{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nOceń, czy na podstawie opisu tego doświadczenia i jego wyników można sformułować\nwnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tego doświadczenia,\nalbo N (nie) - jeśli z niego nie wynika.\n1.\nZróżnicowanie nisz zrealizowanych Chthamalus stellatus i Balanus\nbalanoides pozwala na koegzystencję populacji obu gatunków\nw biocenozie.\nT\nN\n2.\nUsunięcie Chthamalus stellatus z jego stanowiska spowoduje,\nże Balanus balanoides zajmie wyższe partie skał.\nT\nN\n3.\nChthamalus stellatus ma szeroki zakres tolerancji, a Balanus\nbalanoides ma wąski zakres tolerancji.\nT\nN","answer":null,"answer_text":"20.2. (0-1)\nRozwiązanie\n1. - T, 2. - N, 3. - N\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech wniosków podanych w tabeli.\n0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n| Wniosek | Ocena |\n| 1. | **T** |\n| 2. | **N** |\n| 3. | **N** |\n\n## Sposob 1 - Sprawdz, czy wniosek WYNIKA z tego konkretnego doswiadczenia\n\nKluczowa zasada: wniosek wolno uznac za prawidlowy (T) tylko wtedy, gdy mozna go wyprowadzic z opisu i wynikow TEGO doswiadczenia. Jezeli do uzasadnienia potrzebne sa dodatkowe dane, ktorych w doswiadczeniu nie ma - wniosek nie wynika (N), nawet gdyby byl prawdziwy w rzeczywistosci.\n\nCo realnie pokazalo doswiadczenie (z informacji do zadania 20):\n- W warunkach naturalnych *Chthamalus stellatus* zyje wyzej na skalach, a *Balanus balanoides* nizej - oba gatunki wspolwystepuja (rysunek A).\n- Po usunieciu *Balanus balanoides* gatunek *Chthamalus* rozprzestrzenil sie takze na nizsze partie skal (rysunek B) - czyli potrafi tam zyc, ale w obecnosci konkurenta jest stamtad wypierany.\n- Usunieto TYLKO *Balanus*. Nie usuwano *Chthamalus*. Nie badano tez granic tolerancji *Balanus* na wyzszych partiach skal.\n\n## Analiza poszczegolnych wnioskow\n\n**Wniosek 1 - \"Zroznicowanie nisz zrealizowanych *Chthamalus* i *Balanus* pozwala na koegzystencje populacji obu gatunkow w biocenozie.\" -> T**\n\nRysunek A pokazuje, ze kazdy gatunek zajmuje inna nisze zrealizowana (Chthamalus - wyzej, Balanus - nizej) i oba wspolwystepuja na tych samych skalach. Wlasnie to rozdzielenie nisz (Chthamalus wypchniety wyzej) ogranicza konkurencje i umozliwia jednoczesne bytowanie obu populacji. Wniosek wynika wprost z obserwacji - **T**.\n\n**Wniosek 2 - \"Usuniecie *Chthamalus stellatus* z jego stanowiska spowoduje, ze *Balanus balanoides* zajmie wyzsze partie skal.\" -> N**\n\nW doswiadczeniu usunieto *Balanus*, a NIE *Chthamalus* - brak jest jakichkolwiek danych o tym, co stanie sie po usunieciu *Chthamalus*. Co wiecej, *Balanus* zyje nizej najprawdopodobniej z powodu ograniczen abiotycznych (np. wrazliwosc na wysychanie podczas odplywu na wyzszych partiach skal), a nie tylko z powodu konkurencji z *Chthamalus*. Doswiadczenie tego nie sprawdzalo, wiec wniosku nie da sie z niego wyprowadzic - **N**.\n\n**Wniosek 3 - \"*Chthamalus stellatus* ma szeroki zakres tolerancji, a *Balanus balanoides* ma waski zakres tolerancji.\" -> N**\n\nO *Chthamalus* faktycznie mozna powiedziec, ze radzi sobie i wyzej, i nizej (po usunieciu konkurenta zajal nizsze partie). Ale o zakresie tolerancji *Balanus* doswiadczenie NIE dostarcza zadnych danych - nigdy nie sprawdzono, czy *Balanus* moze (lub nie moze) zyc na wyzszych partiach skal po usunieciu *Chthamalus*. Druga czesc zdania (waski zakres tolerancji *Balanus*) jest nieuzasadniona danymi, dlatego caly wniosek nie wynika z doswiadczenia - **N**.