{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/19.4","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"19.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.4. (0-1)\nZapisz oczekiwany stosunek fenotypów, który wystąpiłby w potomstwie tej pary muszek\nw sytuacji, gdyby geny warunkujące kolor ciała i kształt skrzydeł znajdowały się\nw różnych chromosomach.\nStosunek fenotypów:\nszare o prostych skrzydłach : ciemne o wygiętych skrzydłach : szare o wygiętych skrzydłach :\nciemne o prostych skrzydłach","answer":null,"answer_text":"19.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy […]\nbiologiczne, [ ] wskazuje źródła\nróżnorodności biologicznej i jej reprezentację\nna poziomie genetycznym […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n2) przedstawia i stosuje prawa Mendla\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki\njednogenowe i dwugenowe [ ] oraz\nokreśla prawdopodobieństwo wystąpienia\nposzczególnych genotypów i fenotypów\nw pokoleniach potomnych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za zapisanie właściwego stosunku fenotypów.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nszare o prostych skrzydłach : ciemne o skrzydłach wygiętych : szare o skrzydłach wygiętych :\nciemne o prostych skrzydłach: 1 : 1 : 1 : 1.\nUwaga:\nOdpowiedź dopuszczalna: ¼ : ¼ : ¼ : ¼ (po ¼) lub 25% : 25% : 25% : 25% (po 25%).\nZadanie 20. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Oczekiwany stosunek fenotypów: 1 : 1 : 1 : 1**\n(szare, normalne : szare, szczątkowe : czarne, normalne : czarne, szczątkowe)\n\n## Sposób 1 - Tablica Punnetta dla niezależnej segregacji (prawo Mendla II)\n\nNa podstawie poprzednich części zadania 19 wiemy, że krzyżowana para to:\n- samica diheterozygotyczna: **BbVv** (szara, normalne skrzydła)\n- samiec homozygotyczny recesywny: **bbvv** (czarny, szczątkowe skrzydła)\n\nJest to **krzyżówka testowa** (ang. *testcross*).\n\nJeśli geny B/b i V/v leżą na **różnych chromosomach** → segregują **niezależnie** (II prawo Mendla).\n\nGamety samicy (BbVv → 4 rodzaje po \\(\\frac{1}{4}\\)):\n\n| | **BV** | **Bv** | **bV** | **bv** |\n| **bv** | BbVv | Bbvv | bbVv | bbvv |\n\n**Wynik:**\n\n| Genotyp | Fenotyp |\n| BbVv | szare, normalne skrzydła |\n| Bbvv | szare, szczątkowe skrzydła |\n| bbVv | czarne, normalne skrzydła |\n| bbvv | czarne, szczątkowe skrzydła |\n\nKażda klasa po \\(\\frac{1}{4}\\) potomstwa → stosunek **1 : 1 : 1 : 1**\n\n## Sposób 2 - Mnożenie prawdopodobieństw (reguła iloczynu)\n\nPrzy niezależnej segregacji dwa geny analizujemy **osobno**, a potem **mnożymy** prawdopodobieństwa.\n\n**Gen B (kolor ciała):**\nBb × bb → \\(\\frac{1}{2}\\) Bb (szare) : \\(\\frac{1}{2}\\) bb (czarne)\n\n**Gen V (kształt skrzydeł):**\nVv × vv → \\(\\frac{1}{2}\\) Vv (normalne) : \\(\\frac{1}{2}\\) vv (szczątkowe)\n\n**Kombinacje** (niezależność ↔ mnożymy):\n\n| Fenotyp | Obliczenie | Prawdopodobieństwo |\n| szare, normalne | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |\n| szare, szczątkowe | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |\n| czarne, normalne | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |\n| czarne, szczątkowe | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |\n\n→ **1 : 1 : 1 : 1** ✓\n\nOba sposoby dają identyczny wynik - to wzajemna weryfikacja.\n\n## Sposób 3 - Rozumowanie przez kontrast z rzeczywistością (sprzężenie genów)\n\nZadanie 19 (wcześniejsze podpunkty) pokazywało, że geny **w rzeczywistości są sprzężone** (leżą w tym samym chromosomie) i potomstwo odbiega od 1:1:1:1 - dominują klasy parentalne.