{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/19.3","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"19.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.3. (0-1)\nPodaj nazwę czwartego aminokwasu w sekwencji prawidłowego polipeptydu oraz nazwę\nczwartego aminokwasu w polipeptydzie 1. Przyjmij założenie, że w ich skład nie wchodzi\naminokwas kodowany przez kodon START.\nPolipeptyd prawidłowy:\nPolipeptyd 1:","answer":null,"answer_text":"19.3. (0-1)\nRozwiązanie\npolipeptyd prawidłowy: metionina\npolipeptyd 1.: alanina\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie obydwu nazw aminokwasów.\n0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.\nUwaga: Nie uznaje się odpowiedzi „polipeptyd prawidłowy: arginina” - od kodonu START\nrozpoczynana jest translacja, a kodony AUG występujące po nim nie są już więcej tak\nnazywane.","solution":"Mam wszystko czego potrzebuję. Teraz obliczam aminokwasy z sekwencji z parent_informacja.\n\n**Sekwencja z zadania 19 (nić kodująca DNA, nie ulegająca transkrypcji):**\n`5' ATGGCCCTGTGGATGCGCCTCCTGCCCCTGCTGGCG 3'`\n\n**mRNA (identyczna z kodującą, T→U):**\n`5' AUG GCC CUG UGG AUG CGC CUC CUG CCC CUG CUG GCG 3'`\n\n## Poprawna odpowiedź\n\n- **Polipeptyd prawidłowy, 4. aminokwas:** **Metionina (Met)**\n- **Polipeptyd 1., 4. aminokwas:** **Alanina (Ala)**\n\n## Sposób 1 - Odczyt kodonów z nici kodującej krok po kroku\n\n### A) Polipeptyd prawidłowy\n\n**Krok 1 - Wypisz mRNA w kodonach (nic nie usunięto):**\n\n| Nr kodonu | Kodon mRNA | Aminokwas | Pozycja w polipeptydzie (bez Met_START) |\n|:---------:|:----------:|:---------:|:---------------------------------------:|\n| 1 | **AUG** | Met | → **wykluczona** (kodon START) |\n| 2 | **GCC** | Ala | 1. |\n| 3 | **CUG** | Leu | 2. |\n| 4 | **UGG** | Trp | 3. |\n| **5** | **AUG** | **Met** | **4. ← szukany** |\n| 6 | CGC | Arg | 5. |\n\n> **Założenie zadania:** aminokwas z kodonu START (Met) jest **wycinany** po translacji (typowe zjawisko in vivo). Liczymy od następnego aminokwasu.\n\n**Wniosek:** Czwarty aminokwas polipeptydu prawidłowego = **Metionina** (kodon AUG na pozycji 5. w mRNA).\n\n### B) Polipeptyd 1 - delecja nukleotydów 10-13\n\n**Krok 1 - Zidentyfikuj usunięte nukleotydy:**\n\nNumerujemy nucleotydy nici kodującej:\nPozycja: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18\nNukl.: A T G G C C C T G T G G A T G C G C\nNukleotydy **10-13** = **T, G, G, A** → usunięte.\n\n**Krok 2 - Nowa sekwencja po delecji:**\n\nPozycje 1-9 (niezmienione) + od pozycji 14 (dawnej) jako nowa pozycja 10:\nNowa: A T G G C C C T G T G C G C C T C C T G\n1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20\n↑ [nienaruszone: kodony 1-3] ↑ [przesunięcie ramki od kodonu 4]\n\n**Krok 3 - Odczyt nowych kodonów:**\n\n| Nr kodonu | Kodon (nowa sekwencja) | Kodon mRNA | Aminokwas | Pozycja w polipeptydzie (bez Met_START) |\n|:---------:|:---------------------:|:----------:|:---------:|:---------------------------------------:|\n| 1 | **ATG** | AUG | Met | → wykluczona (START) |\n| 2 | **GCC** | GCC | Ala | 1. |\n| 3 | **CTG** | CUG | Leu | 2. |\n| 4 | **TGC** | UGC | Cys | 3. |\n| **5** | **GCC** | GCC | **Ala** | **4. ← szukany** |\n\n**Wniosek:** Czwarty aminokwas polipeptydu 1. = **Alanina** (kodon GCC na nowej pozycji 5. w mRNA).