{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nOkreśl, jakie fenotypy i w jakim stosunku wystąpią wśród potomstwa stalowoniebieskiej\nkury i białego koguta.","answer":null,"answer_text":"20.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy […]\nbiologiczne. [ ] wskazuje źródła\nróżnorodności biologicznej i jej\nreprezentację na poziomie genetycznym\n[…].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki\njednogenowe i dwugenowe (z dominacją [ ]\nniezupełną [ ], posługując się szachownicą\nPunnetta) oraz określa prawdopodobieństwo\nwystąpienia poszczególnych genotypów\ni fenotypów w pokoleniach potomnych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie fenotypów potomstwa i określenie stosunku fenotypów.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nstalowoniebieskie / szare i białe w stosunku 1 : 1 (dopuszczalne 2 : 2)\n50% stalowoniebieskich / szarych i 50% białych,\nstalowoniebieskie / szare koguty, stalowoniebieskie / szare kury, białe koguty i białe kury\nw stosunku 1 : 1 : 1 : 1\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi: „1 stalowoniebieski / szary i 1 biały” (odpowiedź powinna\ndotyczyć proporcji, a nie liczby potomstwa).\nZadanie 21. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy […]\nbiologiczne [ ], wskazuje źródła\nróżnorodności biologicznej [ ].\nIX. Ewolucja.\n3. Elementy genetyki populacji. Zdający:\n5) przedstawia warunki, w których zachodzi\ndryf genetyczny i omawia jego skutki.\nSchemat punktowania\n1 p. - za właściwą ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących skutków dryfu\ngenetycznego.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F\nZadanie 22. (0-4)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWśród potomstwa wystąpią **dwa fenotypy** w stosunku **1 : 1**:\n- **1/2 stalowoniebieskie** (Bb)\n- **1/2 białe** (bb)\n\n## Sposób 1 - Tablica Punnetta (krzyżówka genetyczna)\n\n**Ustalenie genotypów rodziców** (na podstawie kontekstu zadania 20.1 - niekompletna dominacja):\n\n| Fenotyp | Genotyp | Uzasadnienie |\n| Kura stalowoniebieska | **Bb** | Kolor pośredni = heterozygota (niekompletna dominacja) |\n| Kogut biały | **bb** | Kolor recesywny = homozygota recesywna |\n\n**Krzyżówka testowa (Bb × bb):**\n\n| | **B** (gameta kury) | **b** (gameta kury) |\n| **b** (gameta koguta) | **Bb** - stalowoniebieskie | **bb** - białe |\n\n**Wynik:**\n- \\(\\frac{1}{2}\\) **Bb** → stalowoniebieskie\n- \\(\\frac{1}{2}\\) **bb** → białe\n\n**Stosunek fenotypowy: 1 stalowoniebieskie : 1 białe**\n\n## Sposób 2 - Analiza gamet i prawdopodobieństwo\n\nKura **Bb** wytwarza dwa rodzaje gamet z równym prawdopodobieństwem:\n- **50% gamet B** (allel kodujący barwnik czarny)\n- **50% gamet b** (allel recesywny - brak barwnika)\n\nKogut **bb** wytwarza **wyłącznie gamety b**.\n\nKażde zapłodnienie:\n- \\(P(\\text{Bb}) = 0{,}5 \\times 1{,}0 = \\mathbf{0{,}5}\\) → stalowoniebieskie (niekompletna dominacja daje kolor pośredni)\n- \\(P(\\text{bb}) = 0{,}5 \\times 1{,}0 = \\mathbf{0{,}5}\\) → białe\n\n**Stosunek 1 : 1** - typowy wynik krzyżówki testowej heterozygoty z homozygotą recesywną.\n\n## Sposób 3 - Rozumowanie przez mechanizm niekompletnej dominacji\n\nW tym układzie jeden allel **nie dominuje całkowicie** nad drugim:\n\n\\[BB \\rightarrow \\text{czarne} \\quad|\\quad Bb \\rightarrow \\text{stalowoniebieskie} \\quad|\\quad bb \\rightarrow \\text{białe}\\]\n\nKura stalowoniebieska **musi być** heterozygotą Bb (jedyny genotyp dający kolor pośredni).\nKogut biały **musi być** bb (biały = brak pigmentu = oba allele recesywne).\n\nTo jest klasyczny **krzyż testowy** (test-cross): heterozygota × homozygota recesywna = zawsze stosunek 1:1.\n\n**Wniosek:** bez tablicy Punnetta - sama logika genetyczna daje odpowiedź: **połowa piskląt stalowoniebieska, połowa biała**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne podanie fenotypow potomstwa i okreslenie ich **stosunku**.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: stalowoniebieskie / szare i biale w stosunku **1 : 1** (50% : 50%). CKE nie uznaje odpowiedzi '1 stalowoniebieski i 1 bialy' - odpowiedz musi dotyczyc proporcji, nie liczby potomstwa.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów CKE** - wystarczy znajomość:\n1. Zasad genetyki mendlowskiej (krzyżówka)\n2. Definicji niekompletnej dominacji (allel pośredni = heterozygota)\n\n> 📖 Gdyby pytanie dotyczyło częstości alleli w populacji, użylibyśmy **str. 4 karty - Hardy-Weinberg**: \\(p + q = 1\\), \\(p^2 + 2pq + q^2 = 1\\). Tutaj to nie jest potrzebne (krzyżówka jednorazowa, nie populacja).\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Błąd polegający na wpisaniu **trzech fenotypów** (czarny : stalowoniebieskie : białe = 1:2:1) - to wynik krzyżowania **dwóch heterozygot (Bb × Bb)**, a nie heterozygoty z homozygotą recesywną! Przeczytaj genotypy rodziców uważnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pominięcie stosunku liczbowego - klucz wymaga **ZARÓWNO** fenotypów, **JAK I** stosunku 1:1. Samo napisanie \"stalowoniebieskie i białe\" daje **0 punktów**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie dominacji niekompletnej z koekspresją (kodominancją). Tu mamy **kolor pośredni** (niekompletna dominacja), a nie mozaikę obu kolorów (kodominancja). Stalowoniebieskie ≠ \"i czarne, i białe naraz\".","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 20.2. (0-1)
Określ, jakie fenotypy i w jakim stosunku wystąpią wśród potomstwa stalowoniebieskiej
kury i białego koguta.

