{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nPodczas doświadczenia wprowadzono do komórek wydzielniczych trzustki radioaktywne\naminokwasy, a następnie śledzono zmiany promieniotwórczości. W określonych odstępach\nczasu\ndokonywano\npomiaru\nstopnia\nradioaktywności\nw\nwybranych\norganellach\nkomórkowych. Początkowo wykryto sygnał radioaktywny płynący z szorstkiej siateczki\nśródplazmatycznej, który stopniowo się osłabiał wraz ze wzrostem promieniotwórczości\naparatu Golgiego (diktiosomów). Po osiągnięciu pewnego poziomu sygnał radioaktywny\naparatu Golgiego zaczął maleć, a pojawił się w pęcherzykach przemieszczających się\nw kierunku błony komórkowej.\nNa podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Cytobiochemia, Warszawa 2002.\nPrzedstaw przyczyny zmian (wzrostu i spadku) radioaktywności szorstkiej siateczki\nśródplazmatycznej oraz aparatu Golgiego (diktiosomów). W odpowiedzi uwzględnij\nfunkcję tych struktur.\nSzorstka siateczka śródplazmatyczna:\nAparat Golgiego:","answer":null,"answer_text":"2 p. - za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywności siateczki z uwzględnieniem\nsyntezy radioaktywnych białek/syntezy białek z radioaktywnych aminokwasów\ni przedstawienie przyczyny spadku radioaktywności siateczki\noraz\nza\nprzedstawienie\nprzyczyny\nwzrostu\nradioaktywności\naparatu\nGolgiego\nz uwzględnieniem transportu radioaktywnych białek z siateczki do aparatu\nGolgiego i przedstawienie przyczyny spadku radioaktywności aparatu Golgiego\nz uwzględnieniem jego funkcji wydzielniczej.\n1 p. - za przedstawienie przyczyn zmian radioaktywności, czyli wzrostu i spadku\nradioaktywności, tylko jednego organellum.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje, odnosi się krytycznie\ndo przedstawionych informacji […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo -\nskutkowe […].\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy\ni funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […],\ndostrzega związki między strukturą\na funkcją […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka\n(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:\n2) przedstawia układy narządów człowieka oraz\nokreśla ich podstawowe funkcje, wykazuje cechy\nbudowy narządów będące ich adaptacją\ndo pełnionych funkcji.\n2. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:\n1) przedstawia mechanizmy i narządy\nodpowiedzialne za utrzymanie wybranych\nparametrów środowiska wewnętrznego\nna określonym poziomie (wyjaśnia regulację stałej\ntemperatury ciała, rolę stałości składu płynów\nustrojowych, np. stężenia glukozy we krwi, stałości\nciśnienia krwi).\nGIMNAZJUM\nVI. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n1. Tkanki, narządy, układy narządów. Zdający:\n3) opisuje budowę, funkcje i współdziałanie\nposzczególnych układów: ruchu, pokarmowego,\noddechowego, krążenia, wydalniczego.\nRozwiązanie\n1. - T, 2. - N, 3. - T\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę trafności trzech przyporządkowań zmian w pracy komórek,\nnarządów i układów do procesów fizjologicznych.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 4. (0-6)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Zdający objaśnia i komentuje\ninformacje […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […], formułuje\ni przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty.\nI. Zdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne,\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Uczeń odczytuje, selekcjonuje,\nporównuje i przetwarza informacje\n[…].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n7) określa właściwości fizyczne białek, w tym\nzjawiska: […] denaturacji.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na związek\nmiędzy budową a funkcją pełnioną przez błony\n4) […] podaje argumenty na rzecz\nendosymbiotycznego pochodzenia mitochondriów\ni chloroplastów.