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez tabele kodonów z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny (tabela 64 kodonów):**\n\n**Sprawdzamy każdy kodon oba polipeptydy:**\n\n| Kodon | Szukamy w tabeli (wiersz × kolumna) | Wynik |\n|:-----:|:-----------------------------------:|:-----:|\n| **UGG** | Wiersz U, kolumna G, U - jedyny UGG | **Trp** (tryptofan) |\n| **AUG** | Wiersz A, kolumna U, G - Met/START | **Met** (metionina) |\n| **UGC** | Wiersz U, kolumna G, C - UGU/UGC = Cys | **Cys** (cysteina) |\n| **GCC** | Wiersz G, kolumna C, C - GCN = Ala | **Ala** (alanina) |\n\n**Tryptofan** ma **tylko jeden kodon** (UGG) - brak degeneracji → łatwy do weryfikacji.\n**Alanina** ma **4 kodony** (GCU, GCC, GCA, GCG) - GCC pasuje jednoznacznie.\n**Metionina** ma **tylko jeden kodon** (AUG) - jest zarówno START jak i kodon wewnętrzny.\n\n**Kluczowa obserwacja:** Wewnętrzny **AUG** w pozycji 5. kodonu (oryginalna sekwencja) to **NIE kodon START** - to zwykły kodon dla metioniny wewnątrz łańcucha. Zadanie precyzuje: wykluczamy tylko aminokwas z **pierwszego** AUG (kodon START = Met₁). Wewnętrzna metionina (Met₄) jest częścią polipeptydu.\n\n## Sposób 3 - Porównanie przez analizę zmienionych i niezminionych kodonów\n\nDelecja 4 nukleotydów (10-13) zaczyna się w **środku kodonu 4** (kodon 4 to normalnie pozycje 10-12 = TGG). Dlatego:\n\n- **Kodony 1-3 są niezmienione** - ich nukleotydy (pozycje 1-9) nie zostały dotknięte delecją.\n- **Kodon 4 i wszystkie dalsze** - objęte przesunięciem ramki odczytu (frameshift).\n\n| Kodon | Prawidłowy | Polipeptyd 1 | Zmiana |\n|:-----:|:----------:|:------------:|:------:|\n| 1 (START) | AUG → Met | AUG → Met | ✅ taki sam |\n| 2 | GCC → Ala | GCC → Ala | ✅ taki sam |\n| 3 | CUG → Leu | CUG → Leu | ✅ taki sam |\n| 4 | **UGG → Trp** | **UGC → Cys** | ❌ zmieniony |\n| **5** | **AUG → Met** | **GCC → Ala** | ❌ zmieniony |\n\nPotwierdzenie: 3. pozycja polipeptydu (bez Met_START) już jest inna (Trp → Cys), a 4. - szukana - to **Met** (prawidłowy) vs **Ala** (polipeptyd 1).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne podanie obydwu nazw aminokwasow: polipeptyd prawidlowy - metionina; polipeptyd 1. - alanina.\n\n**0 pkt** - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.\n\n> Uwaga CKE: nie uznaje sie odpowiedzi 'polipeptyd prawidlowy: arginina' - od kodonu START rozpoczyna sie translacja, a kodony AUG wystepujace po nim nie sa juz tak nazywane.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny:**\n> Tabela 64 kodonów: wiersz = 1. nukleotyd kodonu, nagłówek kolumny = 2. nukleotyd, podkolumna = 3. nukleotyd.\n>\n> **Odczyt krok po kroku dla kodonów z tego zadania:**\n> - `UGG` → wiersz U, kolumna G, litera G → **Trp** (3. aa prawidłowego)\n> - `AUG` → wiersz A, kolumna U, litera G → **Met** (4. aa prawidłowego ✓)\n> - `UGC` → wiersz U, kolumna G, litera C → **Cys** (3. aa polipeptydu 1.)\n> - `GCC` → wiersz G, kolumna C, litera C → **Ala** (4. aa polipeptydu 1. ✓)\n>\n> **To kluczowy moment egzaminu** - tabelę kodonów na str. 5 należy otworzyć i krok po kroku odczytać każdy kodon. Pomylenie wiersza z kolumną to najczęstszy błąd.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pomyl \"braku aminokwasu START\" z \"braku pierwszego AUG w sekwencji\". Delecja jest w pozycjach 10-13 - nie narusza pierwszego kodonu AUG (1-3). Kodon AUG jest po prostu **wycięty/pominięty** w liczeniu, bo pytanie zakłada, że Met_START zostaje odcięta post-translacyjnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wewnętrzny AUG (kodon nr 5 w oryginalnym mRNA) to **Metionina wewnętrzna** - nie jest to kodon START! Zadanie mówi \"nie wchodzi aminokwas kodowany przez kodon START\" = Met z pierwszego AUG. Met z 5. kodonu wchodzi normalnie w skład polipeptydu i jest poprawną odpowiedzią.