{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nUzasadnij, że jemioła jest półpasożytem. W odpowiedzi uwzględnij dwie przedstawione\nw zadaniu cechy jej budowy.","answer":null,"answer_text":"8.1. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\n• Jemioła jest półpasożytem, ponieważ za pomocą ssawek pobiera wodę (i sole mineralne)\nod rośliny żywicielskiej, ale przeprowadza też proces fotosyntezy, gdyż ma zielone liście/\nchloroplasty/chlorofil/miękisz asymilacyjny.\n• Jemioła jest półpasożytem, ponieważ dzięki zielonym liściom wytwarza w procesie\nfotosyntezy związki organiczne, ale wodę (i sole mineralne) pobiera ssawkami od rośliny,\nna której żyje.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzasadnienie, że jemioła jest półpasożytem z uwzględnieniem dwóch\nopisanych w tekście cech jej budowy, z których jedna świadczy o samożywności,\na druga o pasożytnictwie.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nJemioła jest **półpasożytem**, ponieważ:\n1. Dzięki **zimozielonym liściom** przeprowadza fotosyntezę → samodzielnie produkuje związki organiczne (cechy autotrofa).\n2. Dzięki **ssawkom** pobiera od żywiciela wodę i sole mineralne (cechy pasożyta/heterotrofa w zakresie zasilania w substancje nieorganiczne).\n\nŁączy więc cechy autotrofa (produkcja materii organicznej) z cechami pasożyta (pobieranie substancji nieorganicznych kosztem żywiciela).\n\n## Sposób 1 - Definicja półpasożyta + dopasowanie cech budowy\n\n**Krok 1. Przypomnij definicję półpasożyta:**\n> Półpasożyt (hemiparasyt) = organizm, który **sam przeprowadza fotosyntezę** (produkuje własne związki organiczne), ale **jednocześnie pasożytuje na żywicielu** w zakresie pobierania wody i soli mineralnych.\n\n**Krok 2. Przypisz każdą cechę budowy do jednej części definicji:**\n\n| Cecha budowy z tekstu | Co umożliwia | Część definicji |\n| Zimozielone, skórzaste **liście** | Fotosynteza przez cały rok → produkcja własnych cukrów | Cecha **AUTO**trofa |\n| **Ssawki** wrastające do tkanki żywiciela | Pobieranie wody i soli mineralnych od żywiciela | Cecha **pasożyta** |\n\n**Krok 3. Połącz oba elementy w uzasadnienie:**\n- Ponieważ jemioła **produkuje własne substancje organiczne** (zimozielone liście = aktywne chloroplasty przez cały rok), **nie jest pełnym pasożytem**.\n- Ponieważ **nie pobiera wody ani soli mineralnych samodzielnie z podłoża** (brak korzeni właściwych), lecz kradnie je żywicielowi przez ssawki, **nie jest pełnym autotrofem**.\n- Połączenie obu = **półpasożyt**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NIE jest pełnym pasożytem ani pełnym autotrofem\n\n**Czy jemioła to pełny pasożyt?**\nPełny pasożyt (np. zaraza - *Orobanche* sp.) **nie ma chlorofilu**, nie potrafi fotosyntetyzować, pobiera od żywiciela zarówno wodę/sole, jak i gotowe związki organiczne.\nJemioła MA zimozielone liście → MA chlorofil → fotosyntetyzuje → **nie pobiera od żywiciela związków organicznych** → ❌ NIE jest pełnym pasożytem.\n\n**Czy jemioła to pełny autotorf?**\nPełny autotof (np. dąb, którego korzeń przenika do podłoża) samodzielnie pobiera wodę i sole z gleby własnym systemem korzeniowym.\nJemioła zamiast korzeni właściwych ma ssawki → pobiera wodę i sole **kosztem żywiciela** → ❌ NIE jest pełnym autotrofem.\n\n**Wniosek:** Skoro nie jest ani tym, ani tym - jest czymś pośrednim = **półpasożytem**.