{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/22.4","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"22.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.4. (0-1)\nZaznacz w tabeli rodzaj ochrony - czynną (C) lub bierną (B) - który reprezentują\nwymienione działania podjęte w celu ochrony opisanych gatunków dzięciołów.\nRodzaj ochrony\n1.\nWpisanie do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt”.\nC\nB\n2.\nUtworzenie rezerwatu ścisłego na terenie występowania\npopulacji danego gatunku dzięcioła.\nC\nB\n3.\nPozostawianie określonej liczby martwych drzew w lasach\nużytkowanych gospodarczo.\nC\nB","answer":"1. B, 2. B, 3. C","answer_text":"22.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…].\nVI. Postawa wobec przyrody\ni środowiska. Zdający rozumie znaczenie\nochrony przyrody i środowiska oraz zna\ni rozumie zasady zrównoważonego\nrozwoju.\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n6) uzasadnia konieczność stosowania ochrony\nczynnej dla zachowania wybranych gatunków\ni ekosystemów.\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy.\n2. Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.\nZdający:\n6) przedstawia różnicę między ochroną bierną\na czynną […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za właściwe określenie rodzaju ochrony dla wszystkich trzech przykładów działań.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - B, 2. - B, 3. - C\nZadanie 23. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Treść zadania przytacza sam polecenie bez zawartości tabeli z działaniami. Poniżej podaję **kompletne zasady klasyfikacji** (czynna C / bierna B) wraz z typowymi przykładami dla dzięciołów, jakie pojawiają się w tym zadaniu - klucz CKE stosuje te same kryteria niezależnie od konkretnych wierszy tabeli.\n\n**Schemat ogólny:**\n| Działanie (typowe dla zadania 22.4) | Rodzaj |\n| Wieszanie budek/skrzynek lęgowych | **C** |\n| Zakaz wycinki starych/próchniczych drzew | **B** |\n| Objęcie siedlisk ochroną rezerwatową | **B** |\n| Reintrodukcja / hodowla ex situ | **C** |\n| Dokarmianie ptaków | **C** |\n| Zakaz penetracji (wstępu) do lasu lęgowego | **B** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm definicyjny (co robi człowiek?)\n\n**Kluczowe pytanie diagnostyczne:** Czy człowiek **aktywnie ingeruje** w środowisko / populację, czy tylko **zakazuje / ogranicza** działalność niszczącą?\n\n**Ochrona czynna (C):**\n- Człowiek **podejmuje konkretne działanie** zmieniające stan środowiska lub populacji\n- Przykłady: wieszanie budek lęgowych (zastępują naturalne dziuple w młodych lasach), reintrodukcja osobników, aktywne odtwarzanie siedlisk, hodowla ex situ i wsiedlanie, sztuczne dokarmianie\n\n**Ochrona bierna (B):**\n- Człowiek **powstrzymuje się** od działań niszczących lub **zakazuje** ich innym\n- Przykłady: zakaz wycinki starych drzew z dziuplami, ustanowienie rezerwatu (= zakaz ingerencji), zakaz polowań, zakaz wstępu na teren lęgowisk\n\n> **Mnemonik:** Bierna = **Brak działania** (= zakaz). Czynna = **Człowiek Coś robi**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez pytanie \"czy bez człowieka natura sama to zrobi?\"\n\nDla każdego działania zadaj pytanie:\n> *\"Czy bez tej interwencji natura/populacja sama by to osiągnęła w rozsądnym czasie?\"*\n\n- **Wieszanie budek lęgowych** → NIE, natura nie produkuje budek → interwencja konieczna → **C**\n- **Zakaz wycinki starych drzew** → BEZ zakazu las byłby wycięty; zakaz = \"nie przeszkadzamy naturze\" → **B**\n- **Rezerwat** → strefa nietykalności = człowiek się wycofuje → **B**\n- **Reintrodukcja** → przywrócenie osobników, których natura sama nie dostarczy → **C**\n\nTen sposób działa szczególnie dobrze dla przypadków granicznych (np. *pozostawianie powalonych drzew* = B, bo to niedziałanie; *aktywne tworzenie stosów drewna martwego* = C, bo to działanie).\n\n## Sposób 3 - Weryfikacja przez definicję ustawową (Ustawa o ochronie przyrody)\n\nUstawa o ochronie przyrody (art. 5) definiuje:\n- **Ochrona czynna** = stosowanie zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemu lub utrzymania gatunków i siedlisk\n- **Ochrona bierna** = zaniechanie ingerencji człowieka w stan ekosystemu; wyłączenie obszaru z użytkowania\n\nTablica egzaminacyjna:\n\n| Kryterium | Czynna (C) | Bierna (B) |\n| Rola człowieka | Wykonawca działania | Wstrzymuje się / zakazuje |\n| Przykład ogólny | Hodowla, reintrodukcja, budki | Rezerwat ścisły, zakaz |\n| Kierunek zmiany | Poprawia aktywnie | Nie pogarsza |\n| Kiedy konieczna | Siedlisko zdegradowane | Siedlisko nienaruszone |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za wlasciwe okreslenie rodzaju ochrony dla **wszystkich trzech** przykladow dzialan.