{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/19.4","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"19.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.4. (0-1)\nOkreśl, czy opisane mutacje mogły być spowodowane działaniem kolchicyny, która jest\nczynnikiem mutagennym blokującym wrzeciono kariokinetyczne. Odpowiedź uzasadnij.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.1.\n18.2.\n18.3.\n19.1.\n19.2.\n19.3.\n19.4.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"19.4. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\nOpisane mutacje nie mogły być spowodowane działaniem kolchicyny, ponieważ:\n• kolchicyna powoduje mutacje chromosomowe/chromosomowe liczbowe/genomowe\n(a nie genowe).\n• opisane mutacje nie polegają na zaburzeniach liczby chromosomów.\nSchemat punktowania\n1 p. - za właściwe określenie, że opisane mutacje nie mogły być wywołane za pomocą\nkolchicyny i prawidłowe uzasadnienie odwołujące się do działania kolchicyny.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 20. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający rozumie i stosuje terminologię\nbiologiczną […], formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje, odnosi się krytycznie\ndo przedstawionych informacji […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\nskutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów\nna różnych poziomach organizacji\nżycia. Zdający […] przedstawia\ni wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy\nekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków\n(czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych\nmu zasobów.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n1) przedstawia źródło konkurencji\nmiędzygatunkowej, jakim jest korzystanie przez\nróżne organizmy z tych samych zasobów\nśrodowiska.\n2) przedstawia skutki konkurencji\nmiędzygatunkowej w postaci zawężenia się nisz\nekologicznych konkurentów […].\n2. Populacja. Zdający:\n3) analizuje strukturę […] przestrzenną populacji\nokreślonego gatunku.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n9) rozróżnia skorupiaki […] i czynności życiowe\ntych grup.\nGIMNAZJUM\nIV. Ekologia. Zdający:\n2) […] przedstawia skutki konkurencji […]\nmiędzygatunkowej.\nIII. Systematyka - zasady klasyfikacji, sposoby\nidentyfikacji i przegląd różnorodności\norganizmów. Zdający:\n4) podaje znaczenie czynności życiowych\norganizmu […] rozmnażania.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**NIE** - opisane mutacje **nie mogły** być spowodowane działaniem kolchicyny.\n\n**Uzasadnienie:** Kolchicyna blokuje wrzeciono kariokinetyczne (hamuje polimeryzację tubuliny), co prowadzi wyłącznie do **mutacji genomowych** (poliploidia/aneuploidia) - nie do mutacji genowych (punktowych), którymi są opisane wcześniej zmiany par zasad w DNA.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm działania kolchicyny krok po kroku\n\n**Krok 1 - Co robi kolchicyna?**\nKolchicyna wiąże się z tubuliną → **hamuje polimeryzację mikrotubul** → wrzeciono kariokinetyczne nie tworzy się → chromosomy nie mogą zostać rozciągnięte do biegunów komórki podczas anafazy.\n\n**Krok 2 - Jaka mutacja z tego wynika?**\nBrak wrzeciona → wszystkie chromosomy pozostają w jednej komórce → **poliploidia** (np. 4n zamiast 2n) lub aneuploidia.\nTo jest **mutacja genomowa** - zmiana *liczby* chromosomów.\n\n**Krok 3 - Co NIE wynika z działania kolchicyny?**\nKolchicyna **nie oddziałuje z DNA** - nie powoduje:\n- podstawień (substytucji) par zasad\n- delecji/insercji nukleotydów\n- tranzycji / transwersji\n\n→ a właśnie te zmiany to **mutacje genowe (punktowe)**, opisane w zadaniu 19.1-19.3.\n\n**Wniosek:** Opisane mutacje to mutacje genowe → kolchicyna ich nie wywołuje.\n\n## Sposób 2 - Klasyfikacja mutacji przez definicje (eliminacja)\n\nPorównaj typy mutacji:\n\n| Typ mutacji | Zmiana | Możliwy czynnik |\n| **Genomowa** (poliploidia) | Liczba chromosomów | kolchicyna ✅ |\n| **Chromosomowa** (delecja segmentu) | Struktura chromosomu | promieniowanie jonizujące |\n| **Genowa (punktowa)** - substytucja, tranzycja | Sekwencja par zasad w DNA | błąd replikacji, mutagen chemiczny (np. HNO₂), UV |\n\nOpisane w zadaniu mutacje = **genowe (punktowe)** → kolchicyna NIE mogła ich spowodować, bo wpływa na aparat podziału komórki, a nie na sekwencję DNA.