{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nZaznacz na rysunku za pomocą strzałki kierunek przepływu krwi w naczyniu\nwłosowatym.","answer":null,"answer_text":"9.2. (0-1)\nRozwiązanie\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zaznaczenie kierunku przepływu krwi w naczyniu włosowatym.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nStrzałka powinna wskazywać kierunek **od tętniczki do żyłki** (od strony arteriolarnej do wenularnej), zgodnie z ciśnieniem hydrostatycznym spadającym w tym kierunku. Na rysunku CKE z arkusza 2015 - strzałka przesuwa się wzdłuż światła naczynia włosowatego, wskazując kierunek przemieszczania się krwinek czerwonych.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm hemodynamiczny (ciśnienie hydrostatyczne)\n\n**Krok 1 - Skąd pochodzi krew w naczyniu włosowatym?**\nKapilary leżą **między tętniczkami (arteriole) a żyłkami (venulae)**. Krew wpływa od strony tętniczki i odpływa do żyłki.\n\n**Krok 2 - Gradient ciśnienia:**\n\\[P_{\\text{arteriola}} > P_{\\text{kapilara}} > P_{\\text{wenula}}\\]\nKrew zawsze przepływa z obszaru wyższego ciśnienia do niższego - a zatem od tętniczki ku żyłce.\n\n**Krok 3 - Identyfikacja na rysunku:**\nNa schematach CKE tętniczka ma **grubszą ściankę** (więcej warstw mięśniowych) i **węższe światło** w stosunku do swojej ściany; żyłka ma **cieńszą ściankę** i **szersze, bardziej nieregularne światło**. Naczynia włosowate (kapilary) mają ścianę grubości 1 komórki śródbłonka.\n\n➡️ **Strzałka = od tętniczki → przez kapilarę → ku żyłce**.\n\n## Sposób 2 - Morfologia erytrocytów i ich ułożenie w świetle kapilary\n\n**Erytrocyty w kapilarach są deformowane przez przepływ:**\n- Krwinki czerwone (średnica ~7-8 µm) wchodzą do naczynia włosowatego (średnica ~5-8 µm) i **ulegają odkształceniu** - przybierają kształt pocisku/parasola, przy czym wypukłość skierowana jest **w kierunku przepływu**.\n- Na preparatach mikroskopowych (jak na rysunku w arkuszu) widać, że erytrocyty tworzą **\"stos monet\" (rouleaux)** lub są ułożone jeden za drugim - ich **\"czoło\"** wskazuje kierunek przepływu.\n\n**Reguła praktyczna:**\n> Jeśli erytrocyt jest lekko spiczasty lub wypchnięty z jednej strony → ta strona to \"przód\" - tam idzie strzałka.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z kontekstu zadania 9 (schemat układu krążenia)\n\nZadanie 9 arkusza MBI-R1_1P-152 przedstawia fragment sieci naczyniowej z zaznaczonymi naczyniami różnego kalibru. Strategia:\n\n1. **Zidentyfikuj naczynie najbliższe sercu** (grubsza ściana, aktywna warstwa mięśniowa) → **to strona wlotowa** kapilary.\n2. **Zidentyfikuj naczynie dalsze od serca** (cieńsza ściana, szersze nieregularne światło) → **to strona wylotowa**.\n3. Strzałka przebiega od (1) do (2).\n\nAnatomicznie: **tętnica → tętniczka → kapilara → żyłka → żyła → serce (prawy przedsionek)**. Kierunek jest jednoznaczny i niezmienny w krążeniu systemowym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne zaznaczenie kierunku przeplywu krwi w naczyniu wlosowatym (od tetnicy plucnej w kierunku zyly plucnej).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii układu krwionośnego i hemodynamiki (gradient ciśnienia, kierunek przepływu krwi: tętnica → tętniczka → kapilara → żyłka → żyła).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - odwrócenie strzałki (od żyłki do tętniczki). Uczniowie mylą strony rysunku, jeśli nie zidentyfikują najpierw kalibru ścianek naczyń.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Strzałka narysowana na tętniczce lub żyłce zamiast **na samej kapilarze** = 0 pkt. Czytaj polecenie: \"w naczyniu włosowatym\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie rysuj strzałki poprzecznie (przez ścianę kapilary) - to oznaczałoby transport przez śródbłonek, a nie przepływ krwi wzdłuż naczynia. Strzałka musi być **wzdłużna** (wzdłuż osi naczynia).","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9.2. (0-1)
Zaznacz na rysunku za pomocą strzałki kierunek przepływu krwi w naczyniu
włosowatym.

