{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nOkreśl przyczynę braku krążka międzykręgowego pomiędzy kręgiem szczytowym\na obrotowym. W odpowiedzi uwzględnij wspólną funkcję tych kręgów.\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, [ ]\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,\n[ ] formułuje i przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty.\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n3. Układ ruchu. Zdający:\n1) analizuje budowę szkieletu człowieka\n2) analizuje budowę różnych połączeń\nkości (stawy, szwy, chrząstkozrosty) pod\nwzględem pełnionej funkcji oraz wymienia\nich przykłady.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe określenie przyczyny braku krążka międzykręgowego pomiędzy\nkręgiem szczytowym i obrotowym uwzględniające funkcję ruchową tych kręgów,\ntj. związaną z umożliwianiem ruchów głowy.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nBrak krążka międzykręgowego pomiędzy kręgiem szczytowym (atlasem) i obrotowym\n(obrotnikiem) wynika z tego, że:\natlas i obrotnik tworzą połączenie ruchome umożliwiające przeczące ruchy głowy.\nkręg szczytowy i obrotowy połączone są stawem (szczytowo-) obrotowym o dużej\nruchomości.\natlas musi ślizgać się po obrotniku podczas poruszania głową na boki.\ngdyby był tam krążek międzykręgowy, to ograniczałby ruchy głowy, za które\nodpowiadają te kręgi.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszącej się jedynie do potakujących ruchów głowy.\nZadanie 13. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKręg szczytowy (atlas) i kręg obrotowy (axis) **razem umożliwiają obrót głowy** (rotację wokół osi pionowej). Krążek międzykręgowy między nimi **nie występuje**, ponieważ jego obecność **ograniczałaby lub uniemożliwiała swobodny ruch obrotowy** w stawie atlantoosadnikowym.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n**1. Budowa anatomiczna C1-C2:**\n- **Atlas (C1)** - brak typowego trzonu; zamiast niego pierścień kostny z przednim łukiem i dołkiem zębowym\n- **Axis (C2)** - posiada charakterystyczny **wyrostek zębiasty (dens)**, który wchodzi w pierścień atlasu i stanowi **oś obrotu**\n\n**2. Połączenie C1-C2 tworzy staw obrotowy:**\n- Wyrostek zębiasty axis + dołek zębowy atlasu = **staw obrotowy (articulatio atlantoaxialis mediana)**\n- Głowa obraca się razem z atlasem wokół osi pionowej wyznaczonej przez dens - ruch \"nie\" (ok. 30-45° w każdą stronę)\n\n**3. Dlaczego brak krążka:**\nKrążek międzykręgowy to **fibrochrząstkowa poduszka** przymocowana do trzonów kręgów po obu stronach - amortyzuje wstrząsy i umożliwia ruchy **zginania, prostowania i bocznego pochylania**. Między C1 a C2 nie ma typowych trzonów naprzeciw siebie (atlas nie ma trzonu), więc **nie ma fizycznej powierzchni dla krążka**. Co ważniejsze: nawet gdyby taka powierzchnia istniała, krążek **mechanicznie blokowałby ślizganie atlasu wokół osi zębiastej** - zamiast elastycznej poduszki potrzebne jest tu ścisłe połączenie stawowe umożliwiające precyzyjną rotację.\n\n**Wniosek:** Brak krążka = warunek anatomiczny niezbędny do realizacji wspólnej funkcji obu kręgów, czyli obrotu głowy.\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez analogię i kontrast (kontrast z pozostałymi kręgami)\n\nW pozostałych połączeniach kręgosłupa szyjnego (C2-C3, C3-C4 itd.) krążki **są obecne** - i tam ruch jest inny: **zginanie i prostowanie szyi**. Krążek umożliwia właśnie ten typ ruchów (ściskanie po jednej stronie, rozciąganie po drugiej).\n\n| Połączenie | Typ ruchu | Krążek? |\n| C0 (czaszka) - C1 (atlas) | potakiwanie (flexion/extension) | brak - połączenie kłykciowe |\n| **C1 (atlas) - C2 (axis)** | **obrót głowy (rotacja)** | **BRAK** |\n| C2-C3 i niżej | zginanie, prostowanie | obecny |\n\n**Konkluzja z kontrastu:** Tam gdzie ruch = rotacja osi pionowej, krążek jest zbędny i przeszkadzający. Tam gdzie ruch = zginanie/prostowanie, krążek jest niezbędny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za okreslenie przyczyny braku krazka miedzykregowego pomiedzy kregiem szczytowym i obrotowym uwzgledniajace **funkcje ruchowa** tych kregow (umozliwianie ruchow glowy - polaczenie ruchome / staw szczytowo-obrotowy).\n>\n> **0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.\n>\n> CKE nie uznaje odpowiedzi odnoszacej sie jedynie do potakujacych ruchow glowy.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii i mechaniki połączeń kręgosłupa szyjnego. Zadanie sprawdza wiedzę o budowie i funkcji kręgów szczytowego i obrotowego, nie wymaga obliczeń ani wzorów biochemicznych.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - przypisanie ruchu **\"potakiwania\"** do stawu C1-C2. To nieprawda! Potakiwanie (zginanie/prostowanie) to funkcja stawu **czaszka-atlas (C0-C1)**. Obrót (rotacja) = staw **atlas-axis (C1-C2)**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Samo napisanie \"umożliwiają ruch głowy\" bez sprecyzowania **jakiego ruchu** - to za mało na punkt. Klucz wymaga: **obrót / rotacja**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pominięcie połączenia przyczynowo-skutkowego = 0 pkt. Odpowiedź musi zawierać ZARÓWNO: wspólną funkcję (obrót głowy) JAK I przyczynę braku krążka (krążek blokowałby ten ruch / brak powierzchni trzonowej atlasu).","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.2. (0-1)
Określ przyczynę braku krążka międzykręgowego pomiędzy kręgiem szczytowym
a obrotowym. W odpowiedzi uwzględnij wspólną funkcję tych kręgów.
MBI_1R

