{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/22.1","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"22.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.1. (0-1)\nOkreśl, czy te gatunki dzięciołów są klasyfikowane w jednym, czy - w dwóch rodzajach.\nOdpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"22.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\n[ ] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nporządkuje […] organizmy […].\nIV Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nIII etap edukacyjny.\nIII. Systematyka - zasady klasyfikacji, sposoby\nidentyfikacji i przegląd różnorodności\norganizmów. Zdający:\n1) [ ] przedstawia zasady systemu klasyfikacji\nbiologicznej ([ ] jednostki taksonomiczne,\npodwójne nazewnictwo).\nIV etap kształcenia - zakres rozszerzony.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji\norganizmów. Zdający:\n2) porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi\ntaksonomiczne.\nSchemat punktowania\n1 p. - za stwierdzenie, że opisane dzięcioły są klasyfikowane w różnych rodzajach i poprawne\nuzasadnienie, odnoszące się do różnych rodzajowych nazw łacińskich.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nGatunki te klasyfikowane są w dwóch rodzajach, ponieważ:\n• mają odmienny pierwszy człon nazwy łacińskiej.\n• świadczą o tym ich odmienne łacińskie nazwy rodzajowe (Picoides i Dendrocopos).\n• dzięcioł trójpalczasty należy do rodzaju Picoides, a białogrzbiety do rodzaju Denrocopos.\n• mają różne nazwy rodzajowe.\nUwaga:\nOdpowiedź nie może się odnosić do epitetów gatunkowych, ponieważ na podstawie dwóch\nróżnych epitetów gatunkowych nie można określić, czy gatunki należą do jednego,\nczy - do dwóch rodzajów.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwa różne rodzaje** - dzięcioł trójpalczasty należy do rodzaju *Picoides*, a dzięcioł białogrzbiety do rodzaju *Dendrocopos*, ponieważ ich nazwy łacińskie mają **różne człony pierwszego rzędu** (różne nazwy rodzajowe).\n\n## Sposób 1 - Analiza nomenklatury dwumianowej Linneusza\n\nNomenklatura binomialna (dwumianowa) działa według zasady:\n\n\\[\n\\text{Nazwa gatunku} = \\underbrace{\\text{Rodzaj}}_{\\text{człon 1, piszemy wielką literą}} + \\underbrace{\\text{epitet gatunkowy}}_{\\text{człon 2, piszemy małą literą}}\n\\]\n\nSprawdzamy nazwy z tekstu:\n\n| Gatunek | Nazwa łacińska | Rodzaj | Epitet gatunkowy |\n| Dzięcioł trójpalczasty | *Picoides tridactylus* | *Picoides* | *tridactylus* |\n| Dzięcioł białogrzbiety | *Dendrocopos leucotos* | *Dendrocopos* | *leucotos* |\n\n**Wniosek:** Człony pierwszego rzędu są **różne** (*Picoides* ≠ *Dendrocopos*), a to właśnie pierwszy człon nazwy dwumianowej oznacza rodzaj w systematyce. Gatunki należą do **dwóch różnych rodzajów**.\n\n## Sposób 2 - Definicja rodzaju jako jednostki systematycznej\n\n**Rodzaj** (łac. *genus*) to jednostka systematyczna obejmująca gatunki **najbardziej do siebie podobne**, wyodrębniana spośród rodziny. W nomenklaturze Linneusza przynależność do rodzaju jest **zakodowana bezpośrednio w nazwie** - wszystkie gatunki tego samego rodzaju dzielą identyczny pierwszy człon nazwy.\n\n- Gdyby oba dzięcioły były w jednym rodzaju, obie nazwy zaczynałyby się tak samo, np. *Picoides tridactylus* i *Picoides leucotos*.\n- Tutaj mamy *Picoides tridactylus* oraz *Dendrocopos leucotos* - **różne pierwsze człony = różne rodzaje**.