\n\n## Sposob 2 - Test \"czego doswiadczenie NIE zbadalo\"\n\nSzybka metoda na zadania T/N o wnioskach: dla kazdego zdania zapytaj, czy do jego potwierdzenia wystarcza to, co faktycznie zmierzono.\n\n| Wniosek | Czego wymaga | Czy doswiadczenie to dostarcza? | Ocena |\n| 1. | Roznych nisz zrealizowanych + wspolwystepowania | TAK - rysunek A | T |\n| 2. | Wyniku usuniecia *Chthamalus* | NIE - usuwano tylko *Balanus* | N |\n| 3. | Zakresu tolerancji *Balanus* na wyzszych partiach | NIE - nigdy nie testowano | N |\n\nReguła: jezeli kolumna \"czy dostarcza\" mowi NIE, wniosek jest N - niezaleznie od tego, czy brzmi prawdopodobnie.\n\n## Co zapamietac\n\n- W zadaniach T/N o wnioskach oceniaj, czy wniosek WYNIKA z danego doswiadczenia, a nie czy jest prawdziwy \"w ogole\".\n- Usunieto tylko *Balanus*, dlatego kazdy wniosek wymagajacy wiedzy o zachowaniu *Balanus* na wyzszych partiach (wniosek 2 i 3) nie wynika z doswiadczenia.\n- Odpowiedz: 1 - T, 2 - N, 3 - N.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech wnioskow podanych w tabeli: 1. - T, 2. - N, 3. - N.\n\n**0 pkt** - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Oceń, czy na podstawie opisu tego doświadczenia i jego wyników można sformułować<br>wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tego doświadczenia,<br>albo N (nie) - jeśli z niego nie wynika.<br>1.<br>Zróżnicowanie nisz zrealizowanych Chthamalus stellatus i Balanus<br>balanoides pozwala na koegzystencję populacji obu gatunków<br>w biocenozie.<br>T<br>N<br>2.<br>Usunięcie Chthamalus stellatus z jego stanowiska spowoduje,<br>że Balanus balanoides zajmie wyższe partie skał.<br>T<br>N<br>3.<br>Chthamalus stellatus ma szeroki zakres tolerancji, a Balanus<br>balanoides ma wąski zakres tolerancji.<br>T<br>N</p>","answer_text_html":"<p>20.2. (0-1)<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- T, 2. - N, 3. - N</li></ol>\n<p>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech wniosków podanych w tabeli.<br>0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p>| Wniosek | Ocena |<br>| 1. | <strong>T</strong> |<br>| 2. | <strong>N</strong> |<br>| 3. | <strong>N</strong> |</p>\n<h4>Sposob 1 - Sprawdz, czy wniosek WYNIKA z tego konkretnego doswiadczenia</h4>\n<p>Kluczowa zasada: wniosek wolno uznac za prawidlowy (T) tylko wtedy, gdy mozna go wyprowadzic z opisu i wynikow TEGO doswiadczenia. Jezeli do uzasadnienia potrzebne sa dodatkowe dane, ktorych w doswiadczeniu nie ma - wniosek nie wynika (N), nawet gdyby byl prawdziwy w rzeczywistosci.</p>\n<p>Co realnie pokazalo doswiadczenie (z informacji do zadania 20):</p>\n<ul><li>W warunkach naturalnych <em>Chthamalus stellatus</em> zyje wyzej na skalach, a <em>Balanus balanoides</em> nizej - oba gatunki wspolwystepuja (rysunek A).</li><li>Po usunieciu <em>Balanus balanoides</em> gatunek <em>Chthamalus</em> rozprzestrzenil sie takze na nizsze partie skal (rysunek B) - czyli potrafi tam zyc, ale w obecnosci konkurenta jest stamtad wypierany.</li><li>Usunieto TYLKO <em>Balanus</em>. Nie usuwano <em>Chthamalus</em>. Nie badano tez granic tolerancji <em>Balanus</em> na wyzszych partiach skal.