\n\nTeraz pytanie: **gdyby** były na różnych chromosomach…\n\n- Sprzężenie → potomstwo faworyzuje kombinacje parentalne (np. 41% : 9% : 9% : 41%)\n- Niezależność → **każda z 4 kombinacji równie prawdopodobna → 1:1:1:1**\n\nTo potwierdzenie przez kontrast: brak sprzężenia = brak faworyzowania klas parentalnych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za zapisanie wlasciwego stosunku fenotypow.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: szare proste : ciemne wygiete : szare wygiete : ciemne proste = **1 : 1 : 1 : 1** (dopuszczalne 1/4 : 1/4 : 1/4 : 1/4 lub po 25%).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów** - wystarczy znajomość II prawa Mendla (niezależnej segregacji). Karta wzorów nie zawiera tabeli do krzyżówek genetycznych.\n\nNatomiast karta wzorów CKE (str. 4) zawiera **prawo Hardy'ego-Weinberga** \\((p+q)^2 = p^2 + 2pq + q^2\\) - to przydatne do zadań o populacji, nie do tej krzyżówki. Nie stosujemy tutaj.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to odpowiedź **9:3:3:1** - to wynik krzyżówki **F1×F1** (diheterozygota × diheterozygota), a nie testcrossu! Tu jeden rodzic jest podwójnie recesywny (bbvv).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Drugi błąd to **1:1** (bez rozbicia na 4 klasy) - to wynik gdyby był tylko *jeden* gen. Przy dwóch genach niezależnych zawsze 4 klasy fenotypowe.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie pyta o **stosunek fenotypów**, nie genotypów. Przy testcrossie liczba klas genotypowych = liczba klas fenotypowych (każdy genotyp daje inny fenotyp), więc tu 1:1:1:1 jest poprawne dla obu. Nie ma jednak potrzeby opisywać genotypów - klucz ocenia fenotypy.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-19.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.4. (0-1)<br>Zapisz oczekiwany stosunek fenotypów, który wystąpiłby w potomstwie tej pary muszek<br>w sytuacji, gdyby geny warunkujące kolor ciała i kształt skrzydeł znajdowały się<br>w różnych chromosomach.<br>Stosunek fenotypów:<br>szare o prostych skrzydłach : ciemne o wygiętych skrzydłach : szare o wygiętych skrzydłach :<br>ciemne o prostych skrzydłach</p>","answer_text_html":"<p>19.4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający […] komentuje informacje […],<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe<br>[…].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy […]<br>biologiczne, [ ] wskazuje źródła<br>różnorodności biologicznej i jej reprezentację<br>na poziomie genetycznym […].<br>VI. Genetyka i biotechnologia.</p>\n<ol><li>Genetyka mendlowska. Zdający:</li><li>przedstawia i stosuje prawa Mendla</li><li>zapisuje i analizuje krzyżówki</li></ol>\n<p>jednogenowe i dwugenowe [ ] oraz<br>określa prawdopodobieństwo wystąpienia<br>poszczególnych genotypów i fenotypów<br>w pokoleniach potomnych.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zapisanie właściwego stosunku fenotypów.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>szare o prostych skrzydłach : ciemne o skrzydłach wygiętych : szare o skrzydłach wygiętych :<br>ciemne o prostych skrzydłach: 1 : 1 : 1 : 1.<br>Uwaga:<br>Odpowiedź dopuszczalna: ¼ : ¼ : ¼ : ¼ (po ¼) lub 25% : 25% : 25% : 25% (po 25%).<br>Zadanie 20. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Oczekiwany stosunek fenotypów: 1 : 1 : 1 : 1</strong><br>(szare, normalne : szare, szczątkowe : czarne, normalne : czarne, szczątkowe)</p>\n<h4>Sposób 1 - Tablica Punnetta dla niezależnej segregacji (prawo Mendla II)</h4>\n<p>Na podstawie poprzednich części zadania 19 wiemy, że krzyżowana para to:</p>\n<ul><li>samica diheterozygotyczna: <strong>BbVv</strong> (szara, normalne skrzydła)</li><li>samiec homozygotyczny recesywny: <strong>bbvv</strong> (czarny, szczątkowe skrzydła)</li></ul>\n<p>Jest to <strong>krzyżówka testowa</strong> (ang. <em>testcross</em>).</p>\n<p>Jeśli geny B/b i V/v leżą na <strong>różnych chromosomach</strong> → segregują <strong>niezależnie</strong> (II prawo Mendla).