{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/21.1","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"21.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.1. (0-1)\nUzupełnij tabelę - wpisz w każdym z jej wierszy właściwą nazwę zależności\nmiędzygatunkowych. Wybierz je z poniższych:\nkonkurencja, drapieżnictwo, pasożytnictwo, mutualizm.\nZestawienie organizmów\nZależności międzygatunkowe\n1. dzbaneczniki - schwytane owady\n2. mrówki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy","answer":"C","answer_text":"21.1. (0-1)\nRozwiązanie\nZestawienie organizmów\nZależności międzygatunkowe\n1. dzbaneczniki - schwytane owady\ndrapieżnictwo\n2. mrówki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy\nmutualizm\nSchemat punktowania\n1 p. - za wpisanie w odpowiednie miejsca w tabeli poprawnych nazw dwóch zależności\nmiędzygatunkowych.\n0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Zestawienie organizmów | Zależności międzygatunkowe |\n| 1. dzbaneczniki - schwytane owady | **drapieżnictwo** |\n| 2. mrówki *C. schmitzi* - dzbanecznik dwuostrogowy | **mutualizm** |\n\n## Sposób 1 - Analiza bilansu korzyści/strat (metoda +/-)\n\nDla każdej zależności wypisujemy, kto zyskuje (+), kto traci (-), kto jest obojętny (0):\n\n**Relacja 1: dzbanecznik - schwytany owad**\n\n| Organizm | Co mu się dzieje? | Bilans |\n| Dzbanecznik | Otrzymuje składniki pokarmowe (azot, fosfor) z trawionych owadów | **+** |\n| Schwytany owad | Ginie, zostaje strawiony | **-** |\n\nBilans **+/-** → jeden zabija i zjada drugiego → **drapieżnictwo**.\n\n> ⚙️ Uwaga definicyjna: rośliny mięsożerne są klasycznie traktowane jako drapieżniki, mimo że są producentami - kryterium to zabicie ofiary i uzyskanie z niej pokarmu.\n\n**Relacja 2: mrówka *C. schmitzi* - *N. bicalcarata***\n\n| Organizm | Co mu się dzieje? | Bilans |\n| Mrówka *C. schmitzi* | Żywi się nektarem + owadami z dzbanka; gnieździ się wyłącznie na tej roślinie | **+** |\n| *N. bicalcarata* | Otrzymuje odchody bogate w azot (nawożenie!); wyławiane są największe ofiary (lepsze trawienie dużych białek); rośliny bez mrówek są **skarlałe** | **+** |\n\nBilans **+/+** → obie strony zyskują → **mutualizm**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez definicje czterech podanych opcji\n\nSprawdzamy każdą podaną opcję metodycznie:\n\n| Opcja | Definicja | Pasuje do rel. 1? | Pasuje do rel. 2? |\n| **konkurencja** | obie strony rywalizują o ten sam zasób, obu się pogarsza | ✗ - nie ma rywalizacji o zasób | ✗ - nie ma rywalizacji |\n| **drapieżnictwo** | jeden organizm zabija i zjada drugi | ✅ - dzbanecznik trawi owada | ✗ - mrówki nie są zabijane |\n| **pasożytnictwo** | jeden korzysta (+), drugi traci (-) ale **nie ginie natychmiast** | ✗ - owad ginie całkowicie | ✗ - obie strony zyskują |\n| **mutualizm** | obie strony zyskują (+/+) | ✗ - owad traci życie | ✅ - mrówki + roślina obopólnie korzystają |\n\nEliminacja potwierdza: **relacja 1 = drapieżnictwo**, **relacja 2 = mutualizm**.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie bezpośrednio z tekstu informacji (reading comprehension)\n\n**Informacja 1** mówi: *\"złapane zwierzęta topią się i ulegają strawieniu\"* - to klasyczny opis aktywnego pozyskiwania pokarmu przez zabicie ofiary → **drapieżnictwo**.\n\n**Informacja 2** dostarcza dwóch kluczowych zdań:\n- *\"mrówki zostawiają w dzbanku bogate w azot odchody\"* → roślina zyskuje (azot to deficytowy składnik w jej siedlisku!)\n- *\"rośliny pozbawione mrówek są skarlałe\"* → roślina wyraźnie traci bez mrówek\n- *\"mrówki gnieżdżą się wyłącznie na N. bicalcarata\"* → mrówki są całkowicie zależne od rośliny\n\nObie strony są od siebie zależne i obie zyskują → definicja **mutualizmu**. Dodatkowo: specjalizacja mrówek sugeruje **obligatoryjny mutualizm** (symbiotyczny), co jest najsilniejszą formą tej zależności.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za wpisanie w odpowiednie miejsca w tabeli poprawnych nazw dwoch zaleznosci miedzygatunkowych: dzbaneczniki - schwytane owady: drapieznictwo; mrowki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy: mutualizm.\n\n**0 pkt** - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wymagana jest znajomość definicji ekologicznych zależności międzygatunkowych, nie wzorów matematycznych ani chemicznych.\n\nPojęcia potrzebne z wiedzy (bez karty):\n- **Drapieżnictwo** (+/-): jeden organizm aktywnie chwyta, zabija i zjada drugi\n- **Mutualizm** (+/+): obie strony odnoszą korzyści, często wzajemnie od siebie zależne\n- **Pasożytnictwo** (+/-): podobne do drapieżnictwa, ale ofiara **nie ginie natychmiast**\n- **Konkurencja** (-/-): rywalizacja o ten sam zasób środowiska\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n**Dla relacji 1 (dzbaneczniki - owady):**\n\n| Błędny wybór | Typowy błąd rozumowania |\n| pasożytnictwo | Uczeń myśli: \"roślina czerpie korzyść z owada, więc pasożytuje\" - ale w pasożytnictwie gospodarz **żyje**, a tutaj owad **ginie i jest trawiony** |\n| mutualizm | Uczeń myśli: \"owad też coś dostaje (np. nektar)\" - ale nektar jest tylko przynętą, owad ostatecznie ginie; mutualizm wymaga korzyści dla obu |\n| konkurencja | Uczeń myli rywalizację z interakcją drapieżnik-ofiara |\n\n**Dla relacji 2 (mrówki - *N. bicalcarata*):**\n\n| Błędny wybór | Typowy błąd rozumowania |\n| drapieżnictwo | Uczeń myśli: \"mrówki jedzą owady z dzbanka\" - ale to mrówki żerują na ofiarach rośliny, nie na samej roślinie; relacja mrówka-roślina jest wzajemnie korzystna |\n| pasożytnictwo | Uczeń widzi, że mrówki \"korzystają\" z rośliny i myśli, że to pasożytnictwo - pomija fakt, że **roślina też zyskuje** (odchody z azotem, skarlenie bez mrówek) |\n| konkurencja | Błąd kategoryczny: mrówki i roślina nie rywalizują o ten sam zasób |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pasożytnictwo vs. drapieżnictwo - kluczowe kryterium to **los ofiary**: w drapieżnictwie ofiara **ginie** (zostaje zjedzona), w pasożytnictwie ofiara **żyje** (pasożyt czerpie z żywiciela stopniowo). Owad w dzbanie → ginie → **drapieżnictwo**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mutualizm ≠ komensalizm! Komensalizm to (+/0) - jeden zyskuje, drugi obojętny. Tu **roślina aktywnie korzysta** z mrówek (dowód: skarlenie bez nich) → to mutualizm, nie komensalizm.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** CKE liczy punkty za **obie odpowiedzi razem** jako 1 pkt - jedna poprawna nie wystarczy. Obie muszą być wpisane poprawnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mrówki żerują na **owadach w dzbanku**, nie na samej roślinie - ta relacja (mrówka-owad) to osobne drapieżnictwo, ale zadanie pyta wyłącznie o relację mrówka-*roślina*, która jest **mutualistyczna**.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-21.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 21.1. (0-1)
Uzupełnij tabelę - wpisz w każdym z jej wierszy właściwą nazwę zależności
międzygatunkowych. Wybierz je z poniższych:
konkurencja, drapieżnictwo, pasożytnictwo, mutualizm.
Zestawienie organizmów
Zależności międzygatunkowe