\n\n## Sposób 3 - Weryfikacja przez cel działania mutagenu\n\nKażdy mutagen działa na konkretny poziom organizacji komórki:\n\n- **Kolchicyna** → cytoszkielet (tubulina) → **poziom komórkowy** (podział)\n- **Promieniowanie UV** → zasady pirymidynowe (dimery tyminy) → **poziom DNA**\n- **HNO₂, EMS** → modyfikacja zasad azotowych → **poziom DNA**\n\nMutacje genowe rodzą się **na poziomie DNA**, gdzie kolchicyna w ogóle nie operuje → **brak związku przyczynowego**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za wlasciwe okreslenie, ze opisane mutacje nie mogly byc wywolane kolchicyna, i prawidlowe uzasadnienie odwolujace sie do dzialania kolchicyny (powoduje mutacje chromosomowe/genomowe, a nie genowe).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie opiera się na znajomości:\n1. Mechanizmu działania kolchicyny (hamowanie tubuliny → brak wrzeciona)\n2. Klasyfikacji mutacji (genomowe vs. genowe)\n\nKarta wzorów nie zawiera sekcji o mutacjach ani o kolchicynie - to wiedza merytoryczna z podręcznika.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczeń często odpowiada \"TAK, mogła\" - bo kolchicyna *jest* mutagennem → mylenie pojęcia \"mutagen\" z \"wywołuje każdy typ mutacji\". **Każdy mutagen działa swoiście** - kolchicyna tylko na wrzeciono.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zamiana \"mutacja genomowa\" ↔ \"mutacja genowa\" to **klasyczny błąd terminologiczny** - genomowa = liczba chromosomów, genowa = sekwencja DNA. Kolchicyna → tylko genomowa.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pisanie tylko \"kolchicyna blokuje wrzeciono\" **bez powiązania** z typem mutacji opisanej w zadaniu → 0 pkt. Musisz zestawić mechanizm mutagenu z typem mutacji z zadania.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-19.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.4. (0-1)<br>Określ, czy opisane mutacje mogły być spowodowane działaniem kolchicyny, która jest<br>czynnikiem mutagennym blokującym wrzeciono kariokinetyczne. Odpowiedź uzasadnij.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>18.1.<br>18.2.<br>18.3.<br>19.1.<br>19.2.<br>19.3.<br>19.4.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>2<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>19.4. (0-1)<br>Przykładowe rozwiązania<br>Opisane mutacje nie mogły być spowodowane działaniem kolchicyny, ponieważ:<br>• kolchicyna powoduje mutacje chromosomowe/chromosomowe liczbowe/genomowe<br>(a nie genowe).<br>• opisane mutacje nie polegają na zaburzeniach liczby chromosomów.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za właściwe określenie, że opisane mutacje nie mogły być wywołane za pomocą<br>kolchicyny i prawidłowe uzasadnienie odwołujące się do działania kolchicyny.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Zadanie 20. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki<br>badań biologicznych.<br>Zdający rozumie i stosuje terminologię<br>biologiczną […], formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>Zdający odczytuje, selekcjonuje […]<br>i przetwarza informacje […].<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje<br>informacje, odnosi się krytycznie<br>do przedstawionych informacji […],<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>skutkowe […].<br>I. Poznanie świata organizmów<br>na różnych poziomach organizacji<br>życia. Zdający […] przedstawia<br>i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne […].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Nisza ekologiczna. Zdający:</li><li>przedstawia podstawowe elementy niszy</li></ol>\n<p>ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres<br>tolerancji organizmu względem warunków<br>(czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych<br>mu zasobów.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający:</li><li>przedstawia źródło konkurencji</li></ol>\n<p>międzygatunkowej, jakim jest korzystanie przez<br>różne organizmy z tych samych zasobów<br>środowiska.</p>\n<ol><li>przedstawia skutki konkurencji</li></ol>\n<p>międzygatunkowej w postaci zawężenia się nisz<br>ekologicznych konkurentów […].</p>\n<ol><li>Populacja. Zdający:</li><li>analizuje strukturę […] przestrzenną populacji</li></ol>\n<p>określonego gatunku.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:</li><li>rozróżnia skorupiaki […] i czynności życiowe</li></ol>\n<p>tych grup.<br>GIMNAZJUM<br>IV. Ekologia. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] przedstawia skutki konkurencji […]</li></ol>\n<p>międzygatunkowej.