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Delecja 4 nt (nie 3!) powoduje **przesunięcie ramki (frameshift)**. Kodony 1-3 są niezmienione, bo delecja zaczyna się w połowie kodonu 4. Gdyby delecja była od pozycji 10 do 12 (3 nt = jeden kodon), ramka byłaby zachowana i kodon 4 byłby po prostu usunięty.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd = pomylenie pozycji 3. (Trp/Cys) z pozycją 4. (Met/Ala). Przelicz jeszcze raz: pozycja 1 = kodon 2 mRNA, pozycja 4 = kodon 5 mRNA.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-19.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.3. (0-1)<br>Podaj nazwę czwartego aminokwasu w sekwencji prawidłowego polipeptydu oraz nazwę<br>czwartego aminokwasu w polipeptydzie 1. Przyjmij założenie, że w ich skład nie wchodzi<br>aminokwas kodowany przez kodon START.<br>Polipeptyd prawidłowy:<br>Polipeptyd 1:</p>","answer_text_html":"<p>19.3. (0-1)<br>Rozwiązanie<br>polipeptyd prawidłowy: metionina<br>polipeptyd 1.: alanina<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne podanie obydwu nazw aminokwasów.<br>0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.<br>Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi „polipeptyd prawidłowy: arginina” - od kodonu START<br>rozpoczynana jest translacja, a kodony AUG występujące po nim nie są już więcej tak<br>nazywane.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p>Mam wszystko czego potrzebuję. Teraz obliczam aminokwasy z sekwencji z parent_informacja.</p>\n<p><strong>Sekwencja z zadania 19 (nić kodująca DNA, nie ulegająca transkrypcji):</strong><br><code>5&#x27; ATGGCCCTGTGGATGCGCCTCCTGCCCCTGCTGGCG 3&#x27;</code></p>\n<p><strong>mRNA (identyczna z kodującą, T→U):</strong><br><code>5&#x27; AUG GCC CUG UGG AUG CGC CUC CUG CCC CUG CUG GCG 3&#x27;</code></p>\n<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Polipeptyd prawidłowy, 4. aminokwas:</strong> <strong>Metionina (Met)</strong></li><li><strong>Polipeptyd 1., 4. aminokwas:</strong> <strong>Alanina (Ala)</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Odczyt kodonów z nici kodującej krok po kroku</h4>\n<h5>A) Polipeptyd prawidłowy</h5>\n<p><strong>Krok 1 - Wypisz mRNA w kodonach (nic nie usunięto):</strong></p>\n<table><thead><tr><th>Nr kodonu</th><th>Kodon mRNA</th><th>Aminokwas</th><th>Pozycja w polipeptydzie (bez Met_START)</th></tr></thead><tbody><tr><td>1</td><td><strong>AUG</strong></td><td>Met</td><td>→ <strong>wykluczona</strong> (kodon START)</td></tr><tr><td>2</td><td><strong>GCC</strong></td><td>Ala</td><td>1.</td></tr><tr><td>3</td><td><strong>CUG</strong></td><td>Leu</td><td>2.</td></tr><tr><td>4</td><td><strong>UGG</strong></td><td>Trp</td><td>3.</td></tr><tr><td><strong>5</strong></td><td><strong>AUG</strong></td><td><strong>Met</strong></td><td><strong>4. ← szukany</strong></td></tr><tr><td>6</td><td>CGC</td><td>Arg</td><td>5.</td></tr></tbody></table>\n<blockquote><strong>Założenie zadania:</strong> aminokwas z kodonu START (Met) jest <strong>wycinany</strong> po translacji (typowe zjawisko in vivo). Liczymy od następnego aminokwasu.</blockquote>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Czwarty aminokwas polipeptydu prawidłowego = <strong>Metionina</strong> (kodon AUG na pozycji 5. w mRNA).