</p>\n<p>Gamety samicy (BbVv → 4 rodzaje po \\(\\frac{1}{4}\\)):</p>\n<p>| | <strong>BV</strong> | <strong>Bv</strong> | <strong>bV</strong> | <strong>bv</strong> |<br>| <strong>bv</strong> | BbVv | Bbvv | bbVv | bbvv |</p>\n<p><strong>Wynik:</strong></p>\n<p>| Genotyp | Fenotyp |<br>| BbVv | szare, normalne skrzydła |<br>| Bbvv | szare, szczątkowe skrzydła |<br>| bbVv | czarne, normalne skrzydła |<br>| bbvv | czarne, szczątkowe skrzydła |</p>\n<p>Każda klasa po \\(\\frac{1}{4}\\) potomstwa → stosunek <strong>1 : 1 : 1 : 1</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Mnożenie prawdopodobieństw (reguła iloczynu)</h4>\n<p>Przy niezależnej segregacji dwa geny analizujemy <strong>osobno</strong>, a potem <strong>mnożymy</strong> prawdopodobieństwa.</p>\n<p><strong>Gen B (kolor ciała):</strong><br>Bb × bb → \\(\\frac{1}{2}\\) Bb (szare) : \\(\\frac{1}{2}\\) bb (czarne)</p>\n<p><strong>Gen V (kształt skrzydeł):</strong><br>Vv × vv → \\(\\frac{1}{2}\\) Vv (normalne) : \\(\\frac{1}{2}\\) vv (szczątkowe)</p>\n<p><strong>Kombinacje</strong> (niezależność ↔ mnożymy):</p>\n<p>| Fenotyp | Obliczenie | Prawdopodobieństwo |<br>| szare, normalne | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |<br>| szare, szczątkowe | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |<br>| czarne, normalne | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |<br>| czarne, szczątkowe | \\(\\frac{1}{2} \\times \\frac{1}{2}\\) | \\(\\frac{1}{4}\\) |</p>\n<p>→ <strong>1 : 1 : 1 : 1</strong> ✓</p>\n<p>Oba sposoby dają identyczny wynik - to wzajemna weryfikacja.</p>\n<h4>Sposób 3 - Rozumowanie przez kontrast z rzeczywistością (sprzężenie genów)</h4>\n<p>Zadanie 19 (wcześniejsze podpunkty) pokazywało, że geny <strong>w rzeczywistości są sprzężone</strong> (leżą w tym samym chromosomie) i potomstwo odbiega od 1:1:1:1 - dominują klasy parentalne.</p>\n<p>Teraz pytanie: <strong>gdyby</strong> były na różnych chromosomach…</p>\n<ul><li>Sprzężenie → potomstwo faworyzuje kombinacje parentalne (np. 41% : 9% : 9% : 41%)</li><li>Niezależność → <strong>każda z 4 kombinacji równie prawdopodobna → 1:1:1:1</strong></li></ul>\n<p>To potwierdzenie przez kontrast: brak sprzężenia = brak faworyzowania klas parentalnych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za zapisanie wlasciwego stosunku fenotypow.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Rozwiazanie CKE: szare proste : ciemne wygiete : szare wygiete : ciemne proste = <strong>1 : 1 : 1 : 1</strong> (dopuszczalne 1/4 : 1/4 : 1/4 : 1/4 lub po 25%).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość II prawa Mendla (niezależnej segregacji). Karta wzorów nie zawiera tabeli do krzyżówek genetycznych.</p>\n<p>Natomiast karta wzorów CKE (str. 4) zawiera <strong>prawo Hardy&#x27;ego-Weinberga</strong> \\((p+q)^2 = p^2 + 2pq + q^2\\) - to przydatne do zadań o populacji, nie do tej krzyżówki. Nie stosujemy tutaj.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to odpowiedź <strong>9:3:3:1</strong> - to wynik krzyżówki <strong>F1×F1</strong> (diheterozygota × diheterozygota), a nie testcrossu! Tu jeden rodzic jest podwójnie recesywny (bbvv).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Drugi błąd to <strong>1:1</strong> (bez rozbicia na 4 klasy) - to wynik gdyby był tylko <em>jeden</em> gen. Przy dwóch genach niezależnych zawsze 4 klasy fenotypowe.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie pyta o <strong>stosunek fenotypów</strong>, nie genotypów. Przy testcrossie liczba klas genotypowych = liczba klas fenotypowych (każdy genotyp daje inny fenotyp), więc tu 1:1:1:1 jest poprawne dla obu. Nie ma jednak potrzeby opisywać genotypów - klucz ocenia fenotypy.</blockquote>"}]}