\n\nPoza tym obie nazwy rodzajowe są biologicznie znaczące:\n- *Picoides* - od łac. *picus* (dzięcioł) + gr. *eidos* (podobny)\n- *Dendrocopos* - od gr. *dendron* (drzewo) + *kopos* (uderzenie)\n\nWskazuje to na odrębne linie ewolucyjne, co potwierdza klasyfikację do dwóch rodzajów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za stwierdzenie, ze opisane dziecioly sa klasyfikowane w **roznych rodzajach**, i uzasadnienie odnoszace sie do **roznych rodzajowych nazw lacinskich** (Picoides i Dendrocopos - rozny pierwszy czlon nazwy).\n>\n> **0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.\n>\n> Odpowiedz nie moze odnosic sie do epitetow gatunkowych.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość zasady nomenklatury dwumianowej Linneusza (biologia, systematyka) oraz umiejętność odczytania nazwy rodzajowej jako pierwszego członu nazwy łacińskiej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to odpowiedź \"jeden rodzaj, bo oba to dzięcioły\" - rodzina (Picidae) to NIE to samo co rodzaj (*Picoides* / *Dendrocopos*). Rodzina obejmuje wiele rodzajów!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie \"bo różne gatunki\" to za mało - pytanie pyta o rodzaj, nie gatunek. Trzeba **dosłownie wskazać różne pierwsze człony**: *Picoides* ≠ *Dendrocopos*.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"bo wyglądają inaczej\" ani \"bo żyją w innych lasach\" - klucz CKE uznaje wyłącznie argument **nomenklatury**: różne pierwsze człony nazwy łacińskiej = różne rodzaje.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-22.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22.1. (0-1)<br>Określ, czy te gatunki dzięciołów są klasyfikowane w jednym, czy - w dwóch rodzajach.<br>Odpowiedź uzasadnij.</p>","answer_text_html":"<p>22.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje,<br>[ ] formułuje i przedstawia opinie<br>związane z omawianymi zagadnieniami<br>biologicznymi, dobierając racjonalne<br>argumenty.<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>porządkuje […] organizmy […].<br>IV Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>[…] i przetwarza informacje.<br>III etap edukacyjny.<br>III. Systematyka - zasady klasyfikacji, sposoby<br>identyfikacji i przegląd różnorodności<br>organizmów. Zdający:</p>\n<ol><li>[ ] przedstawia zasady systemu klasyfikacji</li></ol>\n<p>biologicznej ([ ] jednostki taksonomiczne,<br>podwójne nazewnictwo).<br>IV etap kształcenia - zakres rozszerzony.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów</p>\n<ol><li>Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji</li></ol>\n<p>organizmów. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi</li></ol>\n<p>taksonomiczne.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za stwierdzenie, że opisane dzięcioły są klasyfikowane w różnych rodzajach i poprawne<br>uzasadnienie, odnoszące się do różnych rodzajowych nazw łacińskich.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Gatunki te klasyfikowane są w dwóch rodzajach, ponieważ:<br>• mają odmienny pierwszy człon nazwy łacińskiej.<br>• świadczą o tym ich odmienne łacińskie nazwy rodzajowe (Picoides i Dendrocopos).<br>• dzięcioł trójpalczasty należy do rodzaju Picoides, a białogrzbiety do rodzaju Denrocopos.<br>• mają różne nazwy rodzajowe.<br>Uwaga:<br>Odpowiedź nie może się odnosić do epitetów gatunkowych, ponieważ na podstawie dwóch<br>różnych epitetów gatunkowych nie można określić, czy gatunki należą do jednego,<br>czy - do dwóch rodzajów.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwa różne rodzaje</strong> - dzięcioł trójpalczasty należy do rodzaju <em>Picoides</em>, a dzięcioł białogrzbiety do rodzaju <em>Dendrocopos</em>, ponieważ ich nazwy łacińskie mają <strong>różne człony pierwszego rzędu</strong> (różne nazwy rodzajowe).