</p>\n<h5>B) Polipeptyd 1 - delecja nukleotydów 10-13</h5>\n<p><strong>Krok 1 - Zidentyfikuj usunięte nukleotydy:</strong></p>\n<p>Numerujemy nucleotydy nici kodującej:<br>Pozycja: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18<br>Nukl.: A T G G C C C T G T G G A T G C G C<br>Nukleotydy <strong>10-13</strong> = <strong>T, G, G, A</strong> → usunięte.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Nowa sekwencja po delecji:</strong></p>\n<p>Pozycje 1-9 (niezmienione) + od pozycji 14 (dawnej) jako nowa pozycja 10:<br>Nowa: A T G G C C C T G T G C G C C T C C T G<br>1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20<br>↑ [nienaruszone: kodony 1-3] ↑ [przesunięcie ramki od kodonu 4]</p>\n<p><strong>Krok 3 - Odczyt nowych kodonów:</strong></p>\n<table><thead><tr><th>Nr kodonu</th><th>Kodon (nowa sekwencja)</th><th>Kodon mRNA</th><th>Aminokwas</th><th>Pozycja w polipeptydzie (bez Met_START)</th></tr></thead><tbody><tr><td>1</td><td><strong>ATG</strong></td><td>AUG</td><td>Met</td><td>→ wykluczona (START)</td></tr><tr><td>2</td><td><strong>GCC</strong></td><td>GCC</td><td>Ala</td><td>1.</td></tr><tr><td>3</td><td><strong>CTG</strong></td><td>CUG</td><td>Leu</td><td>2.</td></tr><tr><td>4</td><td><strong>TGC</strong></td><td>UGC</td><td>Cys</td><td>3.</td></tr><tr><td><strong>5</strong></td><td><strong>GCC</strong></td><td>GCC</td><td><strong>Ala</strong></td><td><strong>4. ← szukany</strong></td></tr></tbody></table>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Czwarty aminokwas polipeptydu 1. = <strong>Alanina</strong> (kodon GCC na nowej pozycji 5. w mRNA).</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez tabele kodonów z karty CKE</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny (tabela 64 kodonów):</strong></blockquote>\n<p><strong>Sprawdzamy każdy kodon oba polipeptydy:</strong></p>\n<table><thead><tr><th>Kodon</th><th>Szukamy w tabeli (wiersz × kolumna)</th><th>Wynik</th></tr></thead><tbody><tr><td><strong>UGG</strong></td><td>Wiersz U, kolumna G, U - jedyny UGG</td><td><strong>Trp</strong> (tryptofan)</td></tr><tr><td><strong>AUG</strong></td><td>Wiersz A, kolumna U, G - Met/START</td><td><strong>Met</strong> (metionina)</td></tr><tr><td><strong>UGC</strong></td><td>Wiersz U, kolumna G, C - UGU/UGC = Cys</td><td><strong>Cys</strong> (cysteina)</td></tr><tr><td><strong>GCC</strong></td><td>Wiersz G, kolumna C, C - GCN = Ala</td><td><strong>Ala</strong> (alanina)</td></tr></tbody></table>\n<p><strong>Tryptofan</strong> ma <strong>tylko jeden kodon</strong> (UGG) - brak degeneracji → łatwy do weryfikacji.<br><strong>Alanina</strong> ma <strong>4 kodony</strong> (GCU, GCC, GCA, GCG) - GCC pasuje jednoznacznie.<br><strong>Metionina</strong> ma <strong>tylko jeden kodon</strong> (AUG) - jest zarówno START jak i kodon wewnętrzny.</p>\n<p><strong>Kluczowa obserwacja:</strong> Wewnętrzny <strong>AUG</strong> w pozycji 5. kodonu (oryginalna sekwencja) to <strong>NIE kodon START</strong> - to zwykły kodon dla metioniny wewnątrz łańcucha. Zadanie precyzuje: wykluczamy tylko aminokwas z <strong>pierwszego</strong> AUG (kodon START = Met₁). Wewnętrzna metionina (Met₄) jest częścią polipeptydu.</p>\n<h4>Sposób 3 - Porównanie przez analizę zmienionych i niezminionych kodonów</h4>\n<p>Delecja 4 nukleotydów (10-13) zaczyna się w <strong>środku kodonu 4</strong> (kodon 4 to normalnie pozycje 10-12 = TGG). Dlatego:</p>\n<ul><li><strong>Kodony 1-3 są niezmienione</strong> - ich nukleotydy (pozycje 1-9) nie zostały dotknięte delecją.