia, LUB za wyjasnienie, w jaki sposob papierek na statywie umozliwia interpretacje wynikow.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - wystarczy znajomość:\n- właściwości \\ce{CoCl2} jako wskaźnika wody (zmiana barwy niebieski → różowy),\n- procesu transpiracji jako źródła pary wodnej u roślin.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pisanie tylko *celu* bez *uzasadnienia*. Klucz CKE wymaga **obu** elementów! Sama odpowiedź \"do wykrycia wody\" to **0 pkt**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odwrotna zmiana barwy - część uczniów pisze \"zmienia kolor z różowego na niebieski\". To błąd! Papierek **suchy = niebieski**, mokry = **różowy**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić celu umieszczenia papierka (wykrycie pary wodnej) z celem całego doświadczenia (wykazanie transpiracji). W pytaniu 16.2 chodzi konkretnie o rolę papierka jako wskaźnika - trzeba to doprecyzować.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Podaj, w jakim celu pod kloszem umieszczono zawieszony na statywie papierek<br>kobaltowy. Odpowiedź uzasadnij.</p>","answer_text_html":"<p>16.2. (0-1)<br>Przykładowe rozwiązania<br>Papierek kobaltowy umieszczono na statywie w celu:<br>• wskazania poziomu wilgotności powietrza, co umożliwia stwierdzenie, czy zmiana barwy<br>papierków na liściu wynika z wilgotności powietrza pod kloszem, czy jest powodowana<br>przez parowanie z powierzchni liścia/przez transpirację,<br>• wykazania, że papierki umieszczone na liściu zabarwiają się na różowo ze względu<br>na transpirację, a nie wilgotność powietrza pod kloszem,<br>• sprawdzenia,<br>czy<br>(początkowa)<br>wilgotność<br>pod<br>kloszem<br>jest<br>odpowiednia<br>do przeprowadzenia eksperymentu, ponieważ przy dużej wilgotności powietrza wszystkie<br>papierki szybko zabarwią się na różowo.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie, że papierek kobaltowy służy do pomiaru wilgotności powietrza pod<br>kloszem, co jest konieczne do prawidłowej interpretacji wyników doświadczenia<br>lub<br>za wyjaśnienie, w jaki sposób papierek kobaltowy umieszczony na statywie umożliwia<br>interpretację wyników doświadczenia.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Papierek kobaltowy umieszczono pod kloszem, aby <strong>wykryć obecność pary wodnej</strong> wydzielanej przez roślinę w procesie transpiracji. Uzasadnienie: papierek chlorku kobaltu zmienia barwę z niebieskiej (suchy) na różową (zwilżony) po pochłonięciu wody - jest wskaźnikiem wilgotności powietrza.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm wskaźnikowy: właściwości chlorku kobaltu</h4>\n<p>Papierek kobaltowy to bibułka nasączona \\ce{CoCl2} (chlorkiem kobaltu(II)).</p>\n<p><strong>Reakcja z wodą:</strong></p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>C</mi><mi>o</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>2</mn><mo stretchy=\"false\">&#x00028;</mo><mi>n</mi><mi>i</mi><mi>e</mi><mi>b</mi><mi>i</mi><mi>e</mi><mi>s</mi><mi>k</mi><mi>i</mi><mo stretchy=\"false\">&#x00029;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mi>C</mi><mi>o</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>2</mn><mo>&#x0002A;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi><mo stretchy=\"false\">&#x00028;</mo><mi>r</mi><mi>ó</mi><mi>ż</mi><mi>o</mi><mi>w</mi><mi>y</mi><mo stretchy=\"false\">&#x00029;</mo></mrow></mrow></math></div>\n<p>| Stan papierka | Barwa | Interpretacja |<br>| Bezwodny \\ce{CoCl2} | <strong>niebieski</strong> | środowisko suche, brak pary wodnej |<br>| Uwodniony \\ce{CoCl2 * 6H2O} | <strong>różowy/czerwony</strong> | woda pochłonięta, środowisko wilgotne |</p>\n<p><strong>Cel umieszczenia pod kloszem:</strong><br>Roślina (lub liść) pod kloszem prowadzi <strong>transpirację</strong> - wydziela parę wodną przez aparaty szparkowe. Para wodna gromadzi się w zamkniętej przestrzeni pod kloszem. Papierek reaguje na tę parę zmianą barwy, potwierdzając, że roślina faktycznie wydziela wodę.</p>\n<p><strong>Dlaczego na statywie (zawieszony), a nie leżący na podłożu?</strong><br>Aby papierek mierzył parę wodną <strong>w powietrzu</strong> - nie był w bezpośrednim kontakcie z rośliną ani z wilgotną ziemią/podłożem, co mogłoby dać fałszywy wynik niezwiązany z transpirację.</p>\n<h4>Sposób 2 - Logika kontroli eksperymentu: co dokładnie badamy</h4>\n<p>Eksperyment pod kloszem bada <strong>oddawanie wody przez roślinę do atmosfery</strong>.</p>\n<ol><li>Kłosz izoluje przestrzeń → para wodna się nie ucieka → kumuluje się wewnątrz.</li><li>Papierek kobaltowy jest <strong>czułym wskaźnikiem nawet śladowych ilości</strong> pary wodnej - zmienia barwę już przy stosunkowo niskiej wilgotności.</li><li>Gdyby nie papierek, nie mielibyśmy <strong>wizualnego, obiektywnego dowodu</strong>, że powietrze pod kloszem jest wilgotniejsze niż na zewnątrz.</li><li>Wynik = zmiana barwy z niebieskiej na różową → <strong>dowód transpiracji</strong>.</li></ol>\n<blockquote><strong>Wniosek:</strong> Papierek pełni rolę <strong>bioindykatora/wskaźnika chemicznego</strong> - zastępuje przyrządy pomiarowe (higrometr) w prostym doświadczeniu szkolnym.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za podanie, ze papierek kobaltowy sluzy do pomiaru wilgotnosci powietrza pod kloszem, co jest konieczne do prawidlowej interpretacji wynikow doswiadczenia, LUB za wyjasnienie, w jaki sposob papierek na statywie umozliwia interpretacje wynikow.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>właściwości \\ce{CoCl2} jako wskaźnika wody (zmiana barwy niebieski → różowy),</li><li>procesu transpiracji jako źródła pary wodnej u roślin.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pisanie tylko <em>celu</em> bez <em>uzasadnienia</em>. Klucz CKE wymaga <strong>obu</strong> elementów! Sama odpowiedź &quot;do wykrycia wody&quot; to <strong>0 pkt</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odwrotna zmiana barwy - część uczniów pisze &quot;zmienia kolor z różowego na niebieski&quot;. To błąd! Papierek <strong>suchy = niebieski</strong>, mokry = <strong>różowy</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić celu umieszczenia papierka (wykrycie pary wodnej) z celem całego doświadczenia (wykazanie transpiracji). W pytaniu 16.2 chodzi konkretnie o rolę papierka jako wskaźnika - trzeba to doprecyzować.</blockquote>"}]}