{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/9.4","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"9.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.4. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego wartości ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętnicy płucnej\nsą niższe niż wartości ciśnienia parcjalnego we krwi żyły płucnej. W odpowiedzi\nuwzględnij wymianę tego gazu zachodzącą w płucach oraz w tkankach organizmu.","answer":null,"answer_text":"9.4. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązanie\nW tętnicy płucnej płynie z serca krew odtlenowana, która oddała tlen w tkankach organizmu,\ndlatego ciśnienie parcjalne tlenu jest niskie, natomiast żyłą płucną płynie krew, która została\nutlenowana w płucach i dlatego ciśnienie parcjalne tlenu jest wysokie.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie przyczyn różnic ciśnień parcjalnych tlenu w tętnicy i żyle\npłucnej z uwzględnieniem odtlenowania krwi w tkankach organizmu i utlenowania\nkrwi w płucach.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 10. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy\ni funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n1) opisuje elementy układu odpornościowego\nczłowieka\n2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną\ni komórkową, swoistą i nieswoistą.\nRozwiązanie\nRodzaje odporności\nA. humoralna\nB. komórkowa\nC. nieswoista\ninterferony\nlizozym\nfagocyty\nkomórki NK\nD. swoista\nprzeciwciała\nlimfocyty Tc\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wpisanie w tabeli wszystkich czterech określeń.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 11. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\nskutkowe […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający […] selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n2) przedstawia rolę układu autonomicznego\nwspółczulnego i przywspółczulnego.\n2. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:\n1) przedstawia mechanizmy […] odpowiedzialne\nza utrzymanie wybranych parametrów\nśrodowiska wewnętrznego na określonym\npoziomie […]\n2) określa czynniki wpływające na zaburzenia\nhomeostazy organizmu (stres […]).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKrew w tętnicy płucnej ma niskie ciśnienie parcjalne \\(\\text{O}_2\\) (pO₂), bo wcześniej oddała tlen tkankom. Krew w żyle płucnej ma wysokie pO₂, bo właśnie pobrała tlen z pęcherzyków płucnych. Różnica wynika z **dwóch etapów wymiany gazowej** zachodzących w odwrotnym kierunku.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku (droga krwi przez krążenie)\n\nŚledzimy krew \"małym kołem\" - od prawej komory do lewego przedsionka:\n\n**Etap 1 - Tkanki (przed tętnicą płucną):**\n- Komórki prowadzą **oddychanie komórkowe** → intensywnie zużywają \\(\\text{O}_2\\)\n- pO₂ w tkankach jest niskie → gradient dyfuzji: \\(\\text{O}_2\\) przechodzi z krwi do komórek\n- Krew **traci tlen**, jej pO₂ spada\n- Ta zubożona krew wraca żyłami układowymi → prawą komorą → do **tętnicy płucnej**\n- **Wynik: tętnica płucna = krew z niskim pO₂**\n\n**Etap 2 - Płuca (kapilary pęcherzyków płucnych):**\n- pO₂ w pęcherzykach płucnych jest **wysokie** (ok. 13,3 kPa) - wyższe niż w napływającej krwi\n- Gradient dyfuzji: \\(\\text{O}_2\\) przechodzi z pęcherzyków → do krwi w kapilarach płucnych\n- Krew **nasyca się tlenem**, pO₂ rośnie\n- Utlenowana krew odpływa **żyłą płucną** do lewego przedsionka\n- **Wynik: żyła płucna = krew z wysokim pO₂**\n\n**Wniosek:** Tętnica płucna niesie krew odtlenowaną (po oddaniu \\(\\text{O}_2\\) tkankom), a żyła płucna niesie krew utlenowaną (po pobraniu \\(\\text{O}_2\\) z płuc) - stąd pO₂ tętnicy < pO₂ żyły.\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez gradienty dyfuzji (porównanie ciśnień parcjalnych)\n\nDyfuzja gazów przebiega **zawsze od wyższego pO₂ do niższego**:\n\n| Miejsce | pO₂ (kPa, wartości orientacyjne) | Kierunek dyfuzji \\(\\text{O}_2\\) |\n| Pęcherzyki płucne | ~13,3 | → do krwi |\n| Krew żyły płucnej | ~13,3 (po wyrównaniu) | - |\n| Krew tętnicy płucnej | ~5,3 | - |\n| Komórki tkankowe | <5,3 | ← z krwi |\n\n- W tkankach: pO₂ komórek < pO₂ krwi → \\(\\text{O}_2\\) **wypływa z krwi** → pO₂ krwi maleje\n- W płucach: pO₂ pęcherzyków > pO₂ krwi tętnicy płucnej → \\(\\text{O}_2\\) **wpływa do krwi** → pO₂ krwi rośnie\n\nTętnica płucna przenosi krew **przed** wyrównaniem w płucach → niskie pO₂.\nŻyła płucna przenosi krew **po** wyrównaniu w płucach → wysokie pO₂.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne wyjasnienie przyczyn roznic cisnien parcjalnych tlenu w tetnicy i zyle plucnej z uwzglednieniem odtlenowania krwi w tkankach organizmu i utlenowania krwi w plucach.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu dyfuzji gazów i anatomii krążenia płucnego (mała pętla krążenia, rola pęcherzyków płucnych, oddychanie komórkowe w tkankach).\n\n> 📖 Pomocne pojęcie (bez karty): **prawo dyfuzji** - gaz dyfunduje od wyższego ciśnienia parcjalnego do niższego; tempo dyfuzji ∝ gradient stężeń. To wystarczy do uzasadnienia kierunku przepływu \\(\\text{O}_2\\) w obu miejscach.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie tętnicy płucnej z żyłą płucną - to **jedyne naczynia, gdzie nazwa \"tętnica/żyła\" NIE mówi o natlenowaniu**: tętnica płucna = odtlenowana, żyła płucna = utlenowana!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź \"bo krew żylna ma mniej tlenu\" - **za ogólna, 0 pkt**. Klucz wymaga wskazania konkretnych mechanizmów: zużycia \\(\\text{O}_2\\) w oddychaniu komórkowym w tkankach **i** pobrania \\(\\text{O}_2\\) w pęcherzykach płucnych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pomijaj słowa **\"dyfuzja\"** lub opisu gradientu ciśnień - samo \"tlen przechodzi do krwi w płucach\" jest akceptowane, ale opis gradientu (wyższe pO₂ w pęcherzykach niż we krwi) świadczy o pełnym rozumieniu i jest bezpieczniejszy punktowo.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-9.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9.4. (0-1)
Wyjaśnij, dlaczego wartości ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętnicy płucnej
są niższe niż wartości ciśnienia parcjalnego we krwi żyły płucnej. W odpowiedzi
uwzględnij wymianę tego gazu zachodzącą w płucach oraz w tkankach organizmu.