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza nomenklatury dwumianowej Linneusza</h4>\n<p>Nomenklatura binomialna (dwumianowa) działa według zasady:</p>\n<p>\\[<br>\\text{Nazwa gatunku} = \\underbrace{\\text{Rodzaj}}<em>{\\text{człon 1, piszemy wielką literą}} + \\underbrace{\\text{epitet gatunkowy}}</em>{\\text{człon 2, piszemy małą literą}}<br>\\]</p>\n<p>Sprawdzamy nazwy z tekstu:</p>\n<p>| Gatunek | Nazwa łacińska | Rodzaj | Epitet gatunkowy |<br>| Dzięcioł trójpalczasty | <em>Picoides tridactylus</em> | <em>Picoides</em> | <em>tridactylus</em> |<br>| Dzięcioł białogrzbiety | <em>Dendrocopos leucotos</em> | <em>Dendrocopos</em> | <em>leucotos</em> |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Człony pierwszego rzędu są <strong>różne</strong> (<em>Picoides</em> ≠ <em>Dendrocopos</em>), a to właśnie pierwszy człon nazwy dwumianowej oznacza rodzaj w systematyce. Gatunki należą do <strong>dwóch różnych rodzajów</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Definicja rodzaju jako jednostki systematycznej</h4>\n<p><strong>Rodzaj</strong> (łac. <em>genus</em>) to jednostka systematyczna obejmująca gatunki <strong>najbardziej do siebie podobne</strong>, wyodrębniana spośród rodziny. W nomenklaturze Linneusza przynależność do rodzaju jest <strong>zakodowana bezpośrednio w nazwie</strong> - wszystkie gatunki tego samego rodzaju dzielą identyczny pierwszy człon nazwy.</p>\n<ul><li>Gdyby oba dzięcioły były w jednym rodzaju, obie nazwy zaczynałyby się tak samo, np. <em>Picoides tridactylus</em> i <em>Picoides leucotos</em>.</li><li>Tutaj mamy <em>Picoides tridactylus</em> oraz <em>Dendrocopos leucotos</em> - <strong>różne pierwsze człony = różne rodzaje</strong>.</li></ul>\n<p>Poza tym obie nazwy rodzajowe są biologicznie znaczące:</p>\n<ul><li><em>Picoides</em> - od łac. <em>picus</em> (dzięcioł) + gr. <em>eidos</em> (podobny)</li><li><em>Dendrocopos</em> - od gr. <em>dendron</em> (drzewo) + <em>kopos</em> (uderzenie)</li></ul>\n<p>Wskazuje to na odrębne linie ewolucyjne, co potwierdza klasyfikację do dwóch rodzajów.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za stwierdzenie, ze opisane dziecioly sa klasyfikowane w <strong>roznych rodzajach</strong>, i uzasadnienie odnoszace sie do <strong>roznych rodzajowych nazw lacinskich</strong> (Picoides i Dendrocopos - rozny pierwszy czlon nazwy).<br><br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.<br><br>Odpowiedz nie moze odnosic sie do epitetow gatunkowych.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość zasady nomenklatury dwumianowej Linneusza (biologia, systematyka) oraz umiejętność odczytania nazwy rodzajowej jako pierwszego członu nazwy łacińskiej.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to odpowiedź &quot;jeden rodzaj, bo oba to dzięcioły&quot; - rodzina (Picidae) to NIE to samo co rodzaj (<em>Picoides</em> / <em>Dendrocopos</em>). Rodzina obejmuje wiele rodzajów!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie &quot;bo różne gatunki&quot; to za mało - pytanie pyta o rodzaj, nie gatunek. Trzeba <strong>dosłownie wskazać różne pierwsze człony</strong>: <em>Picoides</em> ≠ <em>Dendrocopos</em>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz &quot;bo wyglądają inaczej&quot; ani &quot;bo żyją w innych lasach&quot; - klucz CKE uznaje wyłącznie argument <strong>nomenklatury</strong>: różne pierwsze człony nazwy łacińskiej = różne rodzaje.</blockquote>"}]}