{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"19.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nZapisz genotypy krzyżowanych osobników: wykorzystaj podane w tekście oznaczenia\nalleli obu genów.\nGenotyp samicy: Genotyp samca:","answer":null,"answer_text":"19.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów\nna różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy […] biologiczne.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe\ni dwugenowe [ ].\nSchemat punktowania:\n1 p. - za prawidłowe zapisanie obu genotypów z użyciem oznaczeń podanych w tekście.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGenotyp samicy: bbgg lub bg\nbg\nGenotyp samca: BbGg lub BG/bg lub bg/BG lub bg\nBG , BG\nbg\nUwaga: Zapis genotypu gg\nbb jest nieprawidłowy.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Samica:** \\(\\dfrac{bg}{bg}\\)\n\n**Samiec:** \\(\\dfrac{BG}{bg}\\)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: fenotyp → allele → ułożenie na chromosomach\n\n**Krok 1 - Odczytaj genotyp samicy (podwójnie homozygotyczna, ciemna, skrzydła wygięte):**\n\n- Ciemna = cecha recesywna → allel **b** w układzie homozygotycznym → **bb**\n- Skrzydła wygięte = cecha recesywna → allel **g** w układzie homozygotycznym → **gg**\n- Podwójnie homozygotyczna: oba loci homozygotyczne recesywne\n\nSamica ma tylko jeden rodzaj gamet: **bg**. Chromosomalnie:\n\n$$\\frac{bg}{bg}$$\n\n**Krok 2 - Odczytaj genotyp samca (podwójnie heterozygotyczny, szary, skrzydła proste):**\n\n- Szary = dominujący → co najmniej jeden allel **B**; heterozygotyczny → **Bb**\n- Proste skrzydła = dominujące → co najmniej jeden allel **G**; heterozygotyczny → **Gg**\n- Podwójnie heterozygotyczny → **BbGg**\n\n**Krok 3 - Ustal UŁOŻENIE alleli w chromosomach samca (cis czy trans?):**\n\nGeny są sprzężone (oba na chromosomie 2), więc kluczowe jest, które allele leżą na tym samym chromosomie homologicznym.\n\nAnaliza potomstwa:\n\n| Fenotyp potomstwa | Liczba | Interpretacja |\n| szare, proste skrzydła (B\\_G\\_) | 435 | ← **najliczniejsze** |\n| ciemne, wygięte skrzydła (bbgg) | 441 | ← **najliczniejsze** |\n| szare, wygięte skrzydła (B\\_gg) | 158 | rekombinant |\n| ciemne, proste skrzydła (bbG\\_) | 166 | rekombinant |\n\nKlasy parentalne (bez crossing-over) są **najliczniejsze** → szare+proste i ciemne+wygięte.\n\nSamica daje wyłącznie gamety **bg**. Żeby potomstwo parentalne było **szare+proste** (BG z samic bg), samiec musi dawać gamety **BG** jako klasę parentalną.\n\n**Wniosek:** Na jednym chromosomie samca leżą allele **B i G** razem, na drugim chromosomie homologicznym - **b i g** razem. Układ **cis (coupling)**:\n\n$$\\text{Samiec: } \\frac{BG}{bg}$$\n\n## Sposób 2 - Eliminacja układu trans przez analizę klas rekombinacyjnych\n\nGdyby samiec miał układ **trans** \\(\\dfrac{Bg}{bG}\\), to:\n\n- Jego gamety parentalne (bez crossing-over) byłyby: **Bg** i **bG**\n- Potomstwo najliczniejsze = **szare+wygięte** i **ciemne+proste**\n\nAle w danych najliczniejsze są szare+proste (435) i ciemne+wygięte (441) - **odwrotnie niż przy układzie trans**.\n\nUkład trans jest sprzeczny z wynikami → jedyną poprawną odpowiedzią jest **cis** \\(\\dfrac{BG}{bg}\\).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za prawidlowe zapisanie **obu** genotypow z uzyciem oznaczen podanych w tekscie.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: genotyp samicy **bbgg** (bg/bg); genotyp samca **BbGg** (BG/bg lub bg/BG). Zapis bb/gg jest nieprawidlowy.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość zasad genetyki sprzężeń i odczytanie alleli z fenotypu. Karta wzorów CKE str. 5 (Kod genetyczny) ani str. 4 (Hardy-Weinberg) nie są tu potrzebne.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Napisanie samego **BbGg** zamiast **BG/bg** to błąd - pomija sprzężenie i układ alleli. Na maturze za taki zapis można stracić punkt!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Układ **trans (Bg/bG)** jest kuszący, bo kojarzy się z \"heterozygotą\" jako \"różne allele naprzemiennie\" - ale to błąd. Zawsze sprawdzaj przez klasy parentalne w potomstwie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Samica jest **podwójnie homozygotyczna recesywna** - to klasyczny rodzic testowy (ang. *tester*). Daje tylko gamety **bg**, co właśnie pozwala nam \"odczytać\" gamety samca wprost z fenotypów potomstwa.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.1. (0-1)<br>Zapisz genotypy krzyżowanych osobników: wykorzystaj podane w tekście oznaczenia<br>alleli obu genów.<br>Genotyp samicy: Genotyp samca:</p>","answer_text_html":"<p>19.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów<br>na różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia<br>procesy […] biologiczne.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>[…] i przetwarza informacje.<br>VI. Genetyka i biotechnologia.