\n
  1. dzbaneczniki - schwytane owady
  2. mrówki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy
","answer_text_html":"

21.1. (0-1)
Rozwiązanie
Zestawienie organizmów
Zależności międzygatunkowe

\n
  1. dzbaneczniki - schwytane owady
\n

drapieżnictwo

\n
  1. mrówki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy
\n

mutualizm
Schemat punktowania
1 p. - za wpisanie w odpowiednie miejsca w tabeli poprawnych nazw dwóch zależności
międzygatunkowych.
0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Zestawienie organizmów | Zależności międzygatunkowe |
| 1. dzbaneczniki - schwytane owady | drapieżnictwo |
| 2. mrówki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy | mutualizm |

\n

Sposób 1 - Analiza bilansu korzyści/strat (metoda +/-)

\n

Dla każdej zależności wypisujemy, kto zyskuje (+), kto traci (-), kto jest obojętny (0):

\n

Relacja 1: dzbanecznik - schwytany owad

\n

| Organizm | Co mu się dzieje? | Bilans |
| Dzbanecznik | Otrzymuje składniki pokarmowe (azot, fosfor) z trawionych owadów | + |
| Schwytany owad | Ginie, zostaje strawiony | - |

\n

Bilans +/- → jeden zabija i zjada drugiego → drapieżnictwo.