\n\n## Sposób 3 - Przez porównanie z pełnym pasożytem i pełnym autotrofem (tabela analogii)\n\n| Cecha | Pełny autotrofa (np. dąb) | Jemioła | Pełny pasożyt (np. zaraza) |\n| Liście z chlorofitem | ✅ | ✅ (zimozielone) | ❌ |\n| Własna fotosynteza | ✅ | ✅ | ❌ |\n| Pobieranie wody od żywiciela | ❌ | ✅ (ssawki) | ✅ |\n| Pobieranie soli od żywiciela | ❌ | ✅ (ssawki) | ✅ |\n| Pobieranie org. od żywiciela | ❌ | ❌ | ✅ |\n\nJemioła = kolumna środkowa → **półpasożyt**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne uzasadnienie, ze jemiola jest polpasozytem, z uwzglednieniem dwoch opisanych w tekscie cech jej budowy: jednej swiadczacej o samozywnosci (zielone liscie/fotosynteza) i drugiej o pasozytnictwie (ssawki pobierajace wode i sole od zywiciela).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- definicji półpasożyta (autotrofia energetyczna + heterotrofia mineralna),\n- funkcji liści (fotosynteza) i ssawek (pobieranie wody i soli z żywiciela).\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - napisanie tylko JEDNEJ cechy (np. tylko o ssawkach). Zadanie WYMAGA dwóch - sprawdź czy Twoja odpowiedź zawiera oba elementy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Ssawki pobierają od żywiciela **wodę i sole mineralne** - NIE związki organiczne (cukry, aminokwasy). Gdyby pobierały organiczne - jemioła byłaby **pełnym pasożytem**, a nie półpasożytem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy napisać \"jemioła fotosyntetyzuje\" - trzeba powiązać tę zdolność z konkretną cechą budowy: **zimozielonymi liśćmi** (liście obecne przez cały rok, zawierają chlorofil).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Skórzaste\" liście to adaptacja do ograniczania transpiracji (liść xeromorficzny, trwały przez zimę) - nie jest to cecha bezpośrednio związana z pasożytnictwem. Kluczowe słowo to **zimozielone** (= fotosynteza przez cały rok, w tym zimą).","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>Uzasadnij, że jemioła jest półpasożytem. W odpowiedzi uwzględnij dwie przedstawione<br>w zadaniu cechy jej budowy.</p>","answer_text_html":"<p>8.1. (0-1)<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Jemioła jest półpasożytem, ponieważ za pomocą ssawek pobiera wodę (i sole mineralne)<br>od rośliny żywicielskiej, ale przeprowadza też proces fotosyntezy, gdyż ma zielone liście/<br>chloroplasty/chlorofil/miękisz asymilacyjny.<br>• Jemioła jest półpasożytem, ponieważ dzięki zielonym liściom wytwarza w procesie<br>fotosyntezy związki organiczne, ale wodę (i sole mineralne) pobiera ssawkami od rośliny,<br>na której żyje.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne uzasadnienie, że jemioła jest półpasożytem z uwzględnieniem dwóch<br>opisanych w tekście cech jej budowy, z których jedna świadczy o samożywności,<br>a druga o pasożytnictwie.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Jemioła jest <strong>półpasożytem</strong>, ponieważ:</p>\n<ol><li>Dzięki <strong>zimozielonym liściom</strong> przeprowadza fotosyntezę → samodzielnie produkuje związki organiczne (cechy autotrofa).</li><li>Dzięki <strong>ssawkom</strong> pobiera od żywiciela wodę i sole mineralne (cechy pasożyta/heterotrofa w zakresie zasilania w substancje nieorganiczne).</li></ol>\n<p>Łączy więc cechy autotrofa (produkcja materii organicznej) z cechami pasożyta (pobieranie substancji nieorganicznych kosztem żywiciela).</p>\n<h4>Sposób 1 - Definicja półpasożyta + dopasowanie cech budowy</h4>\n<p><strong>Krok 1. Przypomnij definicję półpasożyta:</strong></p>\n<blockquote>Półpasożyt (hemiparasyt) = organizm, który <strong>sam przeprowadza fotosyntezę</strong> (produkuje własne związki organiczne), ale <strong>jednocześnie pasożytuje na żywicielu</strong> w zakresie pobierania wody i soli mineralnych.