","answer_text_html":"

9.4. (0-1)
Przykładowe rozwiązanie
W tętnicy płucnej płynie z serca krew odtlenowana, która oddała tlen w tkankach organizmu,
dlatego ciśnienie parcjalne tlenu jest niskie, natomiast żyłą płucną płynie krew, która została
utlenowana w płucach i dlatego ciśnienie parcjalne tlenu jest wysokie.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne wyjaśnienie przyczyn różnic ciśnień parcjalnych tlenu w tętnicy i żyle
płucnej z uwzględnieniem odtlenowania krwi w tkankach organizmu i utlenowania
krwi w płucach.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 10. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości
dotyczących budowy
i funkcjonowania organizmu
ludzkiego.
Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych
poziomach złożoności […].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

\n
  1. Układ odpornościowy. Zdający:
  2. opisuje elementy układu odpornościowego
\n

człowieka

\n
  1. przedstawia reakcję odpornościową humoralną
\n

i komórkową, swoistą i nieswoistą.
Rozwiązanie
Rodzaje odporności
A. humoralna
B. komórkowa
C. nieswoista
interferony
lizozym
fagocyty
komórki NK
D. swoista
przeciwciała
limfocyty Tc
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne wpisanie w tabeli wszystkich czterech określeń.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 11. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje informacje
[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-
skutkowe […].
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego.
Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych
poziomach złożoności […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji.
Zdający […] selekcjonuje, porównuje
i przetwarza informacje […].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ nerwowy. Zdający:
  2. przedstawia rolę układu autonomicznego
\n

współczulnego i przywspółczulnego.