<br>III. Systematyka - zasady klasyfikacji, sposoby<br>identyfikacji i przegląd różnorodności<br>organizmów. Zdający:</p>\n<ol><li>podaje znaczenie czynności życiowych</li></ol>\n<p>organizmu […] rozmnażania.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>NIE</strong> - opisane mutacje <strong>nie mogły</strong> być spowodowane działaniem kolchicyny.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Kolchicyna blokuje wrzeciono kariokinetyczne (hamuje polimeryzację tubuliny), co prowadzi wyłącznie do <strong>mutacji genomowych</strong> (poliploidia/aneuploidia) - nie do mutacji genowych (punktowych), którymi są opisane wcześniej zmiany par zasad w DNA.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm działania kolchicyny krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Co robi kolchicyna?</strong><br>Kolchicyna wiąże się z tubuliną → <strong>hamuje polimeryzację mikrotubul</strong> → wrzeciono kariokinetyczne nie tworzy się → chromosomy nie mogą zostać rozciągnięte do biegunów komórki podczas anafazy.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Jaka mutacja z tego wynika?</strong><br>Brak wrzeciona → wszystkie chromosomy pozostają w jednej komórce → <strong>poliploidia</strong> (np. 4n zamiast 2n) lub aneuploidia.<br>To jest <strong>mutacja genomowa</strong> - zmiana <em>liczby</em> chromosomów.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Co NIE wynika z działania kolchicyny?</strong><br>Kolchicyna <strong>nie oddziałuje z DNA</strong> - nie powoduje:</p>\n<ul><li>podstawień (substytucji) par zasad</li><li>delecji/insercji nukleotydów</li><li>tranzycji / transwersji</li></ul>\n<p>→ a właśnie te zmiany to <strong>mutacje genowe (punktowe)</strong>, opisane w zadaniu 19.1-19.3.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Opisane mutacje to mutacje genowe → kolchicyna ich nie wywołuje.</p>\n<h4>Sposób 2 - Klasyfikacja mutacji przez definicje (eliminacja)</h4>\n<p>Porównaj typy mutacji:</p>\n<p>| Typ mutacji | Zmiana | Możliwy czynnik |<br>| <strong>Genomowa</strong> (poliploidia) | Liczba chromosomów | kolchicyna ✅ |<br>| <strong>Chromosomowa</strong> (delecja segmentu) | Struktura chromosomu | promieniowanie jonizujące |<br>| <strong>Genowa (punktowa)</strong> - substytucja, tranzycja | Sekwencja par zasad w DNA | błąd replikacji, mutagen chemiczny (np. HNO₂), UV |</p>\n<p>Opisane w zadaniu mutacje = <strong>genowe (punktowe)</strong> → kolchicyna NIE mogła ich spowodować, bo wpływa na aparat podziału komórki, a nie na sekwencję DNA.</p>\n<h4>Sposób 3 - Weryfikacja przez cel działania mutagenu</h4>\n<p>Każdy mutagen działa na konkretny poziom organizacji komórki:</p>\n<ul><li><strong>Kolchicyna</strong> → cytoszkielet (tubulina) → <strong>poziom komórkowy</strong> (podział)</li><li><strong>Promieniowanie UV</strong> → zasady pirymidynowe (dimery tyminy) → <strong>poziom DNA</strong></li><li><strong>HNO₂, EMS</strong> → modyfikacja zasad azotowych → <strong>poziom DNA</strong></li></ul>\n<p>Mutacje genowe rodzą się <strong>na poziomie DNA</strong>, gdzie kolchicyna w ogóle nie operuje → <strong>brak związku przyczynowego</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za wlasciwe okreslenie, ze opisane mutacje nie mogly byc wywolane kolchicyna, i prawidlowe uzasadnienie odwolujace sie do dzialania kolchicyny (powoduje mutacje chromosomowe/genomowe, a nie genowe).</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie opiera się na znajomości:</p>\n<ol><li>Mechanizmu działania kolchicyny (hamowanie tubuliny → brak wrzeciona)</li><li>Klasyfikacji mutacji (genomowe vs. genowe)</li></ol>\n<p>Karta wzorów nie zawiera sekcji o mutacjach ani o kolchicynie - to wiedza merytoryczna z podręcznika.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uczeń często odpowiada &quot;TAK, mogła&quot; - bo kolchicyna <em>jest</em> mutagennem → mylenie pojęcia &quot;mutagen&quot; z &quot;wywołuje każdy typ mutacji&quot;. <strong>Każdy mutagen działa swoiście</strong> - kolchicyna tylko na wrzeciono.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zamiana &quot;mutacja genomowa&quot; ↔ &quot;mutacja genowa&quot; to <strong>klasyczny błąd terminologiczny</strong> - genomowa = liczba chromosomów, genowa = sekwencja DNA. Kolchicyna → tylko genomowa.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pisanie tylko &quot;kolchicyna blokuje wrzeciono&quot; <strong>bez powiązania</strong> z typem mutacji opisanej w zadaniu → 0 pkt. Musisz zestawić mechanizm mutagenu z typem mutacji z zadania.</blockquote>"}]}