\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) wyjaśnia, na czym polega swoistość enzymów;\nokreśla czynniki warunkujące ich aktywność\n(temperatura, pH, […])\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n2) porównuje anabolizm i katabolizm, wskazuje\npowiązania między nimi\n3) charakteryzuje związki wysokoenergetyczne\nna przykładzie ATP\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych (fotosynteza, etapy\noddychania tlenowego […]).\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający:\n3) opisuje na podstawie schematów przebieg […]\nłańcucha oddechowego […]\n4) wyjaśnia zasadę działania łańcucha\noddechowego i mechanizm syntezy ATP.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n3) […] analizuje przebieg zależnej od światła fazy\nfotosyntezy […] wyjaśnia, w jaki sposób powstają\nNADPH i ATP.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wzrost radioaktywności rER** → radioaktywne aminokwasy są **wbudowywane w łańcuchy polipeptydowe** przez rybosomy osadzone na błonie rER; nowo powstałe białka gromadzą się w świetle siateczki.\n\n**Spadek radioaktywności rER / wzrost w aparacie Golgiego** → gotowe białka są **pakowane do pęcherzyków transportowych**, które odrywają się od rER i **zlewają z błoną cis aparatu Golgiego**, przenosząc tam radioaktywność.\n\n**Spadek radioaktywności Golgiego** → po modyfikacji białka są **pakowane do pęcherzyków wydzielniczych** odrywających się od błony trans Golgiego i wędrujących ku błonie komórkowej.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny szlaku sekrecyjnego krok po kroku\n\nDoświadczenie ilustruje **klasyczny szlak sekrecyjny** odkryty przez Palade'a (Nobel 1974):\n\n**Etap 1 - Synteza białek w rER (wzrost radioaktywności rER):**\n\nRadioaktywne aminokwasy trafiają do cytosolu. Rybosomy osadzone na błonie szorstkiej siateczki śródplazmatycznej syntetyzują białka przeznaczone do sekrecji. Rosnący łańcuch polipeptydowy jest równocześnie **translokowany do światła rER** (ko-translacyjne wprowadzanie). Radioaktywne aminokwasy → radioaktywne peptydy → gromadzenie w rER → **rośnie sygnał radioaktywny rER**.\n\n**Etap 2 - Transport rER → Golgi (spadek radioaktywności rER, wzrost w Golgim):**\n\nGdy synteza białek jest zakończona i białka zostają właściwie sfałdowane (z pomocą szaperonów np. BiP), **pączkują pęcherzyki transportowe** otoczone płaszczem COPII. Pęcherzyki te oddzielają się od błony rER i **fuzją błon łączą się z błoną cis Golgiego**, przenosząc doń radioaktywne białka. Skutek: **rER traci radioaktywność** (eksportuje białka), **Golgi ją zyskuje** (importuje białka).\n\n**Etap 3 - Modyfikacja w Golgim i pakowanie do pęcherzyków wydzielniczych (spadek radioaktywności Golgiego):**\n\nW aparacie Golgiego białka przechodzą kolejno przez cysterna cis→medial→trans. Zachodzi m.in. **glikozylacja** (dodawanie łańcuchów cukrowych), fosforylacja, proteolityczne przycinanie propeptydów. Na poziomie sieci trans-Golgiego (TGN) białka są **sortowane i pakowane** do pęcherzyków wydzielniczych (sekretorycznych). Pęcherzyki te odszczepiają się i wędrują wzdłuż mikrotubul ku błonie komórkowej → **Golgi traci radioaktywność**, pojawia się ona w pęcherzykach.\n\n## Sposób 2 - Bilans radioaktywności jako argument \"wejście-wyjście\"\n\nWyobraź sobie każdy organellum jako **zbiornik z kranami wlotowym i wylotowym**:\n\n| Organellum | Kran wlotowy | Kran wylotowy | Efekt netto |\n| rER | aminokwasy → synteza białek | pęcherzyki COPII do Golgiego | najpierw wzrost, potem spadek |\n| Aparat Golgiego | pęcherzyki z rER | pęcherzyki sekretoryczne do błony | najpierw wzrost, potem spadek |\n| Pęcherzyki sekretoryczne | pąkowanie z TGN | egzocytoza | wzrost |\n\n**Wzrost** = wpływ radioaktywnych cząsteczek przewyższa odpływ.\n**Spadek** = odpływ (eksport do kolejnej stacji szlaku) przewyższa wpływ lub wpływ ustaje.\n\nSzorstkiej siateczce \"kończy się\" dostawa aminokwasów (wyczerpuje się pula radioaktywnych aa lub synteza jest zakończona) **i jednocześnie** produkowane białka są na bieżąco eksportowane → radioaktywność spada. Analogicznie Golgi: białka stale przybywają z rER (wzrost), ale stale też odchodzą do pęcherzyków (po wyczerpaniu dopływu z rER odpływ dominuje → spadek).