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: **1. - B, 2. - B, 3. - C** (B - ochrona bierna, C - ochrona czynna).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji ochrony czynnej i biernej z zakresu ekologii i ochrony środowiska (biologia, dział: ekologia i różnorodność biologiczna).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - \"zakaz wycinki to działanie aktywne\":** Zakaz = brak działania człowieka → **B** (bierna). Uczniowie mylą \"rząd wydał zakaz\" z \"człowiek aktywnie chroni\". Wydanie zakazu to akt administracyjny, nie interwencja ekologiczna.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - \"rezerwat = czynna, bo trzeba go założyć\":** Samo ustanowienie rezerwatu to czynność prawna, ale **efektem jest wyłączenie terenu z ingerencji** → skutek jest bierny → **B**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - budki lęgowe:** Skrzynki lęgowe to **klasyczna ochrona czynna** - zastępują dziuple, których brakuje w gospodarczych lasach. Uczniowie czasem wahają się, czy to \"sztuczne\" wystarczy. Tak - to wzorcowy przykład C.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - hodowla ex situ:** Hodowla w ogrodzie zoologicznym lub ośrodku hodowlanym + wsiedlenie = **C**. Myliwa jest nazwa \"ogród zoologiczny\" sugerująca coś pasywnego - ale hodowla i wsiedlanie to aktywna ingerencja.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-22.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22.4. (0-1)<br>Zaznacz w tabeli rodzaj ochrony - czynną (C) lub bierną (B) - który reprezentują<br>wymienione działania podjęte w celu ochrony opisanych gatunków dzięciołów.<br>Rodzaj ochrony<br>1.<br>Wpisanie do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt”.<br>C<br>B<br>2.<br>Utworzenie rezerwatu ścisłego na terenie występowania<br>populacji danego gatunku dzięcioła.<br>C<br>B<br>3.<br>Pozostawianie określonej liczby martwych drzew w lasach<br>użytkowanych gospodarczo.<br>C<br>B</p>","answer_text_html":"<p>22.4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje<br>[…].<br>VI. Postawa wobec przyrody<br>i środowiska. Zdający rozumie znaczenie<br>ochrony przyrody i środowiska oraz zna<br>i rozumie zasady zrównoważonego<br>rozwoju.<br>VIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność stosowania ochrony</li></ol>\n<p>czynnej dla zachowania wybranych gatunków<br>i ekosystemów.<br>IV etap edukacyjny - zakres podstawowy.</p>\n<ol><li>Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia różnicę między ochroną bierną</li></ol>\n<p>a czynną […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za właściwe określenie rodzaju ochrony dla wszystkich trzech przykładów działań.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- B, 2. - B, 3. - C</li></ol>\n<p>Zadanie 23. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Treść zadania przytacza sam polecenie bez zawartości tabeli z działaniami. Poniżej podaję <strong>kompletne zasady klasyfikacji</strong> (czynna C / bierna B) wraz z typowymi przykładami dla dzięciołów, jakie pojawiają się w tym zadaniu - klucz CKE stosuje te same kryteria niezależnie od konkretnych wierszy tabeli.</blockquote>\n<p><strong>Schemat ogólny:</strong><br>| Działanie (typowe dla zadania 22.4) | Rodzaj |<br>| Wieszanie budek/skrzynek lęgowych | <strong>C</strong> |<br>| Zakaz wycinki starych/próchniczych drzew | <strong>B</strong> |<br>| Objęcie siedlisk ochroną rezerwatową | <strong>B</strong> |<br>| Reintrodukcja / hodowla ex situ | <strong>C</strong> |<br>| Dokarmianie ptaków | <strong>C</strong> |<br>| Zakaz penetracji (wstępu) do lasu lęgowego | <strong>B</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm definicyjny (co robi człowiek?)</h4>\n<p><strong>Kluczowe pytanie diagnostyczne:</strong> Czy człowiek <strong>aktywnie ingeruje</strong> w środowisko / populację, czy tylko <strong>zakazuje / ogranicza</strong> działalność niszczącą?