</p>\n<ol><li>Genetyka mendlowska. Zdający:</li><li>zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe</li></ol>\n<p>i dwugenowe [ ].<br>Schemat punktowania:<br>1 p. - za prawidłowe zapisanie obu genotypów z użyciem oznaczeń podanych w tekście.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Genotyp samicy: bbgg lub bg<br>bg<br>Genotyp samca: BbGg lub BG/bg lub bg/BG lub bg<br>BG , BG<br>bg<br>Uwaga: Zapis genotypu gg<br>bb jest nieprawidłowy.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Samica:</strong> \\(\\dfrac{bg}{bg}\\)</p>\n<p><strong>Samiec:</strong> \\(\\dfrac{BG}{bg}\\)</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: fenotyp → allele → ułożenie na chromosomach</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Odczytaj genotyp samicy (podwójnie homozygotyczna, ciemna, skrzydła wygięte):</strong></p>\n<ul><li>Ciemna = cecha recesywna → allel <strong>b</strong> w układzie homozygotycznym → <strong>bb</strong></li><li>Skrzydła wygięte = cecha recesywna → allel <strong>g</strong> w układzie homozygotycznym → <strong>gg</strong></li><li>Podwójnie homozygotyczna: oba loci homozygotyczne recesywne</li></ul>\n<p>Samica ma tylko jeden rodzaj gamet: <strong>bg</strong>. Chromosomalnie:</p>\n<p>$$\\frac{bg}{bg}$$</p>\n<p><strong>Krok 2 - Odczytaj genotyp samca (podwójnie heterozygotyczny, szary, skrzydła proste):</strong></p>\n<ul><li>Szary = dominujący → co najmniej jeden allel <strong>B</strong>; heterozygotyczny → <strong>Bb</strong></li><li>Proste skrzydła = dominujące → co najmniej jeden allel <strong>G</strong>; heterozygotyczny → <strong>Gg</strong></li><li>Podwójnie heterozygotyczny → <strong>BbGg</strong></li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - Ustal UŁOŻENIE alleli w chromosomach samca (cis czy trans?):</strong></p>\n<p>Geny są sprzężone (oba na chromosomie 2), więc kluczowe jest, które allele leżą na tym samym chromosomie homologicznym.</p>\n<p>Analiza potomstwa:</p>\n<p>| Fenotyp potomstwa | Liczba | Interpretacja |<br>| szare, proste skrzydła (B\\<em>G\\</em>) | 435 | ← <strong>najliczniejsze</strong> |<br>| ciemne, wygięte skrzydła (bbgg) | 441 | ← <strong>najliczniejsze</strong> |<br>| szare, wygięte skrzydła (B\\_gg) | 158 | rekombinant |<br>| ciemne, proste skrzydła (bbG\\_) | 166 | rekombinant |</p>\n<p>Klasy parentalne (bez crossing-over) są <strong>najliczniejsze</strong> → szare+proste i ciemne+wygięte.</p>\n<p>Samica daje wyłącznie gamety <strong>bg</strong>. Żeby potomstwo parentalne było <strong>szare+proste</strong> (BG z samic bg), samiec musi dawać gamety <strong>BG</strong> jako klasę parentalną.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Na jednym chromosomie samca leżą allele <strong>B i G</strong> razem, na drugim chromosomie homologicznym - <strong>b i g</strong> razem. Układ <strong>cis (coupling)</strong>:</p>\n<p>$$\\text{Samiec: } \\frac{BG}{bg}$$</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja układu trans przez analizę klas rekombinacyjnych</h4>\n<p>Gdyby samiec miał układ <strong>trans</strong> \\(\\dfrac{Bg}{bG}\\), to:</p>\n<ul><li>Jego gamety parentalne (bez crossing-over) byłyby: <strong>Bg</strong> i <strong>bG</strong></li><li>Potomstwo najliczniejsze = <strong>szare+wygięte</strong> i <strong>ciemne+proste</strong></li></ul>\n<p>Ale w danych najliczniejsze są szare+proste (435) i ciemne+wygięte (441) - <strong>odwrotnie niż przy układzie trans</strong>.</p>\n<p>Układ trans jest sprzeczny z wynikami → jedyną poprawną odpowiedzią jest <strong>cis</strong> \\(\\dfrac{BG}{bg}\\).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za prawidlowe zapisanie <strong>obu</strong> genotypow z uzyciem oznaczen podanych w tekscie.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Rozwiazanie CKE: genotyp samicy <strong>bbgg</strong> (bg/bg); genotyp samca <strong>BbGg</strong> (BG/bg lub bg/BG). Zapis bb/gg jest nieprawidlowy.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość zasad genetyki sprzężeń i odczytanie alleli z fenotypu. Karta wzorów CKE str. 5 (Kod genetyczny) ani str. 4 (Hardy-Weinberg) nie są tu potrzebne.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Napisanie samego <strong>BbGg</strong> zamiast <strong>BG/bg</strong> to błąd - pomija sprzężenie i układ alleli. Na maturze za taki zapis można stracić punkt!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Układ <strong>trans (Bg/bG)</strong> jest kuszący, bo kojarzy się z &quot;heterozygotą&quot; jako &quot;różne allele naprzemiennie&quot; - ale to błąd. Zawsze sprawdzaj przez klasy parentalne w potomstwie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samica jest <strong>podwójnie homozygotyczna recesywna</strong> - to klasyczny rodzic testowy (ang. <em>tester</em>). Daje tylko gamety <strong>bg</strong>, co właśnie pozwala nam &quot;odczytać&quot; gamety samca wprost z fenotypów potomstwa.</blockquote>"}]}