\n
⚙️ Uwaga definicyjna: rośliny mięsożerne są klasycznie traktowane jako drapieżniki, mimo że są producentami - kryterium to zabicie ofiary i uzyskanie z niej pokarmu.
\n

Relacja 2: mrówka C. schmitzi - N. bicalcarata

\n

| Organizm | Co mu się dzieje? | Bilans |
| Mrówka C. schmitzi | Żywi się nektarem + owadami z dzbanka; gnieździ się wyłącznie na tej roślinie | + |
| N. bicalcarata | Otrzymuje odchody bogate w azot (nawożenie!); wyławiane są największe ofiary (lepsze trawienie dużych białek); rośliny bez mrówek są skarlałe | + |

\n

Bilans +/+ → obie strony zyskują → mutualizm.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez definicje czterech podanych opcji

\n

Sprawdzamy każdą podaną opcję metodycznie:

\n

| Opcja | Definicja | Pasuje do rel. 1? | Pasuje do rel. 2? |
| konkurencja | obie strony rywalizują o ten sam zasób, obu się pogarsza | ✗ - nie ma rywalizacji o zasób | ✗ - nie ma rywalizacji |
| drapieżnictwo | jeden organizm zabija i zjada drugi | ✅ - dzbanecznik trawi owada | ✗ - mrówki nie są zabijane |
| pasożytnictwo | jeden korzysta (+), drugi traci (-) ale nie ginie natychmiast | ✗ - owad ginie całkowicie | ✗ - obie strony zyskują |
| mutualizm | obie strony zyskują (+/+) | ✗ - owad traci życie | ✅ - mrówki + roślina obopólnie korzystają |

\n

Eliminacja potwierdza: relacja 1 = drapieżnictwo, relacja 2 = mutualizm.

\n

Sposób 3 - Wnioskowanie bezpośrednio z tekstu informacji (reading comprehension)

\n

Informacja 1 mówi: "złapane zwierzęta topią się i ulegają strawieniu" - to klasyczny opis aktywnego pozyskiwania pokarmu przez zabicie ofiary → drapieżnictwo.

\n

Informacja 2 dostarcza dwóch kluczowych zdań:

\n\n

Obie strony są od siebie zależne i obie zyskują → definicja mutualizmu. Dodatkowo: specjalizacja mrówek sugeruje obligatoryjny mutualizm (symbiotyczny), co jest najsilniejszą formą tej zależności.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za wpisanie w odpowiednie miejsca w tabeli poprawnych nazw dwoch zaleznosci miedzygatunkowych: dzbaneczniki - schwytane owady: drapieznictwo; mrowki C. schmitzi - dzbanecznik dwuostrogowy: mutualizm.

\n

0 pkt - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wymagana jest znajomość definicji ekologicznych zależności międzygatunkowych, nie wzorów matematycznych ani chemicznych.

\n

Pojęcia potrzebne z wiedzy (bez karty):

\n\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

Dla relacji 1 (dzbaneczniki - owady):

\n

| Błędny wybór | Typowy błąd rozumowania |
| pasożytnictwo | Uczeń myśli: "roślina czerpie korzyść z owada, więc pasożytuje" - ale w pasożytnictwie gospodarz żyje, a tutaj owad ginie i jest trawiony |
| mutualizm | Uczeń myśli: "owad też coś dostaje (np. nektar)" - ale nektar jest tylko przynętą, owad ostatecznie ginie; mutualizm wymaga korzyści dla obu |
| konkurencja | Uczeń myli rywalizację z interakcją drapieżnik-ofiara |

\n

Dla relacji 2 (mrówki - N. bicalcarata):

\n

| Błędny wybór | Typowy błąd rozumowania |
| drapieżnictwo | Uczeń myśli: "mrówki jedzą owady z dzbanka" - ale to mrówki żerują na ofiarach rośliny, nie na samej roślinie; relacja mrówka-roślina jest wzajemnie korzystna |
| pasożytnictwo | Uczeń widzi, że mrówki "korzystają" z rośliny i myśli, że to pasożytnictwo - pomija fakt, że roślina też zyskuje (odchody z azotem, skarlenie bez mrówek) |
| konkurencja | Błąd kategoryczny: mrówki i roślina nie rywalizują o ten sam zasób |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Pasożytnictwo vs. drapieżnictwo - kluczowe kryterium to los ofiary: w drapieżnictwie ofiara ginie (zostaje zjedzona), w pasożytnictwie ofiara żyje (pasożyt czerpie z żywiciela stopniowo). Owad w dzbanie → ginie → drapieżnictwo.
\n
⚠️ Uwaga: Mutualizm ≠ komensalizm! Komensalizm to (+/0) - jeden zyskuje, drugi obojętny. Tu roślina aktywnie korzysta z mrówek (dowód: skarlenie bez nich) → to mutualizm, nie komensalizm.
\n
⚠️ Uwaga: CKE liczy punkty za obie odpowiedzi razem jako 1 pkt - jedna poprawna nie wystarczy. Obie muszą być wpisane poprawnie.
\n
⚠️ Uwaga: Mrówki żerują na owadach w dzbanku, nie na samej roślinie - ta relacja (mrówka-owad) to osobne drapieżnictwo, ale zadanie pyta wyłącznie o relację mrówka-roślina, która jest mutualistyczna.
"}]}