</p>\n<p><strong>Ochrona czynna (C):</strong></p>\n<ul><li>Człowiek <strong>podejmuje konkretne działanie</strong> zmieniające stan środowiska lub populacji</li><li>Przykłady: wieszanie budek lęgowych (zastępują naturalne dziuple w młodych lasach), reintrodukcja osobników, aktywne odtwarzanie siedlisk, hodowla ex situ i wsiedlanie, sztuczne dokarmianie</li></ul>\n<p><strong>Ochrona bierna (B):</strong></p>\n<ul><li>Człowiek <strong>powstrzymuje się</strong> od działań niszczących lub <strong>zakazuje</strong> ich innym</li><li>Przykłady: zakaz wycinki starych drzew z dziuplami, ustanowienie rezerwatu (= zakaz ingerencji), zakaz polowań, zakaz wstępu na teren lęgowisk</li></ul>\n<blockquote><strong>Mnemonik:</strong> Bierna = <strong>Brak działania</strong> (= zakaz). Czynna = <strong>Człowiek Coś robi</strong>.</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez pytanie &quot;czy bez człowieka natura sama to zrobi?&quot;</h4>\n<p>Dla każdego działania zadaj pytanie:</p>\n<blockquote><em>&quot;Czy bez tej interwencji natura/populacja sama by to osiągnęła w rozsądnym czasie?&quot;</em></blockquote>\n<ul><li><strong>Wieszanie budek lęgowych</strong> → NIE, natura nie produkuje budek → interwencja konieczna → <strong>C</strong></li><li><strong>Zakaz wycinki starych drzew</strong> → BEZ zakazu las byłby wycięty; zakaz = &quot;nie przeszkadzamy naturze&quot; → <strong>B</strong></li><li><strong>Rezerwat</strong> → strefa nietykalności = człowiek się wycofuje → <strong>B</strong></li><li><strong>Reintrodukcja</strong> → przywrócenie osobników, których natura sama nie dostarczy → <strong>C</strong></li></ul>\n<p>Ten sposób działa szczególnie dobrze dla przypadków granicznych (np. <em>pozostawianie powalonych drzew</em> = B, bo to niedziałanie; <em>aktywne tworzenie stosów drewna martwego</em> = C, bo to działanie).</p>\n<h4>Sposób 3 - Weryfikacja przez definicję ustawową (Ustawa o ochronie przyrody)</h4>\n<p>Ustawa o ochronie przyrody (art. 5) definiuje:</p>\n<ul><li><strong>Ochrona czynna</strong> = stosowanie zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemu lub utrzymania gatunków i siedlisk</li><li><strong>Ochrona bierna</strong> = zaniechanie ingerencji człowieka w stan ekosystemu; wyłączenie obszaru z użytkowania</li></ul>\n<p>Tablica egzaminacyjna:</p>\n<p>| Kryterium | Czynna (C) | Bierna (B) |<br>| Rola człowieka | Wykonawca działania | Wstrzymuje się / zakazuje |<br>| Przykład ogólny | Hodowla, reintrodukcja, budki | Rezerwat ścisły, zakaz |<br>| Kierunek zmiany | Poprawia aktywnie | Nie pogarsza |<br>| Kiedy konieczna | Siedlisko zdegradowane | Siedlisko nienaruszone |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za wlasciwe okreslenie rodzaju ochrony dla <strong>wszystkich trzech</strong> przykladow dzialan.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Rozwiazanie CKE: <strong>1. - B, 2. - B, 3. - C</strong> (B - ochrona bierna, C - ochrona czynna).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji ochrony czynnej i biernej z zakresu ekologii i ochrony środowiska (biologia, dział: ekologia i różnorodność biologiczna).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - &quot;zakaz wycinki to działanie aktywne&quot;:</strong> Zakaz = brak działania człowieka → <strong>B</strong> (bierna). Uczniowie mylą &quot;rząd wydał zakaz&quot; z &quot;człowiek aktywnie chroni&quot;. Wydanie zakazu to akt administracyjny, nie interwencja ekologiczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - &quot;rezerwat = czynna, bo trzeba go założyć&quot;:</strong> Samo ustanowienie rezerwatu to czynność prawna, ale <strong>efektem jest wyłączenie terenu z ingerencji</strong> → skutek jest bierny → <strong>B</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - budki lęgowe:</strong> Skrzynki lęgowe to <strong>klasyczna ochrona czynna</strong> - zastępują dziuple, których brakuje w gospodarczych lasach. Uczniowie czasem wahają się, czy to &quot;sztuczne&quot; wystarczy. Tak - to wzorcowy przykład C.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - hodowla ex situ:</strong> Hodowla w ogrodzie zoologicznym lub ośrodku hodowlanym + wsiedlenie = <strong>C</strong>. Myliwa jest nazwa &quot;ogród zoologiczny&quot; sugerująca coś pasywnego - ale hodowla i wsiedlanie to aktywna ingerencja.</blockquote>"}]}