","answer_text_html":"

20.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający […] wyjaśnia zależności
przyczynowo-skutkowe […].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy […]
biologiczne. [ ] wskazuje źródła
różnorodności biologicznej i jej
reprezentację na poziomie genetycznym
[…].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje
[…] i przetwarza informacje.
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Genetyka mendlowska. Zdający:
  2. zapisuje i analizuje krzyżówki
\n

jednogenowe i dwugenowe (z dominacją [ ]
niezupełną [ ], posługując się szachownicą
Punnetta) oraz określa prawdopodobieństwo
wystąpienia poszczególnych genotypów
i fenotypów w pokoleniach potomnych.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne podanie fenotypów potomstwa i określenie stosunku fenotypów.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
stalowoniebieskie / szare i białe w stosunku 1 : 1 (dopuszczalne 2 : 2)
50% stalowoniebieskich / szarych i 50% białych,
stalowoniebieskie / szare koguty, stalowoniebieskie / szare kury, białe koguty i białe kury
w stosunku 1 : 1 : 1 : 1
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi: „1 stalowoniebieski / szary i 1 biały” (odpowiedź powinna
dotyczyć proporcji, a nie liczby potomstwa).
Zadanie 21. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje informacje,
odnosi się krytycznie do przedstawionych
informacji […], wyjaśnia zależności
przyczynowo-skutkowe […].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy […]
biologiczne [ ], wskazuje źródła
różnorodności biologicznej [ ].
IX. Ewolucja.