\n\n## Sposób 3 - Funkcjonalne uzasadnienie przez definicję każdego organellum\n\n**Funkcja rER:** synteza i wstępna obróbka białek **przeznaczonych do sekrecji lub wbudowania w błony** (białka sekretoryczne, lizosomalne, błonowe). Bez rER radioaktywne aminokwasy nie byłyby nigdy wbudowane w te białka - sygnał radioaktywny nigdy nie pojawiłby się w Golgim. Gdyby aminokwasy trafiły do rybosomów wolnych (cytozolowych), powstałe białka zostałyby w cytozolu i nie obserwowalibyśmy przejścia sygnału do Golgiego.\n\n**Funkcja aparatu Golgiego:** **modyfikacja potranslacyjna, sortowanie i pakowanie** białek. Golgi jest \"stacją rozrządową\" - nie produkuje białek de novo, lecz przetwarza i kieruje je dalej. Właśnie dlatego radioaktywność pojawia się tu **dopiero po rER** (nie ma własnej syntezy) i **znika, gdy białka opuszczają Golgi** w pęcherzykach sekretorycznych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**2 pkt** - za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywnosci siateczki (synteza radioaktywnych bialek/synteza bialek z radioaktywnych aminokwasow) i przyczyny jej spadku (transport bialek do aparatu Golgiego) ORAZ za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywnosci aparatu Golgiego (transport radioaktywnych bialek z siateczki) i przyczyny jej spadku z uwzglednieniem funkcji wydzielniczej Golgiego.\n\n**1 pkt** - za przedstawienie przyczyn wzrostu i spadku radioaktywnosci tylko jednego organellum.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca kryteriow lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu szlaku sekrecyjnego i funkcji organelli.\n\n> 📖 Gdyby w zadaniu pojawiło się pytanie o **hydrolizę ATP** napędzającą transport pęcherzykowy lub o aminokwasy tworzące białka, wtedy:\n> - **Karta CKE str. 4** - `\\ce{ATP + H2O -> ADP + Pi + H+}` (energia do motorów molekularnych transportujących pęcherzyki)\n> - **Karta CKE str. 6-7** - wzory 20 aminokwasów i kody 3-literowe\n>\n> Tu jednak pytanie dotyczy PRZYCZYN zmian radioaktywności, nie biochemii szczegółowej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie mylą **wzrost radioaktywności z syntezą białek w Golgim** - Golgi NIE syntetyzuje białek! Radioaktywność w Golgim pochodzi wyłącznie z białek napływających z rER.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd to opis tylko **jednego kierunku zmiany** (np. tylko wzrost rER, pominięcie spadku rER). Klucz wymaga wyjaśnienia OBU zmian (wzrostu I spadku) w OBU organellach.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy napisać \"białka przeszły z rER do Golgiego\" - trzeba dodać **mechanizm** (pęcherzyki transportowe) i **funkcję** (synteza białek sekretorycznych w rER; modyfikacja i sortowanie w Golgim). Brak odniesienia do funkcji = utrata punktu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kontekst doświadczalny - to **komórki wydzielnicze trzustki** (produkują enzymy trawienne, np. trypsynogen). Możesz wspomnieć o egzocytozie jako końcowym etapie - to wzmacnia odpowiedź, choć doświadczenie śledzono tylko do etapu pęcherzyków.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2. (0-2)
Podczas doświadczenia wprowadzono do komórek wydzielniczych trzustki radioaktywne
aminokwasy, a następnie śledzono zmiany promieniotwórczości. W określonych odstępach
czasu
dokonywano
pomiaru
stopnia
radioaktywności
w
wybranych
organellach
komórkowych. Początkowo wykryto sygnał radioaktywny płynący z szorstkiej siateczki
śródplazmatycznej, który stopniowo się osłabiał wraz ze wzrostem promieniotwórczości
aparatu Golgiego (diktiosomów). Po osiągnięciu pewnego poziomu sygnał radioaktywny
aparatu Golgiego zaczął maleć, a pojawił się w pęcherzykach przemieszczających się
w kierunku błony komórkowej.
Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Cytobiochemia, Warszawa 2002.
Przedstaw przyczyny zmian (wzrostu i spadku) radioaktywności szorstkiej siateczki
śródplazmatycznej oraz aparatu Golgiego (diktiosomów). W odpowiedzi uwzględnij
funkcję tych struktur.
Szorstka siateczka śródplazmatyczna:
Aparat Golgiego:

","answer_text_html":"

2 p. - za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywności siateczki z uwzględnieniem
syntezy radioaktywnych białek/syntezy białek z radioaktywnych aminokwasów
i przedstawienie przyczyny spadku radioaktywności siateczki
oraz
za
przedstawienie
przyczyny
wzrostu
radioaktywności
aparatu
Golgiego
z uwzględnieniem transportu radioaktywnych białek z siateczki do aparatu
Golgiego i przedstawienie przyczyny spadku radioaktywności aparatu Golgiego
z uwzględnieniem jego funkcji wydzielniczej.
1 p. - za przedstawienie przyczyn zmian radioaktywności, czyli wzrostu i spadku
radioaktywności, tylko jednego organellum.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 3. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje
informacje, odnosi się krytycznie
do przedstawionych informacji […],
wyjaśnia zależności przyczynowo -
skutkowe […].
II. Pogłębienie wiadomości
dotyczących budowy
i funkcjonowania organizmu
ludzkiego.
Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych
poziomach złożoności […],
dostrzega związki między strukturą
a funkcją […].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

\n
  1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka
\n

(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:

\n
  1. przedstawia układy narządów człowieka oraz
\n

określa ich podstawowe funkcje, wykazuje cechy
budowy narządów będące ich adaptacją
do pełnionych funkcji.

\n
  1. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:
  2. przedstawia mechanizmy i narządy
\n

odpowiedzialne za utrzymanie wybranych
parametrów środowiska wewnętrznego
na określonym poziomie (wyjaśnia regulację stałej
temperatury ciała, rolę stałości składu płynów
ustrojowych, np. stężenia glukozy we krwi, stałości
ciśnienia krwi).
GIMNAZJUM
VI. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

\n
  1. Tkanki, narządy, układy narządów. Zdający:
  2. opisuje budowę, funkcje i współdziałanie
\n

poszczególnych układów: ruchu, pokarmowego,
oddechowego, krążenia, wydalniczego.
Rozwiązanie

\n
  1. - T, 2. - N, 3. - T
\n

Schemat punktowania
1 p. - za poprawną ocenę trafności trzech przyporządkowań zmian w pracy komórek,
narządów i układów do procesów fizjologicznych.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 4. (0-6)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Zdający objaśnia i komentuje
informacje […], wyjaśnia zależności
przyczynowo-skutkowe […], formułuje
i przedstawia opinie związane
z omawianymi zagadnieniami
biologicznymi, dobierając racjonalne
argumenty.
I. Zdający […] przedstawia i wyjaśnia
procesy i zjawiska biologiczne,
przedstawia związki między strukturą
a funkcją na różnych poziomach
organizacji życia […].
IV. Uczeń odczytuje, selekcjonuje,
porównuje i przetwarza informacje
[…].
I. Budowa chemiczna organizmów.

\n
  1. Białka. Zdający:
  2. określa właściwości fizyczne białek, w tym
\n

zjawiska: […] denaturacji.
II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:

\n
  1. opisuje błony komórki, wskazując na związek
\n

między budową a funkcją pełnioną przez błony

\n
  1. […] podaje argumenty na rzecz
\n

endosymbiotycznego pochodzenia mitochondriów
i chloroplastów.
III. Metabolizm.

