{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/20.3","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"20.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.3. (0-1)\nKorzystając z podanych informacji, przedstaw jedną korzyść, jaką odnoszą pąkle\nz życia w skupiskach.\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"20.3. (0-1)\nRozwiązanie\nŻycie pąkli w skupiskach ułatwia im rozmnażanie się/zapłodnienie krzyżowe.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie znaczenia skupiskowego życia pąkli odwołujące się do ułatwienia\nrozmnażania.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 21. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów\nna różnych poziomach organizacji\nżycia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje […].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n2) przedstawia skutki konkurencji międzygatunkowej\n[…].\n3) przedstawia podobieństwa i różnice między\ndrapieżnictwem […] i pasożytnictwem\n7) wykazuje rolę zależności mutualistycznych […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.\nZdający:\n4) opisuje modyfikacje organów roślin ([…] liści)\njako adaptacje do bytowania w określonych\nwarunkach środowiska.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n1) wskazuje główne makro- i mikroelementy\n([…], N) oraz określa ich źródła dla roślin.\nIX. Ewolucja.\n5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający:\n3) […] identyfikuje konwergencje i dywergencje\nna podstawie […] opisu.\nGIMNAZJUM\nIV. Ekologia. Zdający:\n7) wykazuje, na wybranym przykładzie, że symbioza\n(mutualizm) jest wzajemnie korzystna dla obu\npartnerów.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Korzyść:** Życie w skupiskach umożliwia pąklom zapłodnienie krzyżowe - osobniki hermafrodytyczne mogą dosięgnąć sąsiadów narządem rozrodczym, co jest niemożliwe przy dużym rozproszeniu.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (rozmnażanie)\n\nPąkle to **osiadłe skorupiaki** - po przyczepieniu do podłoża nie są zdolne do ruchu. Są **hermafrodytami**, ale zapłodnienie własne (samozapłodnienie) jest u nich rzadkie lub niemożliwe - preferują zapłodnienie krzyżowe.\n\n**Problem biologiczny:** jak zapłodnić sąsiada, skoro nie można się ruszyć?\n\n**Rozwiązanie ewolucyjne:** pąkle wykształciły bardzo długi prącie (do kilkukrotności długości ciała), jednak ma ono **ograniczony zasięg**. Jeżeli osobniki są skupione gęsto, prącie dosięga sąsiedniego osobnika → możliwe jest zapłodnienie krzyżowe → **wyższy sukces rozrodczy**.\n\n**Wniosek:** Skupisko = bliskość partnerów rozrodczych → możliwość zapłodnienia → korzyść reprodukcyjna.\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez kontrast (co się dzieje BEZ skupiska)\n\nWyobraź sobie pąkla żyjącego w izolacji:\n- Osiadły → nie może szukać partnera\n- Hermafrodyta → może próbować samozapłodnienia, ale to obniża zmienność genetyczną potomstwa\n- Prącie o ograniczonym zasięgu → **żaden sąsiad w pobliżu = brak zapłodnienia krzyżowego**\n\n**Skutek izolacji:** brak rozmnażania lub wyłącznie samozapłodnienie.\n\n**Skupisko odwraca ten problem** → kilku lub kilkunastu sąsiadów w bezpośrednim sąsiedztwie → **gwarancja znalezienia partnera do zapłodnienia krzyżowego** → korzyść: zwiększona szansa na rozród i wyższy poziom zmienności genetycznej potomstwa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne podanie znaczenia skupiskowego zycia pakli odwolujace sie do ulatwienia rozmnazania (zaplodnienia krzyzowego).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość biologii rozrodu bezkręgowców osiadłych (hermafrodytyzm, zapłodnienie krzyżowe, ograniczenia wynikające z trybu życia sesylnego). Żaden wzór matematyczny ani chemiczny nie jest tu wymagany.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pisanie o korzyściach niezwiązanych z dostarczonymi informacjami (np. ochrona przed drapieżnikami, termoregulacja). Klucz CKE ocenia odpowiedź **wyłącznie w kontekście podanych informacji** - czytaj treść zadania uważnie!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zbyt ogólna odpowiedź - \"łatwiej się rozmnażają\" - **nie wystarczy**. Trzeba wskazać **mechanizm**: bliskość osobników → możliwość dosięgnięcia sąsiada narządem rozrodczym → zapłodnienie krzyżowe.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pąkle to **hermafrodytyzm** - nie pisz \"samiec dosięga samicę\". Każdy osobnik ma oba zestawy gonad, a zapłodnienie jest wzajemne między sąsiadami.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-20.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.3. (0-1)<br>Korzystając z podanych informacji, przedstaw jedną korzyść, jaką odnoszą pąkle<br>z życia w skupiskach.<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>20.3. (0-1)<br>Rozwiązanie<br>Życie pąkli w skupiskach ułatwia im rozmnażanie się/zapłodnienie krzyżowe.