{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nOchrona przyrody w Polsce związana jest m.in. z powoływaniem jej prawnych form,\nmających różną rangę oraz różne znaczenie. Są to:\nA. parki krajobrazowe\nB. parki narodowe\nC. pomniki przyrody\nD. obszary Natura 2000\nE. obszary chronionego krajobrazu\nF. rezerwaty przyrody\nG. użytki ekologiczne.\nZapisz w tabeli odpowiednie oznaczenie literowe wybrane spośród A-G określające\nnazwę każdej z dwóch opisanych form ochrony przyrody (1. i 2.).\nOznaczenie\nliterowe\n1.\nObszary chroniące określony typ siedliska przyrodniczego oraz gatunki\nuznane za cenne i zagrożone w skali Europy. Wyznaczane są przez organy\npaństwowe odpowiedzialne za ochronę przyrody, ale zatwierdzane przez\nKomisję Europejską.\n2.\nMogą być powołane na terenie gminy przez jej władze, np. na wniosek\nlokalnych działaczy ochrony przyrody, aby chronić fragmenty naturalnych\nekosystemów, np. oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy\ndrzew i krzewów.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\nMaks. liczba pkt\n2\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":"1. D, 2. G","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. → D** (obszary Natura 2000)\n\n**2. → G** (użytki ekologiczne)\n\n## Sposób 1 - Analiza opisu 1.\n\nOpis: *\"Obszary chroniące określony typ siedliska przyrodniczego oraz gatunki uznane za cenne i zagrożone w skali Europy. Wyznaczane są przez organy państwowe odpowiedzialne za ochronę przyrody, ale zatwierdzane przez Komisję Europejską.\"*\n\nKrok po kroku:\n\n1. **\"cenne i zagrożone w skali Europy\"** - kluczowy trop. Tylko jedna forma ochrony w Polsce ma wymiar ogólnoeuropejski, a nie krajowy czy lokalny.\n2. **\"zatwierdzane przez Komisję Europejską\"** - to przesądza. Komisja Europejska zatwierdza wyłącznie sieć **Natura 2000** (obszary specjalnej ochrony ptaków i specjalne obszary ochrony siedlisk, na podstawie dyrektywy ptasiej i siedliskowej).\n3. Żadna inna forma z listy (park narodowy, rezerwat, pomnik przyrody itd.) nie podlega zatwierdzeniu przez organ Unii Europejskiej - to formy prawa krajowego lub lokalnego.\n\n**Wniosek: opis 1. → D (obszary Natura 2000).**\n\n## Sposób 2 - Analiza opisu 2.\n\nOpis: *\"Mogą być powołane na terenie gminy przez jej władze, np. na wniosek lokalnych działaczy ochrony przyrody, aby chronić fragmenty naturalnych ekosystemów, np. oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy drzew i krzewów.\"*\n\nKrok po kroku:\n\n1. **\"powołane na terenie gminy przez jej władze\"** - najniższy, lokalny szczebel ustanawiania (rada gminy w drodze uchwały). To wyklucza parki narodowe (ranga krajowa) i Naturę 2000 (ranga europejska).\n2. **\"fragmenty naturalnych ekosystemów: oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy drzew\"** - to definicyjny opis **użytków ekologicznych**: pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej (oczka wodne, kępy drzew, bagna, torfowiska, starorzecza).\n3. Pomnik przyrody (C) chroni pojedyncze twory przyrody (sędziwe drzewa, głazy narzutowe, źródła) - nie \"fragmenty ekosystemów\", więc nie pasuje. Obszar chronionego krajobrazu (E) obejmuje rozległe tereny o walorach krajobrazowych, a nie drobne płaty.\n\n**Wniosek: opis 2. → G (użytki ekologiczne).