{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nRośliny dnia długiego to rośliny zakwitające podczas pory roku, w której dni są dłuższe\nod pewnej krytycznej wartości długości dnia. Rośliny dnia krótkiego to rośliny kwitnące\npodczas dni krótszych od pewnej krytycznej wartości. Przeprowadzono doświadczenie,\nktórego celem było określenie, czy u roślin występuje substancja powodująca zakwitanie,\nktóra przy odpowiednim dla danej rośliny fotoperiodzie pobudza pąki do rozwoju w kwiaty.\nW tym celu niekwitnącą roślinę dnia długiego zaszczepiono na kwitnącej roślinie dnia\nkrótkiego i poddano działaniu krótkiego dnia. Wynik doświadczenia przedstawiono\nna rysunku.\nNa podstawie: Biologia, red. N.A. Campbell, Poznań 2012.\nOpisz wynik doświadczenia przedstawiony na ilustracji oraz przedstaw jego możliwą\nprzyczynę, korzystając z informacji podanych w tekście i własnej wiedzy.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.1.\n16.2.\n16.3.\n17.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wynik:** Niekwitnąca roślina dnia długiego zakwitła po zaszczepieniu na kwitnącej roślinie dnia krótkiego, mimo że obie były poddane działaniu krótkiego dnia (warunki niesprzyjające zakwitaniu rośliny dnia długiego).\n\n**Przyczyna:** W kwitnącej roślinie dnia krótkiego wytworzyła się substancja pobudzająca kwitnienie (florygen/florygens), która przemieściła się przez miejsce szczepienia do rośliny dnia długiego i pobudziła jej pąki do rozwoju w kwiaty.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n**Krok 1 - Co się stało w doświadczeniu?**\n\nRoślina dnia krótkiego kwitnie, bo trwa **krótki dzień** (< wartość krytyczna) → spełniony jej warunek fotoperiodyczny. Roślina dnia długiego normalnie **nie powinna** kwitnąć w krótkim dniu. Tymczasem na rysunku widzimy, że **obie rośliny mają kwiaty** - mimo że górna (dnia długiego) jest w nieodpowiednich dla niej warunkach.\n\n**Krok 2 - Co to oznacza?**\n\nSkoro bodziec świetlny nie mógł uruchomić kwitnienia u rośliny dnia długiego (bo dzień jest za krótki), **musiał zadziałać inny czynnik** - substancja chemiczna, która przeszła przez połączenie szczepieniowe.\n\n**Krok 3 - Skąd ta substancja?**\n\nPochodzi z kwitnącej rośliny dnia krótkiego, która syntetyzuje ją w liściach pobudzonych odpowiednim fotoperiodyzmem. Substancja (potocznie: **florygen**) wędruje floemem do pąków.\n\n**Krok 4 - Dlaczego roślina dnia długiego zareagowała?**\n\nFlorygen ma charakter **ogólny** - działa na mechanizm inicjacji kwitnienia niezależnie od tego, jaką roślinę zasila. Roślina dnia długiego \"dostała\" sygnał hormonalny i zakwitła, mimo niespełnienia własnego warunku świetlnego.\n\n**Wniosek:**\n> Doświadczenie dowodzi, że **substancja indukująca kwitnienie (florygen) jest przesuwalna** między roślinami przez miejsce szczepienia i działa ponadgatunkowo.\n\n## Sposób 2 - Analiza zmiennych doświadczenia (logika kontroli)\n\nAby wynik był interpretowalny, warto rozpisać, co wyklucza inne wyjaśnienia:\n\n| Czynnik | Roślina dnia krótkiego | Roślina dnia długiego |\n| Warunki świetlne | krótki dzień ✅ → kwitnie prawidłowo | krótki dzień ❌ → normalnie NIE kwitnie |\n| Połączenie szczepieniowe | **JEST** - wspólny floem | **JEST** - może odbierać substancje |\n| Wynik | kwitnie | **kwitnie!** |\n\nSkoro jedyną różnicą między tymi roślinami a rośliną dnia długiego hodowaną **oddzielnie w krótkim dniu** (która by NIE kwitła) jest **połączenie szczepieniowe**, to właśnie tym połączeniem musiała przejść substancja kwitnienia.\n\nEliminujemy alternatywne wyjaśnienia:\n- Temperatura? - taka sama dla obu.\n- Warunki mineralne gleby? - wspólne podłoże, nie różnicuje.\n- Bodziec świetlny? - u dnia długiego niewystarczający.\n\n**Jedyną logiczną przyczyną zakwitania rośliny dnia długiego jest substancja hormonalna przemieszczona przez szczepienie.**\n\n## Sposób 3 - Myślenie przez analogię (jak hormony ogólnoustrojowe)\n\nFlorygen działa analogicznie do hormonów u zwierząt:\n- Produkowany w miejscu recepcji bodźca (**liście** odbierają długość dnia)\n- Transportowany do miejsca działania (**pąki kwiatowe**)\n- Działa w **małych stężeniach** na odległość\n\nTak jak np. insulina u człowieka: produkowana w trzustce, działa na mięśnie i wątrobę - i jeśli wszczepić trzustkę od zdrowego dawcy, biorca też zaczyna regulować glikemię. **Przeszczep narządu wydzielającego hormon \"naprawia\" defekt u biorcy.