","answer_text_html":"

12.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ]
wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,
[ ] formułuje i przedstawia opinie związane
z omawianymi zagadnieniami biologicznymi,
dobierając racjonalne argumenty.
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych poziomach
złożoności; dostrzega związki między
strukturą a funkcją na każdym z tych
poziomów.
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ ruchu. Zdający:
  2. analizuje budowę szkieletu człowieka
  3. analizuje budowę różnych połączeń
\n

kości (stawy, szwy, chrząstkozrosty) pod
względem pełnionej funkcji oraz wymienia
ich przykłady.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe określenie przyczyny braku krążka międzykręgowego pomiędzy
kręgiem szczytowym i obrotowym uwzględniające funkcję ruchową tych kręgów,
tj. związaną z umożliwianiem ruchów głowy.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Brak krążka międzykręgowego pomiędzy kręgiem szczytowym (atlasem) i obrotowym
(obrotnikiem) wynika z tego, że:
atlas i obrotnik tworzą połączenie ruchome umożliwiające przeczące ruchy głowy.
kręg szczytowy i obrotowy połączone są stawem (szczytowo-) obrotowym o dużej
ruchomości.
atlas musi ślizgać się po obrotniku podczas poruszania głową na boki.
gdyby był tam krążek międzykręgowy, to ograniczałby ruchy głowy, za które
odpowiadają te kręgi.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszącej się jedynie do potakujących ruchów głowy.
Zadanie 13. (0-3)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Kręg szczytowy (atlas) i kręg obrotowy (axis) razem umożliwiają obrót głowy (rotację wokół osi pionowej). Krążek międzykręgowy między nimi nie występuje, ponieważ jego obecność ograniczałaby lub uniemożliwiała swobodny ruch obrotowy w stawie atlantoosadnikowym.

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku

\n

1. Budowa anatomiczna C1-C2:

\n\n

2. Połączenie C1-C2 tworzy staw obrotowy:

\n\n

3. Dlaczego brak krążka:
Krążek międzykręgowy to fibrochrząstkowa poduszka przymocowana do trzonów kręgów po obu stronach - amortyzuje wstrząsy i umożliwia ruchy zginania, prostowania i bocznego pochylania. Między C1 a C2 nie ma typowych trzonów naprzeciw siebie (atlas nie ma trzonu), więc nie ma fizycznej powierzchni dla krążka. Co ważniejsze: nawet gdyby taka powierzchnia istniała, krążek mechanicznie blokowałby ślizganie atlasu wokół osi zębiastej - zamiast elastycznej poduszki potrzebne jest tu ścisłe połączenie stawowe umożliwiające precyzyjną rotację.

\n

Wniosek: Brak krążka = warunek anatomiczny niezbędny do realizacji wspólnej funkcji obu kręgów, czyli obrotu głowy.

\n

Sposób 2 - Wnioskowanie przez analogię i kontrast (kontrast z pozostałymi kręgami)

\n

W pozostałych połączeniach kręgosłupa szyjnego (C2-C3, C3-C4 itd.) krążki są obecne - i tam ruch jest inny: zginanie i prostowanie szyi. Krążek umożliwia właśnie ten typ ruchów (ściskanie po jednej stronie, rozciąganie po drugiej).

\n

| Połączenie | Typ ruchu | Krążek? |
| C0 (czaszka) - C1 (atlas) | potakiwanie (flexion/extension) | brak - połączenie kłykciowe |
| C1 (atlas) - C2 (axis) | obrót głowy (rotacja) | BRAK |
| C2-C3 i niżej | zginanie, prostowanie | obecny |

\n

Konkluzja z kontrastu: Tam gdzie ruch = rotacja osi pionowej, krążek jest zbędny i przeszkadzający. Tam gdzie ruch = zginanie/prostowanie, krążek jest niezbędny.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za okreslenie przyczyny braku krazka miedzykregowego pomiedzy kregiem szczytowym i obrotowym uwzgledniajace funkcje ruchowa tych kregow (umozliwianie ruchow glowy - polaczenie ruchome / staw szczytowo-obrotowy).

0 pkt - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.

CKE nie uznaje odpowiedzi odnoszacej sie jedynie do potakujacych ruchow glowy.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii i mechaniki połączeń kręgosłupa szyjnego. Zadanie sprawdza wiedzę o budowie i funkcji kręgów szczytowego i obrotowego, nie wymaga obliczeń ani wzorów biochemicznych.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - przypisanie ruchu "potakiwania" do stawu C1-C2. To nieprawda! Potakiwanie (zginanie/prostowanie) to funkcja stawu czaszka-atlas (C0-C1). Obrót (rotacja) = staw atlas-axis (C1-C2).
\n
⚠️ Uwaga: Samo napisanie "umożliwiają ruch głowy" bez sprecyzowania jakiego ruchu - to za mało na punkt. Klucz wymaga: obrót / rotacja.
\n
⚠️ Uwaga: Pominięcie połączenia przyczynowo-skutkowego = 0 pkt. Odpowiedź musi zawierać ZARÓWNO: wspólną funkcję (obrót głowy) JAK I przyczynę braku krążka (krążek blokowałby ten ruch / brak powierzchni trzonowej atlasu).
"}]}