{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nPodaj nazwę enzymu znajdującego się w ślinie, który rozkłada skrobię.","answer":null,"answer_text":"14.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\nna różnych poziomach złożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia [ ] proces trawienia,\nwchłaniania i transportu [ ] cukrów [ ].\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnej nazwy enzymu.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\namylaza (ślinowa)\nUwaga:\nPrzy podaniu nazwy enzymu wymaga się stosowania poprawnej terminologii biologicznej.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Amylaza ślinowa** (α-amylaza ślinowa, ptialina)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: skąd pochodzi enzym i co robi\n\nŚlina jest wydzielana przez **ślinianki** (przyuszne, podżuchwowe, podjęzykowe). Zawiera enzym **amylazę ślinową** (dawna nazwa: *ptialina*), która katalizuje hydrolizę wiązań \\(\\alpha\\)-1,4-glikozydowych w cząsteczce skrobi.\n\nReakcja w uproszczeniu:\n\n\\[\n\\text{skrobia} \\xrightarrow{\\text{amylaza ślinowa}} \\text{dekstryny} \\rightarrow \\text{maltoza}\n\\]\n\n**Dlaczego to amylaza, a nie inne enzymy?** Bo skrobia to polisacharyd zbudowany z glukozy - jedyną klasą enzymów zdolną do rozkładu wiązań glikozydowych są **amylazy** (z grupy hydrolaz).\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez substrat i miejsce działania\n\nPytanie sugeruje trzy wskazówki jednocześnie:\n\n| Wskazówka | Wniosek |\n| Enzym pochodzi ze **śliny** | → enzym ślinowy, nie trawienny innego odcinka |\n| Substrat = **skrobia** (polisacharyd) | → enzym z grupy **karbohyrdraz / amylaz** |\n| Optymalne pH z tabeli ≈ 7 (ślina jest lekko zasadowa/obojętna) | → pasuje do amylazy ślinowej (optimum pH 6,7-7,0) |\n\nŻaden inny enzym obecny w ślinie (np. lizozym) nie rozkłada skrobi - **amylaza ślinowa** to jedyna poprawna odpowiedź.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z danych doświadczenia\n\nZ tabeli odczytujemy, że najkrótszy czas rozkładu skrobi przy 37 °C przypada na **pH 7** (3 min). Temperatura 37 °C = temperatura ciała człowieka, pH 7 ≈ pH śliny. To potwierdza, że enzym pochodzi ze śliny i jest optymalnie przystosowany do warunków panujących w **jamie ustnej**. Enzymem trawiącym skrobię właśnie w jamie ustnej jest **amylaza ślinowa**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za podanie poprawnej nazwy enzymu: **amylaza (slinowa)**.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Wymaga sie poprawnej terminologii biologicznej.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość nazwy enzymu z zakresu podstaw biochemii trawienia. Karta wzorów CKE nie zawiera listy enzymów trawiennych.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"lipaza\" ani \"proteaza\" - te enzymy rozkładają odpowiednio tłuszcze i białka, nie skrobię.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nazwa \"ptialina\" jest akceptowalna, ale **przestarzała** - na maturze bezpieczniej napisać \"amylaza ślinowa\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić z **amylazą trzustkową** - też rozkłada skrobię, ale działa w dwunastnicy, nie w jamie ustnej. Zadanie pyta o enzym ze **śliny**, więc odpowiedź musi dotyczyć amylazy ślinowej.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-1)<br>Podaj nazwę enzymu znajdującego się w ślinie, który rozkłada skrobię.</p>","answer_text_html":"<p>14.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego<br>na różnych poziomach złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ pokarmowy i przebieg procesów</li></ol>\n<p>trawiennych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia [ ] proces trawienia,</li></ol>\n<p>wchłaniania i transportu [ ] cukrów [ ].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie poprawnej nazwy enzymu.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>amylaza (ślinowa)<br>Uwaga:<br>Przy podaniu nazwy enzymu wymaga się stosowania poprawnej terminologii biologicznej.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Amylaza ślinowa</strong> (α-amylaza ślinowa, ptialina)</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: skąd pochodzi enzym i co robi</h4>\n<p>Ślina jest wydzielana przez <strong>ślinianki</strong> (przyuszne, podżuchwowe, podjęzykowe). Zawiera enzym <strong>amylazę ślinową</strong> (dawna nazwa: <em>ptialina</em>), która katalizuje hydrolizę wiązań \\(\\alpha\\)-1,4-glikozydowych w cząsteczce skrobi.</p>\n<p>Reakcja w uproszczeniu:</p>\n<p>\\[<br>\\text{skrobia} \\xrightarrow{\\text{amylaza ślinowa}} \\text{dekstryny} \\rightarrow \\text{maltoza}<br>\\]</p>\n<p><strong>Dlaczego to amylaza, a nie inne enzymy?</strong> Bo skrobia to polisacharyd zbudowany z glukozy - jedyną klasą enzymów zdolną do rozkładu wiązań glikozydowych są <strong>amylazy</strong> (z grupy hydrolaz).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez substrat i miejsce działania</h4>\n<p>Pytanie sugeruje trzy wskazówki jednocześnie:</p>\n<p>| Wskazówka | Wniosek |<br>| Enzym pochodzi ze <strong>śliny</strong> | → enzym ślinowy, nie trawienny innego odcinka |<br>| Substrat = <strong>skrobia</strong> (polisacharyd) | → enzym z grupy <strong>karbohyrdraz / amylaz</strong> |<br>| Optymalne pH z tabeli ≈ 7 (ślina jest lekko zasadowa/obojętna) | → pasuje do amylazy ślinowej (optimum pH 6,7-7,0) |</p>\n<p>Żaden inny enzym obecny w ślinie (np. lizozym) nie rozkłada skrobi - <strong>amylaza ślinowa</strong> to jedyna poprawna odpowiedź.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z danych doświadczenia</h4>\n<p>Z tabeli odczytujemy, że najkrótszy czas rozkładu skrobi przy 37 °C przypada na <strong>pH 7</strong> (3 min). Temperatura 37 °C = temperatura ciała człowieka, pH 7 ≈ pH śliny. To potwierdza, że enzym pochodzi ze śliny i jest optymalnie przystosowany do warunków panujących w <strong>jamie ustnej</strong>. Enzymem trawiącym skrobię właśnie w jamie ustnej jest <strong>amylaza ślinowa</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za podanie poprawnej nazwy enzymu: <strong>amylaza (slinowa)</strong>.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Wymaga sie poprawnej terminologii biologicznej.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość nazwy enzymu z zakresu podstaw biochemii trawienia. Karta wzorów CKE nie zawiera listy enzymów trawiennych.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz &quot;lipaza&quot; ani &quot;proteaza&quot; - te enzymy rozkładają odpowiednio tłuszcze i białka, nie skrobię.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nazwa &quot;ptialina&quot; jest akceptowalna, ale <strong>przestarzała</strong> - na maturze bezpieczniej napisać &quot;amylaza ślinowa&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić z <strong>amylazą trzustkową</strong> - też rozkłada skrobię, ale działa w dwunastnicy, nie w jamie ustnej. Zadanie pyta o enzym ze <strong>śliny</strong>, więc odpowiedź musi dotyczyć amylazy ślinowej.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>amylaza (ślinowa)</p>"}]}