** To samo dotyczy szczepienia roślin i florigenu.\n\nRoślina dnia długiego zachowuje się jak \"biorca organu\" - dostaje florygen z rośliny-dawcy (dnia krótkiego) i odpowiada kwitnieniem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za opisanie, ze roslina dnia dlugiego zakwitla, i przedstawienie prawdopodobnej przyczyny uwzgledniajacej pochodzenie hormonu kwitnienia (florigenu) z rosliny dnia krotkiego.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n1. Definicji fotoperiodyzmu (rośliny dnia długiego / krótkiego) - podana w informacji wprowadzającej.\n2. Koncepcji florigenu - wiedza własna z zakresu regulacji hormonalnej u roślin.\n\nFlorygen to białko FT (*Flowering Locus T*) - wiedza wykraczająca poza maturę, ale ciekawostka pedagogiczna: odkryto go dopiero w 2007 r. Na maturze wystarczy \"substancja/hormon kwitnienia\".\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy opisać tylko wyniku - zadanie wymaga **dwóch elementów**: opis + przyczyna. Brak jednego = 0 pkt!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pułapka pojęciowa: roślina dnia długiego zakwitła **MIMO krótkiego dnia**, NIE dlatego, że krótki dzień jej odpowiada. Sformułowanie \"bo dzień był za długi / za krótki\" jest błędne - dzień był KRÓTKI dla obu, a zakwitła dzięki substancji, nie fotoperiodowi.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"substancja przeszła przez korzeń / łodygę\". Właściwym sformułowaniem jest \"przez miejsce szczepienia\" albo \"przez połączenie szczepieniowe\" - to precyzyjny opis drogi, którą może być floem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl liści z pąkami - **liście** percypują fotoperiod i produkują florygen, **pąki kwiatowe** to miejsce jego działania. W opisie przyczyny warto to rozróżnić dla pełności (choć klucz niekoniecznie tego wymaga).","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>Rośliny dnia długiego to rośliny zakwitające podczas pory roku, w której dni są dłuższe<br>od pewnej krytycznej wartości długości dnia. Rośliny dnia krótkiego to rośliny kwitnące<br>podczas dni krótszych od pewnej krytycznej wartości. Przeprowadzono doświadczenie,<br>którego celem było określenie, czy u roślin występuje substancja powodująca zakwitanie,<br>która przy odpowiednim dla danej rośliny fotoperiodzie pobudza pąki do rozwoju w kwiaty.<br>W tym celu niekwitnącą roślinę dnia długiego zaszczepiono na kwitnącej roślinie dnia<br>krótkiego i poddano działaniu krótkiego dnia. Wynik doświadczenia przedstawiono<br>na rysunku.<br>Na podstawie: Biologia, red. N.A. Campbell, Poznań 2012.<br>Opisz wynik doświadczenia przedstawiony na ilustracji oraz przedstaw jego możliwą<br>przyczynę, korzystając z informacji podanych w tekście i własnej wiedzy.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>16.1.<br>16.2.<br>16.3.<br>17.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wynik:</strong> Niekwitnąca roślina dnia długiego zakwitła po zaszczepieniu na kwitnącej roślinie dnia krótkiego, mimo że obie były poddane działaniu krótkiego dnia (warunki niesprzyjające zakwitaniu rośliny dnia długiego).</p>\n<p><strong>Przyczyna:</strong> W kwitnącej roślinie dnia krótkiego wytworzyła się substancja pobudzająca kwitnienie (florygen/florygens), która przemieściła się przez miejsce szczepienia do rośliny dnia długiego i pobudziła jej pąki do rozwoju w kwiaty.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Co się stało w doświadczeniu?</strong></p>\n<p>Roślina dnia krótkiego kwitnie, bo trwa <strong>krótki dzień</strong> (&lt; wartość krytyczna) → spełniony jej warunek fotoperiodyczny. Roślina dnia długiego normalnie <strong>nie powinna</strong> kwitnąć w krótkim dniu. Tymczasem na rysunku widzimy, że <strong>obie rośliny mają kwiaty</strong> - mimo że górna (dnia długiego) jest w nieodpowiednich dla niej warunkach.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Co to oznacza?</strong></p>\n<p>Skoro bodziec świetlny nie mógł uruchomić kwitnienia u rośliny dnia długiego (bo dzień jest za krótki), <strong>musiał zadziałać inny czynnik</strong> - substancja chemiczna, która przeszła przez połączenie szczepieniowe.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Skąd ta substancja?</strong></p>\n<p>Pochodzi z kwitnącej rośliny dnia krótkiego, która syntetyzuje ją w liściach pobudzonych odpowiednim fotoperiodyzmem. Substancja (potocznie: <strong>florygen</strong>) wędruje floemem do pąków.