{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nPodaj nazwę związku, który jest głównym produktem azotowej przemiany materii,\nwydalanym z organizmu człowieka.","answer":null,"answer_text":"11.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\nna różnych poziomach złożoności [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia […] procesy […] biologiczne.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n8. Układ wydalniczy. Zdający:\n1) […] wymienia substancje, które są\nwydalane z organizmu człowieka.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie mocznika jako głównego produktu azotowej przemiany materii wydalanego\nz organizmu człowieka.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nmocznik\nUwaga:\nUznaje się następujące alternatywne nazwy mocznika: diaminometanal, diamid kwasu\nwęglowego, karbamid.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Mocznik** (inaczej: karbamid, \\(\\ce{CO(NH2)2}\\))\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cykl mocznikowy\n\nŚledź losy amoniaku krok po kroku:\n\n1. **Deaminacja aminokwasów** → powstaje \\(\\ce{NH3}\\) (toksyczny!)\n2. **Glutamina jako transporter** - \\(\\ce{NH3}\\) przyłącza się do kwasu glutaminowego → glutamina → bezpieczny transport krwią do wątroby\n3. **Wątroba: cykl mocznikowy (cykl Krebsa-Henseleita)** - w hepatocytach reszty amidowe z glutaminy są odłączane i wbudowywane w cząsteczkę mocznika:\n\n\\[\n\\ce{2 NH3 + CO2 -> CO(NH2)2 + H2O}\n\\]\n\n4. **Mocznik** przechodzi do krwi → nerki → **mocz**\n\n**Dlaczego mocznik, a nie amoniak?** Bo mocznik jest **niemal obojętny, dobrze rozpuszczalny, o wiele mniej toksyczny** - organizm ludzki jako ureoteli eliminuje azot właśnie w tej formie.\n\n## Sposób 2 - Klasyfikacja organizmów wg produktu azotowego\n\nBiologia ewolucyjna rozróżnia trzy strategie wydalania azotu:\n\n| Strategia | Produkt azotowy | Przykład |\n| **Ammoniotelizm** | \\(\\ce{NH3}\\) (amoniak) | ryby kostnoszkieletowe, bezkręgowce wodne |\n| **Ureotelizm** | \\(\\ce{CO(NH2)2}\\) (mocznik) | **człowiek**, ssaki, płazy dorosłe |\n| **Urykotelizm** | kwas moczowy | ptaki, gady, owady |\n\nCzłowiek = **ureoteli** → główny produkt azotowy = **mocznik**.\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE** - W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów; wystarczy znajomość cyklu mocznikowego i klasyfikacji organizmów wg produktu azotowego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za podanie **mocznika** jako glownego produktu azotowej przemiany materii wydalanego z organizmu czlowieka.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> CKE uznaje alternatywne nazwy mocznika: diaminometanal, diamid kwasu weglowego, karbamid.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Treść zadania celowo eksponuje **amoniak i glutaminę** - to pułapka! Amoniak jest produktem pośrednim, a glutamina to tylko transporter - **żaden z nich nie jest głównym produktem wydalniczym**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Kwas moczowy** to produkt przemiany zasad purynowych (adeniny, guaniny), nie azotowej przemiany materii białkowej - charakterystyczny dla ptaków i gadów, nie dla człowieka (choć człowiek wydala go śladowo).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mocznik powstaje **w wątrobie**, a wydalany jest przez **nerki** z moczem - często uczniowie mylą narząd syntezy z narządem wydalania.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11.1. (0-1)
Podaj nazwę związku, który jest głównym produktem azotowej przemiany materii,
wydalanym z organizmu człowieka.

","answer_text_html":"

11.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego. Zdający objaśnia
funkcjonowanie organizmu ludzkiego
na różnych poziomach złożoności [ ].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia […] procesy […] biologiczne.
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ wydalniczy. Zdający:
  2. […] wymienia substancje, które są
\n

wydalane z organizmu człowieka.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie mocznika jako głównego produktu azotowej przemiany materii wydalanego
z organizmu człowieka.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
mocznik
Uwaga:
Uznaje się następujące alternatywne nazwy mocznika: diaminometanal, diamid kwasu
węglowego, karbamid.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Mocznik (inaczej: karbamid, \\(\\ce{CO(NH2)2}\\))

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cykl mocznikowy

\n

Śledź losy amoniaku krok po kroku:

\n
  1. Deaminacja aminokwasów → powstaje \\(\\ce{NH3}\\) (toksyczny!)
  2. Glutamina jako transporter - \\(\\ce{NH3}\\) przyłącza się do kwasu glutaminowego → glutamina → bezpieczny transport krwią do wątroby
  3. Wątroba: cykl mocznikowy (cykl Krebsa-Henseleita) - w hepatocytach reszty amidowe z glutaminy są odłączane i wbudowywane w cząsteczkę mocznika:
\n

\\[
\\ce{2 NH3 + CO2 -> CO(NH2)2 + H2O}
\\]

\n
  1. Mocznik przechodzi do krwi → nerki → mocz
\n

Dlaczego mocznik, a nie amoniak? Bo mocznik jest niemal obojętny, dobrze rozpuszczalny, o wiele mniej toksyczny - organizm ludzki jako ureoteli eliminuje azot właśnie w tej formie.

\n

Sposób 2 - Klasyfikacja organizmów wg produktu azotowego

\n

Biologia ewolucyjna rozróżnia trzy strategie wydalania azotu:

\n

| Strategia | Produkt azotowy | Przykład |
| Ammoniotelizm | \\(\\ce{NH3}\\) (amoniak) | ryby kostnoszkieletowe, bezkręgowce wodne |
| Ureotelizm | \\(\\ce{CO(NH2)2}\\) (mocznik) | człowiek, ssaki, płazy dorosłe |
| Urykotelizm | kwas moczowy | ptaki, gady, owady |

\n

Człowiek = ureoteli → główny produkt azotowy = mocznik.

\n
📖 Karta wzorów CKE - W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów; wystarczy znajomość cyklu mocznikowego i klasyfikacji organizmów wg produktu azotowego.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za podanie mocznika jako glownego produktu azotowej przemiany materii wydalanego z organizmu czlowieka.

0 pkt - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

CKE uznaje alternatywne nazwy mocznika: diaminometanal, diamid kwasu weglowego, karbamid.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Treść zadania celowo eksponuje amoniak i glutaminę - to pułapka! Amoniak jest produktem pośrednim, a glutamina to tylko transporter - żaden z nich nie jest głównym produktem wydalniczym.
\n
⚠️ Uwaga: Kwas moczowy to produkt przemiany zasad purynowych (adeniny, guaniny), nie azotowej przemiany materii białkowej - charakterystyczny dla ptaków i gadów, nie dla człowieka (choć człowiek wydala go śladowo).
\n
⚠️ Uwaga: Mocznik powstaje w wątrobie, a wydalany jest przez nerki z moczem - często uczniowie mylą narząd syntezy z narządem wydalania.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

mocznik

"}]}