\n
  1. Enzymy. Zdający:
  2. wyjaśnia, na czym polega swoistość enzymów;
\n

określa czynniki warunkujące ich aktywność
(temperatura, pH, […])

\n
  1. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:
  2. porównuje anabolizm i katabolizm, wskazuje
\n

powiązania między nimi

\n
  1. charakteryzuje związki wysokoenergetyczne
\n

na przykładzie ATP

\n
  1. wskazuje substraty i produkty głównych
\n

szlaków i cykli metabolicznych (fotosynteza, etapy
oddychania tlenowego […]).

\n
  1. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający:
  2. opisuje na podstawie schematów przebieg […]
\n

łańcucha oddechowego […]

\n
  1. wyjaśnia zasadę działania łańcucha
\n

oddechowego i mechanizm syntezy ATP.

\n
  1. Fotosynteza. Zdający:
  2. […] analizuje przebieg zależnej od światła fazy
\n

fotosyntezy […] wyjaśnia, w jaki sposób powstają
NADPH i ATP.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wzrost radioaktywności rER → radioaktywne aminokwasy są wbudowywane w łańcuchy polipeptydowe przez rybosomy osadzone na błonie rER; nowo powstałe białka gromadzą się w świetle siateczki.

\n

Spadek radioaktywności rER / wzrost w aparacie Golgiego → gotowe białka są pakowane do pęcherzyków transportowych, które odrywają się od rER i zlewają z błoną cis aparatu Golgiego, przenosząc tam radioaktywność.

\n

Spadek radioaktywności Golgiego → po modyfikacji białka są pakowane do pęcherzyków wydzielniczych odrywających się od błony trans Golgiego i wędrujących ku błonie komórkowej.

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny szlaku sekrecyjnego krok po kroku

\n

Doświadczenie ilustruje klasyczny szlak sekrecyjny odkryty przez Palade'a (Nobel 1974):

\n

Etap 1 - Synteza białek w rER (wzrost radioaktywności rER):

\n

Radioaktywne aminokwasy trafiają do cytosolu. Rybosomy osadzone na błonie szorstkiej siateczki śródplazmatycznej syntetyzują białka przeznaczone do sekrecji. Rosnący łańcuch polipeptydowy jest równocześnie translokowany do światła rER (ko-translacyjne wprowadzanie). Radioaktywne aminokwasy → radioaktywne peptydy → gromadzenie w rER → rośnie sygnał radioaktywny rER.

\n

Etap 2 - Transport rER → Golgi (spadek radioaktywności rER, wzrost w Golgim):

\n

Gdy synteza białek jest zakończona i białka zostają właściwie sfałdowane (z pomocą szaperonów np. BiP), pączkują pęcherzyki transportowe otoczone płaszczem COPII. Pęcherzyki te oddzielają się od błony rER i fuzją błon łączą się z błoną cis Golgiego, przenosząc doń radioaktywne białka. Skutek: rER traci radioaktywność (eksportuje białka), Golgi ją zyskuje (importuje białka).

\n

Etap 3 - Modyfikacja w Golgim i pakowanie do pęcherzyków wydzielniczych (spadek radioaktywności Golgiego):

\n

W aparacie Golgiego białka przechodzą kolejno przez cysterna cis→medial→trans. Zachodzi m.in. glikozylacja (dodawanie łańcuchów cukrowych), fosforylacja, proteolityczne przycinanie propeptydów. Na poziomie sieci trans-Golgiego (TGN) białka są sortowane i pakowane do pęcherzyków wydzielniczych (sekretorycznych). Pęcherzyki te odszczepiają się i wędrują wzdłuż mikrotubul ku błonie komórkowej → Golgi traci radioaktywność, pojawia się ona w pęcherzykach.

\n

Sposób 2 - Bilans radioaktywności jako argument "wejście-wyjście"

\n

Wyobraź sobie każdy organellum jako zbiornik z kranami wlotowym i wylotowym:

\n

| Organellum | Kran wlotowy | Kran wylotowy | Efekt netto |
| rER | aminokwasy → synteza białek | pęcherzyki COPII do Golgiego | najpierw wzrost, potem spadek |
| Aparat Golgiego | pęcherzyki z rER | pęcherzyki sekretoryczne do błony | najpierw wzrost, potem spadek |
| Pęcherzyki sekretoryczne | pąkowanie z TGN | egzocytoza | wzrost |

\n

Wzrost = wpływ radioaktywnych cząsteczek przewyższa odpływ.
Spadek = odpływ (eksport do kolejnej stacji szlaku) przewyższa wpływ lub wpływ ustaje.

