| Substrat | Wartość $K_m (\\text{mol/l})$ | Numer |
|---|---|---|
| A | $6{,}5 \\cdot 10^{-5}$ | 2 |
| B | $7{,}1 \\cdot 10^{-5}$ | 1 |
| C | $1{,}2 \\cdot 10^{-5}$ | 4 |
| D | $4{,}7 \\cdot 10^{-5}$ | 3 |
Zadanie 13. (0-3)
Feromony to chemiczne cząsteczki sygnałowe umożliwiające komunikację między
osobnikami tego samego gatunku, uwalniane do środowiska zewnętrznego i działające
w bardzo niewielkim stężeniu (nawet 0,000001 ppt, czyli jedna cząsteczka na 1018 cząsteczek
powietrza). Poznanie chemicznej budowy feromonów pozwoliło na ich wykorzystanie
w biologicznej walce z niektórymi owadami, np. do zwalczania korników stosuje się pułapki
z feromonami agregacyjnymi, które przywabiają osobniki obu płci. Pułapki z feromonami
płciowymi stosuje się między innymi do zwalczania moli ubraniowych oraz niektórych
motyli będących szkodnikami lasów, np. brudnicy mniszki.
Dymorfizm płciowy u wielu gatunków motyli nocnych przejawia się między innymi tym,
że czułki samców są znacznie większe niż czułki samic. Na czułkach tych motyli występują
liczne receptory chemiczne.
Na rysunku przedstawiono różnice w budowie czułków samicy i samca pewnego gatunku ćmy.
Na podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt. Adaptacje do środowiska, Warszawa 2008, s. 637.
a) Uzasadnij, podając dwa argumenty, zaletę stosowania pułapek feromonowych jako
środków walki biologicznej w porównaniu ze środkami owadobójczymi.
1
2
b) Wyjaśnij znaczenie przystosowawcze dużych czułków u samców motyli nocnych.
Zadanie 13. (0-3)
I. Zdający […]
przedstawia związki
między strukturą
a funkcją na różnych
poziomach organizacji
życia […].
V. Zdający objaśnia
i komentuje informacje
[…], wyjaśnia
zależności
przyczynowo-skutkowe
[…].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.
budowę i czynności życiowe tych grup.
\nróżnych czynności życiowych. Zdający:
\nodbierane bodźce, określa odbierające je receptory i przedstawia
ich funkcje.
POZIOM PODSTAWOWY
13.a) (0-2)
Rozwiązanie
Feromony działają wybiórczo - przywabiają tylko osobniki danego gatunku, nie mając
wpływu na inne gatunki np. pożyteczne, w odróżnieniu od środków owadobójczych, które
mogą mieć szkodliwy wpływ na inne gatunki (nieobjęte zwalczaniem).
Feromony nie mają szkodliwego wpływu na zwierzęta owadożerne (np. ptaki i ssaki) / są
stosowane w bardzo małym stężeniu i nie dostają się do łańcuchów pokarmowych.
Feromony przywabiają owady, więc ich stosowanie jest bardziej efektywne niż środków
owadobójczych.
Rośliny nie są pokrywane związkami chemicznymi, przez co człowiek zjadający tę roślinę
nie truje się środkami owadobójczymi.
Schemat punktowania
2 pkt - za sformułowanie dwóch właściwych argumentów, uwzględniających zaletę
stosowania feromonów w porównaniu ze środkami owadobójczymi
1 pkt - za sformułowanie tylko jednego właściwego argumentu, uwzględniającego zaletę
stosowania feromonów w porównaniu ze środkami owadobójczymi
0 pkt - za argumenty błędne lub zbyt ogólne, nieodnoszące się do zalet stosowania feromonów
w porównaniu ze środkami owadobójczymi lub brak odpowiedzi
13.b) (0-1)
Rozwiązanie
Duża powierzchnia, na której znajdują się receptory węchowe, mogące wychwycić substancje
zapachowe / feromony wydzielane przez samicę, co ułatwia samcowi odszukanie samicy (i jej
zapłodnienie).
Występuje na nich więcej receptorów chemicznych umożliwiających łatwiejsze znalezienie
samicy w nocy.
Schemat punktowania
1 pkt - za wyjaśnienie odnoszące się do wykorzystania receptorów chemicznych dla
odszukania samicy (w celu jej zapłodnienia) oraz dużej powierzchni czułków, służącej
do wychwytywania feromonów
0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub wyjaśnienie nieodnoszące się do dużej powierzchni służącej
do wychwytywania feromonów, lub za odpowiedź zbyt ogólną, lub brak odpowiedzi
<table><tr><th>Substrat</th><th>Wartość $K_m (\\text{mol/l})$</th><th>Numer</th></tr><tr><td>A</td><td>$6{,}5 \\cdot 10^{-5}$</td><td><b>2</b></td></tr><tr><td>B</td><td>$7{,}1 \\cdot 10^{-5}$</td><td><b>1</b></td></tr><tr><td>C</td><td>$1{,}2 \\cdot 10^{-5}$</td><td><b>4</b></td></tr><tr><td>D</td><td>$4{,}7 \\cdot 10^{-5}$</td><td><b>3</b></td></tr></table>
"}]}