","answer_text_html":"

9.2. (0-1)
Rozwiązanie
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne zaznaczenie kierunku przepływu krwi w naczyniu włosowatym.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Strzałka powinna wskazywać kierunek od tętniczki do żyłki (od strony arteriolarnej do wenularnej), zgodnie z ciśnieniem hydrostatycznym spadającym w tym kierunku. Na rysunku CKE z arkusza 2015 - strzałka przesuwa się wzdłuż światła naczynia włosowatego, wskazując kierunek przemieszczania się krwinek czerwonych.

\n

Sposób 1 - Mechanizm hemodynamiczny (ciśnienie hydrostatyczne)

\n

Krok 1 - Skąd pochodzi krew w naczyniu włosowatym?
Kapilary leżą między tętniczkami (arteriole) a żyłkami (venulae). Krew wpływa od strony tętniczki i odpływa do żyłki.

\n

Krok 2 - Gradient ciśnienia:

\n
Parteriola>Pkapilara>Pwenula
\n

Krew zawsze przepływa z obszaru wyższego ciśnienia do niższego - a zatem od tętniczki ku żyłce.

\n

Krok 3 - Identyfikacja na rysunku:
Na schematach CKE tętniczka ma grubszą ściankę (więcej warstw mięśniowych) i węższe światło w stosunku do swojej ściany; żyłka ma cieńszą ściankę i szersze, bardziej nieregularne światło. Naczynia włosowate (kapilary) mają ścianę grubości 1 komórki śródbłonka.

\n

➡️ Strzałka = od tętniczki → przez kapilarę → ku żyłce.

\n

Sposób 2 - Morfologia erytrocytów i ich ułożenie w świetle kapilary

\n

Erytrocyty w kapilarach są deformowane przez przepływ:

\n\n

Reguła praktyczna:

\n
Jeśli erytrocyt jest lekko spiczasty lub wypchnięty z jednej strony → ta strona to "przód" - tam idzie strzałka.
\n

Sposób 3 - Wnioskowanie z kontekstu zadania 9 (schemat układu krążenia)

\n

Zadanie 9 arkusza MBI-R1_1P-152 przedstawia fragment sieci naczyniowej z zaznaczonymi naczyniami różnego kalibru. Strategia:

\n
  1. Zidentyfikuj naczynie najbliższe sercu (grubsza ściana, aktywna warstwa mięśniowa) → to strona wlotowa kapilary.
  2. Zidentyfikuj naczynie dalsze od serca (cieńsza ściana, szersze nieregularne światło) → to strona wylotowa.
  3. Strzałka przebiega od (1) do (2).
\n

Anatomicznie: tętnica → tętniczka → kapilara → żyłka → żyła → serce (prawy przedsionek). Kierunek jest jednoznaczny i niezmienny w krążeniu systemowym.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za poprawne zaznaczenie kierunku przeplywu krwi w naczyniu wlosowatym (od tetnicy plucnej w kierunku zyly plucnej).

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii układu krwionośnego i hemodynamiki (gradient ciśnienia, kierunek przepływu krwi: tętnica → tętniczka → kapilara → żyłka → żyła).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odwrócenie strzałki (od żyłki do tętniczki). Uczniowie mylą strony rysunku, jeśli nie zidentyfikują najpierw kalibru ścianek naczyń.
\n
⚠️ Uwaga: Strzałka narysowana na tętniczce lub żyłce zamiast na samej kapilarze = 0 pkt. Czytaj polecenie: "w naczyniu włosowatym".
\n
⚠️ Uwaga: Nie rysuj strzałki poprzecznie (przez ścianę kapilary) - to oznaczałoby transport przez śródbłonek, a nie przepływ krwi wzdłuż naczynia. Strzałka musi być wzdłużna (wzdłuż osi naczynia).
"}]}