</blockquote>\n<p><strong>Krok 2. Przypisz każdą cechę budowy do jednej części definicji:</strong></p>\n<p>| Cecha budowy z tekstu | Co umożliwia | Część definicji |<br>| Zimozielone, skórzaste <strong>liście</strong> | Fotosynteza przez cały rok → produkcja własnych cukrów | Cecha <strong>AUTO</strong>trofa |<br>| <strong>Ssawki</strong> wrastające do tkanki żywiciela | Pobieranie wody i soli mineralnych od żywiciela | Cecha <strong>pasożyta</strong> |</p>\n<p><strong>Krok 3. Połącz oba elementy w uzasadnienie:</strong></p>\n<ul><li>Ponieważ jemioła <strong>produkuje własne substancje organiczne</strong> (zimozielone liście = aktywne chloroplasty przez cały rok), <strong>nie jest pełnym pasożytem</strong>.</li><li>Ponieważ <strong>nie pobiera wody ani soli mineralnych samodzielnie z podłoża</strong> (brak korzeni właściwych), lecz kradnie je żywicielowi przez ssawki, <strong>nie jest pełnym autotrofem</strong>.</li><li>Połączenie obu = <strong>półpasożyt</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NIE jest pełnym pasożytem ani pełnym autotrofem</h4>\n<p><strong>Czy jemioła to pełny pasożyt?</strong><br>Pełny pasożyt (np. zaraza - <em>Orobanche</em> sp.) <strong>nie ma chlorofilu</strong>, nie potrafi fotosyntetyzować, pobiera od żywiciela zarówno wodę/sole, jak i gotowe związki organiczne.<br>Jemioła MA zimozielone liście → MA chlorofil → fotosyntetyzuje → <strong>nie pobiera od żywiciela związków organicznych</strong> → ❌ NIE jest pełnym pasożytem.</p>\n<p><strong>Czy jemioła to pełny autotorf?</strong><br>Pełny autotof (np. dąb, którego korzeń przenika do podłoża) samodzielnie pobiera wodę i sole z gleby własnym systemem korzeniowym.<br>Jemioła zamiast korzeni właściwych ma ssawki → pobiera wodę i sole <strong>kosztem żywiciela</strong> → ❌ NIE jest pełnym autotrofem.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Skoro nie jest ani tym, ani tym - jest czymś pośrednim = <strong>półpasożytem</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Przez porównanie z pełnym pasożytem i pełnym autotrofem (tabela analogii)</h4>\n<p>| Cecha | Pełny autotrofa (np. dąb) | Jemioła | Pełny pasożyt (np. zaraza) |<br>| Liście z chlorofitem | ✅ | ✅ (zimozielone) | ❌ |<br>| Własna fotosynteza | ✅ | ✅ | ❌ |<br>| Pobieranie wody od żywiciela | ❌ | ✅ (ssawki) | ✅ |<br>| Pobieranie soli od żywiciela | ❌ | ✅ (ssawki) | ✅ |<br>| Pobieranie org. od żywiciela | ❌ | ❌ | ✅ |</p>\n<p>Jemioła = kolumna środkowa → <strong>półpasożyt</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzasadnienie, ze jemiola jest polpasozytem, z uwzglednieniem dwoch opisanych w tekscie cech jej budowy: jednej swiadczacej o samozywnosci (zielone liscie/fotosynteza) i drugiej o pasozytnictwie (ssawki pobierajace wode i sole od zywiciela).</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>definicji półpasożyta (autotrofia energetyczna + heterotrofia mineralna),</li><li>funkcji liści (fotosynteza) i ssawek (pobieranie wody i soli z żywiciela).</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - napisanie tylko JEDNEJ cechy (np. tylko o ssawkach). Zadanie WYMAGA dwóch - sprawdź czy Twoja odpowiedź zawiera oba elementy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Ssawki pobierają od żywiciela <strong>wodę i sole mineralne</strong> - NIE związki organiczne (cukry, aminokwasy). Gdyby pobierały organiczne - jemioła byłaby <strong>pełnym pasożytem</strong>, a nie półpasożytem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wystarczy napisać &quot;jemioła fotosyntetyzuje&quot; - trzeba powiązać tę zdolność z konkretną cechą budowy: <strong>zimozielonymi liśćmi</strong> (liście obecne przez cały rok, zawierają chlorofil).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &quot;Skórzaste&quot; liście to adaptacja do ograniczania transpiracji (liść xeromorficzny, trwały przez zimę) - nie jest to cecha bezpośrednio związana z pasożytnictwem. Kluczowe słowo to <strong>zimozielone</strong> (= fotosynteza przez cały rok, w tym zimą).</blockquote>"}]}