</li><li><strong>Kodon 4 i wszystkie dalsze</strong> - objęte przesunięciem ramki odczytu (frameshift).</li></ul>\n<table><thead><tr><th>Kodon</th><th>Prawidłowy</th><th>Polipeptyd 1</th><th>Zmiana</th></tr></thead><tbody><tr><td>1 (START)</td><td>AUG → Met</td><td>AUG → Met</td><td>✅ taki sam</td></tr><tr><td>2</td><td>GCC → Ala</td><td>GCC → Ala</td><td>✅ taki sam</td></tr><tr><td>3</td><td>CUG → Leu</td><td>CUG → Leu</td><td>✅ taki sam</td></tr><tr><td>4</td><td><strong>UGG → Trp</strong></td><td><strong>UGC → Cys</strong></td><td>❌ zmieniony</td></tr><tr><td><strong>5</strong></td><td><strong>AUG → Met</strong></td><td><strong>GCC → Ala</strong></td><td>❌ zmieniony</td></tr></tbody></table>\n<p>Potwierdzenie: 3. pozycja polipeptydu (bez Met_START) już jest inna (Trp → Cys), a 4. - szukana - to <strong>Met</strong> (prawidłowy) vs <strong>Ala</strong> (polipeptyd 1).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne podanie obydwu nazw aminokwasow: polipeptyd prawidlowy - metionina; polipeptyd 1. - alanina.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.</p>\n<blockquote>Uwaga CKE: nie uznaje sie odpowiedzi &#x27;polipeptyd prawidlowy: arginina&#x27; - od kodonu START rozpoczyna sie translacja, a kodony AUG wystepujace po nim nie sa juz tak nazywane.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny:</strong><br>Tabela 64 kodonów: wiersz = 1. nukleotyd kodonu, nagłówek kolumny = 2. nukleotyd, podkolumna = 3. nukleotyd.<br><br><strong>Odczyt krok po kroku dla kodonów z tego zadania:</strong><br>- <code>UGG</code> → wiersz U, kolumna G, litera G → <strong>Trp</strong> (3. aa prawidłowego)<br>- <code>AUG</code> → wiersz A, kolumna U, litera G → <strong>Met</strong> (4. aa prawidłowego ✓)<br>- <code>UGC</code> → wiersz U, kolumna G, litera C → <strong>Cys</strong> (3. aa polipeptydu 1.)<br>- <code>GCC</code> → wiersz G, kolumna C, litera C → <strong>Ala</strong> (4. aa polipeptydu 1. ✓)<br><br><strong>To kluczowy moment egzaminu</strong> - tabelę kodonów na str. 5 należy otworzyć i krok po kroku odczytać każdy kodon. Pomylenie wiersza z kolumną to najczęstszy błąd.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pomyl &quot;braku aminokwasu START&quot; z &quot;braku pierwszego AUG w sekwencji&quot;. Delecja jest w pozycjach 10-13 - nie narusza pierwszego kodonu AUG (1-3). Kodon AUG jest po prostu <strong>wycięty/pominięty</strong> w liczeniu, bo pytanie zakłada, że Met_START zostaje odcięta post-translacyjnie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wewnętrzny AUG (kodon nr 5 w oryginalnym mRNA) to <strong>Metionina wewnętrzna</strong> - nie jest to kodon START! Zadanie mówi &quot;nie wchodzi aminokwas kodowany przez kodon START&quot; = Met z pierwszego AUG. Met z 5. kodonu wchodzi normalnie w skład polipeptydu i jest poprawną odpowiedzią.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Delecja 4 nt (nie 3!) powoduje <strong>przesunięcie ramki (frameshift)</strong>. Kodony 1-3 są niezmienione, bo delecja zaczyna się w połowie kodonu 4. Gdyby delecja była od pozycji 10 do 12 (3 nt = jeden kodon), ramka byłaby zachowana i kodon 4 byłby po prostu usunięty.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd = pomylenie pozycji 3. (Trp/Cys) z pozycją 4. (Met/Ala). Przelicz jeszcze raz: pozycja 1 = kodon 2 mRNA, pozycja 4 = kodon 5 mRNA.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>polipeptyd prawidłowy: metionina<br>polipeptyd 1.: alanina</p>"}]}