</p>\n<p><strong>Krok 4 - Dlaczego roślina dnia długiego zareagowała?</strong></p>\n<p>Florygen ma charakter <strong>ogólny</strong> - działa na mechanizm inicjacji kwitnienia niezależnie od tego, jaką roślinę zasila. Roślina dnia długiego &quot;dostała&quot; sygnał hormonalny i zakwitła, mimo niespełnienia własnego warunku świetlnego.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong></p>\n<blockquote>Doświadczenie dowodzi, że <strong>substancja indukująca kwitnienie (florygen) jest przesuwalna</strong> między roślinami przez miejsce szczepienia i działa ponadgatunkowo.</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Analiza zmiennych doświadczenia (logika kontroli)</h4>\n<p>Aby wynik był interpretowalny, warto rozpisać, co wyklucza inne wyjaśnienia:</p>\n<p>| Czynnik | Roślina dnia krótkiego | Roślina dnia długiego |<br>| Warunki świetlne | krótki dzień ✅ → kwitnie prawidłowo | krótki dzień ❌ → normalnie NIE kwitnie |<br>| Połączenie szczepieniowe | <strong>JEST</strong> - wspólny floem | <strong>JEST</strong> - może odbierać substancje |<br>| Wynik | kwitnie | <strong>kwitnie!</strong> |</p>\n<p>Skoro jedyną różnicą między tymi roślinami a rośliną dnia długiego hodowaną <strong>oddzielnie w krótkim dniu</strong> (która by NIE kwitła) jest <strong>połączenie szczepieniowe</strong>, to właśnie tym połączeniem musiała przejść substancja kwitnienia.</p>\n<p>Eliminujemy alternatywne wyjaśnienia:</p>\n<ul><li>Temperatura? - taka sama dla obu.</li><li>Warunki mineralne gleby? - wspólne podłoże, nie różnicuje.</li><li>Bodziec świetlny? - u dnia długiego niewystarczający.</li></ul>\n<p><strong>Jedyną logiczną przyczyną zakwitania rośliny dnia długiego jest substancja hormonalna przemieszczona przez szczepienie.</strong></p>\n<h4>Sposób 3 - Myślenie przez analogię (jak hormony ogólnoustrojowe)</h4>\n<p>Florygen działa analogicznie do hormonów u zwierząt:</p>\n<ul><li>Produkowany w miejscu recepcji bodźca (<strong>liście</strong> odbierają długość dnia)</li><li>Transportowany do miejsca działania (<strong>pąki kwiatowe</strong>)</li><li>Działa w <strong>małych stężeniach</strong> na odległość</li></ul>\n<p>Tak jak np. insulina u człowieka: produkowana w trzustce, działa na mięśnie i wątrobę - i jeśli wszczepić trzustkę od zdrowego dawcy, biorca też zaczyna regulować glikemię. <strong>Przeszczep narządu wydzielającego hormon &quot;naprawia&quot; defekt u biorcy.</strong> To samo dotyczy szczepienia roślin i florigenu.</p>\n<p>Roślina dnia długiego zachowuje się jak &quot;biorca organu&quot; - dostaje florygen z rośliny-dawcy (dnia krótkiego) i odpowiada kwitnieniem.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za opisanie, ze roslina dnia dlugiego zakwitla, i przedstawienie prawdopodobnej przyczyny uwzgledniajacej pochodzenie hormonu kwitnienia (florigenu) z rosliny dnia krotkiego.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ol><li>Definicji fotoperiodyzmu (rośliny dnia długiego / krótkiego) - podana w informacji wprowadzającej.</li><li>Koncepcji florigenu - wiedza własna z zakresu regulacji hormonalnej u roślin.</li></ol>\n<p>Florygen to białko FT (<em>Flowering Locus T</em>) - wiedza wykraczająca poza maturę, ale ciekawostka pedagogiczna: odkryto go dopiero w 2007 r. Na maturze wystarczy &quot;substancja/hormon kwitnienia&quot;.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wystarczy opisać tylko wyniku - zadanie wymaga <strong>dwóch elementów</strong>: opis + przyczyna. Brak jednego = 0 pkt!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pułapka pojęciowa: roślina dnia długiego zakwitła <strong>MIMO krótkiego dnia</strong>, NIE dlatego, że krótki dzień jej odpowiada. Sformułowanie &quot;bo dzień był za długi / za krótki&quot; jest błędne - dzień był KRÓTKI dla obu, a zakwitła dzięki substancji, nie fotoperiodowi.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz &quot;substancja przeszła przez korzeń / łodygę&quot;. Właściwym sformułowaniem jest &quot;przez miejsce szczepienia&quot; albo &quot;przez połączenie szczepieniowe&quot; - to precyzyjny opis drogi, którą może być floem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl liści z pąkami - <strong>liście</strong> percypują fotoperiod i produkują florygen, <strong>pąki kwiatowe</strong> to miejsce jego działania. W opisie przyczyny warto to rozróżnić dla pełności (choć klucz niekoniecznie tego wymaga).</blockquote>"}]}