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne podanie znaczenia skupiskowego życia pąkli odwołujące się do ułatwienia<br>rozmnażania.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Zadanie 21. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje<br>informacje […], wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe […].<br>I. Poznanie świata organizmów<br>na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia<br>procesy i zjawiska biologiczne […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>Zdający odczytuje, selekcjonuje […]<br>i przetwarza informacje […].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający:</li><li>przedstawia skutki konkurencji międzygatunkowej</li></ol>\n<p>[…].</p>\n<ol><li>przedstawia podobieństwa i różnice między</li></ol>\n<p>drapieżnictwem […] i pasożytnictwem</p>\n<ol><li>wykazuje rolę zależności mutualistycznych […].</li></ol>\n<p>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje modyfikacje organów roślin ([…] liści)</li></ol>\n<p>jako adaptacje do bytowania w określonych<br>warunkach środowiska.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>wskazuje główne makro- i mikroelementy</li></ol>\n<p>([…], N) oraz określa ich źródła dla roślin.<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający:</li><li>[…] identyfikuje konwergencje i dywergencje</li></ol>\n<p>na podstawie […] opisu.<br>GIMNAZJUM<br>IV. Ekologia. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje, na wybranym przykładzie, że symbioza</li></ol>\n<p>(mutualizm) jest wzajemnie korzystna dla obu<br>partnerów.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Korzyść:</strong> Życie w skupiskach umożliwia pąklom zapłodnienie krzyżowe - osobniki hermafrodytyczne mogą dosięgnąć sąsiadów narządem rozrodczym, co jest niemożliwe przy dużym rozproszeniu.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (rozmnażanie)</h4>\n<p>Pąkle to <strong>osiadłe skorupiaki</strong> - po przyczepieniu do podłoża nie są zdolne do ruchu. Są <strong>hermafrodytami</strong>, ale zapłodnienie własne (samozapłodnienie) jest u nich rzadkie lub niemożliwe - preferują zapłodnienie krzyżowe.</p>\n<p><strong>Problem biologiczny:</strong> jak zapłodnić sąsiada, skoro nie można się ruszyć?</p>\n<p><strong>Rozwiązanie ewolucyjne:</strong> pąkle wykształciły bardzo długi prącie (do kilkukrotności długości ciała), jednak ma ono <strong>ograniczony zasięg</strong>. Jeżeli osobniki są skupione gęsto, prącie dosięga sąsiedniego osobnika → możliwe jest zapłodnienie krzyżowe → <strong>wyższy sukces rozrodczy</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Skupisko = bliskość partnerów rozrodczych → możliwość zapłodnienia → korzyść reprodukcyjna.</p>\n<h4>Sposób 2 - Wnioskowanie przez kontrast (co się dzieje BEZ skupiska)</h4>\n<p>Wyobraź sobie pąkla żyjącego w izolacji:</p>\n<ul><li>Osiadły → nie może szukać partnera</li><li>Hermafrodyta → może próbować samozapłodnienia, ale to obniża zmienność genetyczną potomstwa</li><li>Prącie o ograniczonym zasięgu → <strong>żaden sąsiad w pobliżu = brak zapłodnienia krzyżowego</strong></li></ul>\n<p><strong>Skutek izolacji:</strong> brak rozmnażania lub wyłącznie samozapłodnienie.</p>\n<p><strong>Skupisko odwraca ten problem</strong> → kilku lub kilkunastu sąsiadów w bezpośrednim sąsiedztwie → <strong>gwarancja znalezienia partnera do zapłodnienia krzyżowego</strong> → korzyść: zwiększona szansa na rozród i wyższy poziom zmienności genetycznej potomstwa.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne podanie znaczenia skupiskowego zycia pakli odwolujace sie do ulatwienia rozmnazania (zaplodnienia krzyzowego).</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość biologii rozrodu bezkręgowców osiadłych (hermafrodytyzm, zapłodnienie krzyżowe, ograniczenia wynikające z trybu życia sesylnego). Żaden wzór matematyczny ani chemiczny nie jest tu wymagany.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pisanie o korzyściach niezwiązanych z dostarczonymi informacjami (np. ochrona przed drapieżnikami, termoregulacja). Klucz CKE ocenia odpowiedź <strong>wyłącznie w kontekście podanych informacji</strong> - czytaj treść zadania uważnie!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zbyt ogólna odpowiedź - &quot;łatwiej się rozmnażają&quot; - <strong>nie wystarczy</strong>. Trzeba wskazać <strong>mechanizm</strong>: bliskość osobników → możliwość dosięgnięcia sąsiada narządem rozrodczym → zapłodnienie krzyżowe.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pąkle to <strong>hermafrodytyzm</strong> - nie pisz &quot;samiec dosięga samicę&quot;. Każdy osobnik ma oba zestawy gonad, a zapłodnienie jest wzajemne między sąsiadami.</blockquote>"}]}