\n
  1. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:
  2. przedstawia mechanizmy […] odpowiedzialne
\n

za utrzymanie wybranych parametrów
środowiska wewnętrznego na określonym
poziomie […]

\n
  1. określa czynniki wpływające na zaburzenia
\n

homeostazy organizmu (stres […]).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Krew w tętnicy płucnej ma niskie ciśnienie parcjalne O2 (pO₂), bo wcześniej oddała tlen tkankom. Krew w żyle płucnej ma wysokie pO₂, bo właśnie pobrała tlen z pęcherzyków płucnych. Różnica wynika z dwóch etapów wymiany gazowej zachodzących w odwrotnym kierunku.

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku (droga krwi przez krążenie)

\n

Śledzimy krew "małym kołem" - od prawej komory do lewego przedsionka:

\n

Etap 1 - Tkanki (przed tętnicą płucną):

\n\n

Etap 2 - Płuca (kapilary pęcherzyków płucnych):

\n\n

Wniosek: Tętnica płucna niesie krew odtlenowaną (po oddaniu O2 tkankom), a żyła płucna niesie krew utlenowaną (po pobraniu O2 z płuc) - stąd pO₂ tętnicy < pO₂ żyły.

\n

Sposób 2 - Wnioskowanie przez gradienty dyfuzji (porównanie ciśnień parcjalnych)

\n

Dyfuzja gazów przebiega zawsze od wyższego pO₂ do niższego:

\n

| Miejsce | pO₂ (kPa, wartości orientacyjne) | Kierunek dyfuzji O2 |
| Pęcherzyki płucne | ~13,3 | → do krwi |
| Krew żyły płucnej | ~13,3 (po wyrównaniu) | - |
| Krew tętnicy płucnej | ~5,3 | - |
| Komórki tkankowe | <5,3 | ← z krwi |

\n\n

Tętnica płucna przenosi krew przed wyrównaniem w płucach → niskie pO₂.
Żyła płucna przenosi krew po wyrównaniu w płucach → wysokie pO₂.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za poprawne wyjasnienie przyczyn roznic cisnien parcjalnych tlenu w tetnicy i zyle plucnej z uwzglednieniem odtlenowania krwi w tkankach organizmu i utlenowania krwi w plucach.

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu dyfuzji gazów i anatomii krążenia płucnego (mała pętla krążenia, rola pęcherzyków płucnych, oddychanie komórkowe w tkankach).

\n
📖 Pomocne pojęcie (bez karty): prawo dyfuzji - gaz dyfunduje od wyższego ciśnienia parcjalnego do niższego; tempo dyfuzji ∝ gradient stężeń. To wystarczy do uzasadnienia kierunku przepływu O2 w obu miejscach.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Mylenie tętnicy płucnej z żyłą płucną - to jedyne naczynia, gdzie nazwa "tętnica/żyła" NIE mówi o natlenowaniu: tętnica płucna = odtlenowana, żyła płucna = utlenowana!
\n
⚠️ Uwaga: Odpowiedź "bo krew żylna ma mniej tlenu" - za ogólna, 0 pkt. Klucz wymaga wskazania konkretnych mechanizmów: zużycia O2 w oddychaniu komórkowym w tkankach i pobrania O2 w pęcherzykach płucnych.
\n
⚠️ Uwaga: Nie pomijaj słowa "dyfuzja" lub opisu gradientu ciśnień - samo "tlen przechodzi do krwi w płucach" jest akceptowane, ale opis gradientu (wyższe pO₂ w pęcherzykach niż we krwi) świadczy o pełnym rozumieniu i jest bezpieczniejszy punktowo.
"}]}