\n

Szorstkiej siateczce "kończy się" dostawa aminokwasów (wyczerpuje się pula radioaktywnych aa lub synteza jest zakończona) i jednocześnie produkowane białka są na bieżąco eksportowane → radioaktywność spada. Analogicznie Golgi: białka stale przybywają z rER (wzrost), ale stale też odchodzą do pęcherzyków (po wyczerpaniu dopływu z rER odpływ dominuje → spadek).

\n

Sposób 3 - Funkcjonalne uzasadnienie przez definicję każdego organellum

\n

Funkcja rER: synteza i wstępna obróbka białek przeznaczonych do sekrecji lub wbudowania w błony (białka sekretoryczne, lizosomalne, błonowe). Bez rER radioaktywne aminokwasy nie byłyby nigdy wbudowane w te białka - sygnał radioaktywny nigdy nie pojawiłby się w Golgim. Gdyby aminokwasy trafiły do rybosomów wolnych (cytozolowych), powstałe białka zostałyby w cytozolu i nie obserwowalibyśmy przejścia sygnału do Golgiego.

\n

Funkcja aparatu Golgiego: modyfikacja potranslacyjna, sortowanie i pakowanie białek. Golgi jest "stacją rozrządową" - nie produkuje białek de novo, lecz przetwarza i kieruje je dalej. Właśnie dlatego radioaktywność pojawia się tu dopiero po rER (nie ma własnej syntezy) i znika, gdy białka opuszczają Golgi w pęcherzykach sekretorycznych.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

2 pkt - za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywnosci siateczki (synteza radioaktywnych bialek/synteza bialek z radioaktywnych aminokwasow) i przyczyny jej spadku (transport bialek do aparatu Golgiego) ORAZ za przedstawienie przyczyny wzrostu radioaktywnosci aparatu Golgiego (transport radioaktywnych bialek z siateczki) i przyczyny jej spadku z uwzglednieniem funkcji wydzielniczej Golgiego.

\n

1 pkt - za przedstawienie przyczyn wzrostu i spadku radioaktywnosci tylko jednego organellum.

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca kryteriow lub za brak odpowiedzi.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu szlaku sekrecyjnego i funkcji organelli.

\n
📖 Gdyby w zadaniu pojawiło się pytanie o hydrolizę ATP napędzającą transport pęcherzykowy lub o aminokwasy tworzące białka, wtedy:
- Karta CKE str. 4 - \\ce{ATP + H2O -> ADP + Pi + H+} (energia do motorów molekularnych transportujących pęcherzyki)
- Karta CKE str. 6-7 - wzory 20 aminokwasów i kody 3-literowe

Tu jednak pytanie dotyczy PRZYCZYN zmian radioaktywności, nie biochemii szczegółowej.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Uczniowie mylą wzrost radioaktywności z syntezą białek w Golgim - Golgi NIE syntetyzuje białek! Radioaktywność w Golgim pochodzi wyłącznie z białek napływających z rER.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd to opis tylko jednego kierunku zmiany (np. tylko wzrost rER, pominięcie spadku rER). Klucz wymaga wyjaśnienia OBU zmian (wzrostu I spadku) w OBU organellach.
\n
⚠️ Uwaga: Nie wystarczy napisać "białka przeszły z rER do Golgiego" - trzeba dodać mechanizm (pęcherzyki transportowe) i funkcję (synteza białek sekretorycznych w rER; modyfikacja i sortowanie w Golgim). Brak odniesienia do funkcji = utrata punktu.
\n
⚠️ Uwaga: Kontekst doświadczalny - to komórki wydzielnicze trzustki (produkują enzymy trawienne, np. trypsynogen). Możesz wspomnieć o egzocytozie jako końcowym etapie - to wzmacnia odpowiedź, choć doświadczenie śledzono tylko do etapu pęcherzyków.
"}]}