</li></ul>\n<h4>Analiza poszczegolnych wnioskow</h4>\n<p><strong>Wniosek 1 - &quot;Zroznicowanie nisz zrealizowanych <em>Chthamalus</em> i <em>Balanus</em> pozwala na koegzystencje populacji obu gatunkow w biocenozie.&quot; -&gt; T</strong></p>\n<p>Rysunek A pokazuje, ze kazdy gatunek zajmuje inna nisze zrealizowana (Chthamalus - wyzej, Balanus - nizej) i oba wspolwystepuja na tych samych skalach. Wlasnie to rozdzielenie nisz (Chthamalus wypchniety wyzej) ogranicza konkurencje i umozliwia jednoczesne bytowanie obu populacji. Wniosek wynika wprost z obserwacji - <strong>T</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek 2 - &quot;Usuniecie <em>Chthamalus stellatus</em> z jego stanowiska spowoduje, ze <em>Balanus balanoides</em> zajmie wyzsze partie skal.&quot; -&gt; N</strong></p>\n<p>W doswiadczeniu usunieto <em>Balanus</em>, a NIE <em>Chthamalus</em> - brak jest jakichkolwiek danych o tym, co stanie sie po usunieciu <em>Chthamalus</em>. Co wiecej, <em>Balanus</em> zyje nizej najprawdopodobniej z powodu ograniczen abiotycznych (np. wrazliwosc na wysychanie podczas odplywu na wyzszych partiach skal), a nie tylko z powodu konkurencji z <em>Chthamalus</em>. Doswiadczenie tego nie sprawdzalo, wiec wniosku nie da sie z niego wyprowadzic - <strong>N</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek 3 - &quot;<em>Chthamalus stellatus</em> ma szeroki zakres tolerancji, a <em>Balanus balanoides</em> ma waski zakres tolerancji.&quot; -&gt; N</strong></p>\n<p>O <em>Chthamalus</em> faktycznie mozna powiedziec, ze radzi sobie i wyzej, i nizej (po usunieciu konkurenta zajal nizsze partie). Ale o zakresie tolerancji <em>Balanus</em> doswiadczenie NIE dostarcza zadnych danych - nigdy nie sprawdzono, czy <em>Balanus</em> moze (lub nie moze) zyc na wyzszych partiach skal po usunieciu <em>Chthamalus</em>. Druga czesc zdania (waski zakres tolerancji <em>Balanus</em>) jest nieuzasadniona danymi, dlatego caly wniosek nie wynika z doswiadczenia - <strong>N</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - Test &quot;czego doswiadczenie NIE zbadalo&quot;</h4>\n<p>Szybka metoda na zadania T/N o wnioskach: dla kazdego zdania zapytaj, czy do jego potwierdzenia wystarcza to, co faktycznie zmierzono.</p>\n<p>| Wniosek | Czego wymaga | Czy doswiadczenie to dostarcza? | Ocena |<br>| 1. | Roznych nisz zrealizowanych + wspolwystepowania | TAK - rysunek A | T |<br>| 2. | Wyniku usuniecia <em>Chthamalus</em> | NIE - usuwano tylko <em>Balanus</em> | N |<br>| 3. | Zakresu tolerancji <em>Balanus</em> na wyzszych partiach | NIE - nigdy nie testowano | N |</p>\n<p>Reguła: jezeli kolumna &quot;czy dostarcza&quot; mowi NIE, wniosek jest N - niezaleznie od tego, czy brzmi prawdopodobnie.</p>\n<h4>Co zapamietac</h4>\n<ul><li>W zadaniach T/N o wnioskach oceniaj, czy wniosek WYNIKA z danego doswiadczenia, a nie czy jest prawdziwy &quot;w ogole&quot;.</li><li>Usunieto tylko <em>Balanus</em>, dlatego kazdy wniosek wymagajacy wiedzy o zachowaniu <em>Balanus</em> na wyzszych partiach (wniosek 2 i 3) nie wynika z doswiadczenia.</li><li>Odpowiedz: 1 - T, 2 - N, 3 - N.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene wszystkich trzech wnioskow podanych w tabeli: 1. - T, 2. - N, 3. - N.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.</p>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>– T, 2. – N, 3. – N</li></ol>"}]}