\n
  1. Elementy genetyki populacji. Zdający:
  2. przedstawia warunki, w których zachodzi
\n

dryf genetyczny i omawia jego skutki.
Schemat punktowania
1 p. - za właściwą ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących skutków dryfu
genetycznego.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - P, 3. - F
\n

Zadanie 22. (0-4)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wśród potomstwa wystąpią dwa fenotypy w stosunku 1 : 1:

\n\n

Sposób 1 - Tablica Punnetta (krzyżówka genetyczna)

\n

Ustalenie genotypów rodziców (na podstawie kontekstu zadania 20.1 - niekompletna dominacja):

\n

| Fenotyp | Genotyp | Uzasadnienie |
| Kura stalowoniebieska | Bb | Kolor pośredni = heterozygota (niekompletna dominacja) |
| Kogut biały | bb | Kolor recesywny = homozygota recesywna |

\n

Krzyżówka testowa (Bb × bb):

\n

| | B (gameta kury) | b (gameta kury) |
| b (gameta koguta) | Bb - stalowoniebieskie | bb - białe |

\n

Wynik:

\n\n

Stosunek fenotypowy: 1 stalowoniebieskie : 1 białe

\n

Sposób 2 - Analiza gamet i prawdopodobieństwo

\n

Kura Bb wytwarza dwa rodzaje gamet z równym prawdopodobieństwem:

\n\n

Kogut bb wytwarza wyłącznie gamety b.

\n

Każde zapłodnienie:

\n\n

Stosunek 1 : 1 - typowy wynik krzyżówki testowej heterozygoty z homozygotą recesywną.

\n

Sposób 3 - Rozumowanie przez mechanizm niekompletnej dominacji

\n

W tym układzie jeden allel nie dominuje całkowicie nad drugim:

\n

\\[BB \\rightarrow \\text{czarne} \\quad|\\quad Bb \\rightarrow \\text{stalowoniebieskie} \\quad|\\quad bb \\rightarrow \\text{białe}\\]

\n

Kura stalowoniebieska musi być heterozygotą Bb (jedyny genotyp dający kolor pośredni).
Kogut biały musi być bb (biały = brak pigmentu = oba allele recesywne).

\n

To jest klasyczny krzyż testowy (test-cross): heterozygota × homozygota recesywna = zawsze stosunek 1:1.

\n

Wniosek: bez tablicy Punnetta - sama logika genetyczna daje odpowiedź: połowa piskląt stalowoniebieska, połowa biała.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawne podanie fenotypow potomstwa i okreslenie ich stosunku.

0 pkt - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: stalowoniebieskie / szare i biale w stosunku 1 : 1 (50% : 50%). CKE nie uznaje odpowiedzi '1 stalowoniebieski i 1 bialy' - odpowiedz musi dotyczyc proporcji, nie liczby potomstwa.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość:

\n
  1. Zasad genetyki mendlowskiej (krzyżówka)
  2. Definicji niekompletnej dominacji (allel pośredni = heterozygota)
\n
📖 Gdyby pytanie dotyczyło częstości alleli w populacji, użylibyśmy str. 4 karty - Hardy-Weinberg: \\(p + q = 1\\), \\(p^2 + 2pq + q^2 = 1\\). Tutaj to nie jest potrzebne (krzyżówka jednorazowa, nie populacja).
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Błąd polegający na wpisaniu trzech fenotypów (czarny : stalowoniebieskie : białe = 1:2:1) - to wynik krzyżowania dwóch heterozygot (Bb × Bb), a nie heterozygoty z homozygotą recesywną! Przeczytaj genotypy rodziców uważnie.
\n
⚠️ Uwaga: Pominięcie stosunku liczbowego - klucz wymaga ZARÓWNO fenotypów, JAK I stosunku 1:1. Samo napisanie "stalowoniebieskie i białe" daje 0 punktów.
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie dominacji niekompletnej z koekspresją (kodominancją). Tu mamy kolor pośredni (niekompletna dominacja), a nie mozaikę obu kolorów (kodominancja). Stalowoniebieskie ≠ "i czarne, i białe naraz".
"}]}