**\n\n## Dlaczego pozostałe litery nie pasują\n\n| Litera | Forma | Dlaczego nie pasuje do żadnego opisu |\n| **A** | parki krajobrazowe | Obszary chronione ze względu na walory przyrodnicze, historyczne i krajobrazowe - ranga wojewódzka, nie gminna ani europejska. |\n| **B** | parki narodowe | Najwyższa ranga krajowa, powierzchnia min. 1000 ha - nie \"fragmenty\" ani nie wymiar europejski. |\n| **C** | pomniki przyrody | Pojedyncze twory przyrody (drzewa, głazy) - nie \"fragmenty ekosystemów\". |\n| **E** | obszary chronionego krajobrazu | Rozległe tereny o zróżnicowanych ekosystemach i walorach krajobrazowych - nie drobne płaty gminne. |\n| **F** | rezerwaty przyrody | Ustanawiane przez RDOŚ (szczebel regionalny), chronią całe ekosystemy lub stanowiska - nie zatwierdza ich KE ani gmina. |\n\n## Co zapamiętać\n\n> Trop \"skala Europy / Komisja Europejska\" = **Natura 2000 (D)**. Trop \"gmina + drobne fragmenty ekosystemów: oczka, torfowiska, kępy drzew\" = **użytki ekologiczne (G)**. Rozróżnij użytek ekologiczny (fragment ekosystemu) od pomnika przyrody (pojedynczy obiekt). Zadanie warte 2 pkt - zwykle 1 pkt za każde poprawne dopasowanie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **2 pkt** - za przyporzadkowanie **dwoch** wlasciwych nazw do opisow form ochrony.\n>\n> **1 pkt** - za przyporzadkowanie wlasciwej nazwy tylko do jednej formy ochrony.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: **1. - D** (obszary Natura 2000), **2. - G** (uzytki ekologiczne).","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"zadaniazmatur","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Ochrona przyrody w Polsce związana jest m.in. z powoływaniem jej prawnych form,<br>mających różną rangę oraz różne znaczenie. Są to:<br>A. parki krajobrazowe<br>B. parki narodowe<br>C. pomniki przyrody<br>D. obszary Natura 2000<br>E. obszary chronionego krajobrazu<br>F. rezerwaty przyrody<br>G. użytki ekologiczne.<br>Zapisz w tabeli odpowiednie oznaczenie literowe wybrane spośród A-G określające<br>nazwę każdej z dwóch opisanych form ochrony przyrody (1. i 2.).<br>Oznaczenie<br>literowe<br>1.<br>Obszary chroniące określony typ siedliska przyrodniczego oraz gatunki<br>uznane za cenne i zagrożone w skali Europy. Wyznaczane są przez organy<br>państwowe odpowiedzialne za ochronę przyrody, ale zatwierdzane przez<br>Komisję Europejską.<br>2.<br>Mogą być powołane na terenie gminy przez jej władze, np. na wniosek<br>lokalnych działaczy ochrony przyrody, aby chronić fragmenty naturalnych<br>ekosystemów, np. oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy<br>drzew i krzewów.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>24.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1. → D</strong> (obszary Natura 2000)</p>\n<p><strong>2. → G</strong> (użytki ekologiczne)</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza opisu 1.</h4>\n<p>Opis: <em>&quot;Obszary chroniące określony typ siedliska przyrodniczego oraz gatunki uznane za cenne i zagrożone w skali Europy. Wyznaczane są przez organy państwowe odpowiedzialne za ochronę przyrody, ale zatwierdzane przez Komisję Europejską.&quot;</em></p>\n<p>Krok po kroku:</p>\n<ol><li><strong>&quot;cenne i zagrożone w skali Europy&quot;</strong> - kluczowy trop. Tylko jedna forma ochrony w Polsce ma wymiar ogólnoeuropejski, a nie krajowy czy lokalny.</li><li><strong>&quot;zatwierdzane przez Komisję Europejską&quot;</strong> - to przesądza. Komisja Europejska zatwierdza wyłącznie sieć <strong>Natura 2000</strong> (obszary specjalnej ochrony ptaków i specjalne obszary ochrony siedlisk, na podstawie dyrektywy ptasiej i siedliskowej).</li><li>Żadna inna forma z listy (park narodowy, rezerwat, pomnik przyrody itd.) nie podlega zatwierdzeniu przez organ Unii Europejskiej - to formy prawa krajowego lub lokalnego.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek: opis 1. → D (obszary Natura 2000).</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Analiza opisu 2.</h4>\n<p>Opis: <em>&quot;Mogą być powołane na terenie gminy przez jej władze, np. na wniosek lokalnych działaczy ochrony przyrody, aby chronić fragmenty naturalnych ekosystemów, np. oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy drzew i krzewów.&quot;</em></p>\n<p>Krok po kroku:</p>\n<ol><li><strong>&quot;powołane na terenie gminy przez jej władze&quot;</strong> - najniższy, lokalny szczebel ustanawiania (rada gminy w drodze uchwały). To wyklucza parki narodowe (ranga krajowa) i Naturę 2000 (ranga europejska).</li><li><strong>&quot;fragmenty naturalnych ekosystemów: oczka śródpolne, niewielkie płaty torfowisk, kępy drzew&quot;</strong> - to definicyjny opis <strong>użytków ekologicznych</strong>: pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej (oczka wodne, kępy drzew, bagna, torfowiska, starorzecza).</li><li>Pomnik przyrody (C) chroni pojedyncze twory przyrody (sędziwe drzewa, głazy narzutowe, źródła) - nie &quot;fragmenty ekosystemów&quot;, więc nie pasuje. Obszar chronionego krajobrazu (E) obejmuje rozległe tereny o walorach krajobrazowych, a nie drobne płaty.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek: opis 2. → G (użytki ekologiczne).</strong></p>\n<h4>Dlaczego pozostałe litery nie pasują</h4>\n<p>| Litera | Forma | Dlaczego nie pasuje do żadnego opisu |<br>| <strong>A</strong> | parki krajobrazowe | Obszary chronione ze względu na walory przyrodnicze, historyczne i krajobrazowe - ranga wojewódzka, nie gminna ani europejska. |<br>| <strong>B</strong> | parki narodowe | Najwyższa ranga krajowa, powierzchnia min. 1000 ha - nie &quot;fragmenty&quot; ani nie wymiar europejski. |<br>| <strong>C</strong> | pomniki przyrody | Pojedyncze twory przyrody (drzewa, głazy) - nie &quot;fragmenty ekosystemów&quot;. |<br>| <strong>E</strong> | obszary chronionego krajobrazu | Rozległe tereny o zróżnicowanych ekosystemach i walorach krajobrazowych - nie drobne płaty gminne. |<br>| <strong>F</strong> | rezerwaty przyrody | Ustanawiane przez RDOŚ (szczebel regionalny), chronią całe ekosystemy lub stanowiska - nie zatwierdza ich KE ani gmina. |</p>\n<h4>Co zapamiętać</h4>\n<blockquote>Trop &quot;skala Europy / Komisja Europejska&quot; = <strong>Natura 2000 (D)</strong>. Trop &quot;gmina + drobne fragmenty ekosystemów: oczka, torfowiska, kępy drzew&quot; = <strong>użytki ekologiczne (G)</strong>. Rozróżnij użytek ekologiczny (fragment ekosystemu) od pomnika przyrody (pojedynczy obiekt). Zadanie warte 2 pkt - zwykle 1 pkt za każde poprawne dopasowanie.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>2 pkt</strong> - za przyporzadkowanie <strong>dwoch</strong> wlasciwych nazw do opisow form ochrony.<br><br><strong>1 pkt</strong> - za przyporzadkowanie wlasciwej nazwy tylko do jednej formy ochrony.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Rozwiazanie CKE: <strong>1. - D</strong> (obszary Natura 2000), <strong>2. - G</strong> (uzytki ekologiczne).</blockquote>"}]}