{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nSformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.","answer":null,"answer_text":"6.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający [ ] formułuje\nproblemy badawcze [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy […]\nbiologiczne.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego problemu badawczego, uwzględniającego wpływ\nstężenia auksyny / auksyn na wzrost (wydłużeniowy) epikotyla.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Wpływ różnych stężeń IAA na wzrost wydłużeniowy komórek epikotyla siewek grochu.\n• Wpływ różnych stężeń auksyny na przyrost długości epikotyla.\n• Jak stężenie auksyny wpływa na wzrost wydłużeniowy epikotyla?\n• Czy wzrost wydłużeniowy epikotyla siewek grochu zależy od stężenia IAA?\nUwaga:\nProblem badawczy nie może odnosić się wyłącznie do długości epikotyla, ale powinien\nodnosić się do przyrostu jego długości.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n> **Jak stężenie auksyny (IAA) wpływa na przyrost długości fragmentów epikotyli siewek grochu?**\n\n## Sposób 1 - Schemat: zmienna niezależna → zmienna zależna\n\nProblem badawczy to **pytanie o zależność między zmienną niezależną a zmienną zależną**. Identyfikujemy je z opisu doświadczenia:\n\n| Element | Co nim jest w tym doświadczeniu |\n| **Zmienna niezależna** (to, co badacz zmienia) | Stężenie IAA (0; 0,01; 0,10; 1,00; 10,00 mM) |\n| **Zmienna zależna** (to, co badacz mierzy) | Przyrost długości fragmentów epikotyli (mm) |\n| **Obiekt doświadczenia** | Fragmenty epikotyli siewek grochu |\n\nSkładamy pytanie według wzoru:\n> \"**Jak [zmienna niezależna] wpływa na [zmienną zależną] u [obiektu]?**\"\n\n➜ \"Jak **stężenie auksyny (IAA)** wpływa na **przyrost długości fragmentów epikotyli** siewek grochu?\"\n\n## Sposób 2 - Odczytanie celu z tytułu wykresu / miar\n\nOś X wykresu = **stężenie IAA** → to badacz kontroluje.\nOś Y wykresu = **średni przyrost długości** → to badacz mierzy.\n\nSam wykres jest dosłowną odpowiedzią na problem badawczy - skoro zmierzono przyrost długości w zależności od stężenia, to problem brzmiał: *\"Jak stężenie IAA wpływa na wzrost (elongację) fragmentów epikotyli?\"*\n\nPrawidłowe sformułowanie możemy też oprzeć na **efekcie zauważonym w wynikach** (opis do zadania mówi o \"doświadczeniu z roztworami auksyny\" i mierzeniu długości po 12 h):\n\n> \"Czy i w jaki sposób **stężenie kwasu indolilo-3-octowego** reguluje **wydłużanie się komórek epikotyli** siewek grochu?\"\n\nOba sformułowania są równoważne - oba będą uznane przez klucz CKE.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za sformulowanie problemu badawczego uwzgledniajacego wplyw **stezenia auksyny (IAA)** na **wzrost (przyrost dlugosci / wzrost wydluzeniowy)** epikotyla.\n>\n> **0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.\n>\n> Problem badawczy nie moze odnosic sie wylacznie do dlugosci epikotyla, lecz do przyrostu jego dlugosci.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - sformułowanie problemu badawczego wymaga wyłącznie umiejętności identyfikacji zmiennych i znajomości formy pytania badawczego. Żadna formuła matematyczna ani biochemiczna nie jest potrzebna.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń pisze **hipotezę** zamiast problemu. Problem = pytanie; hipoteza = przypuszczalna odpowiedź. \"Czy wyższe stężenie IAA zwiększa wzrost?\" - to pytanie (OK). \"Wyższe stężenie IAA zwiększa wzrost\" - to hipoteza (błąd w tym poleceniu!).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wolno pominąć **obiektu doświadczenia** lub zmienić go na ogólny - \"rośliny\" zamiast \"epikotyle siewek grochu\" może być uznane za nieprecyzyjne.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zmienna niezależna to **stężenie** IAA, nie sama obecność IAA. Napisanie \"czy IAA wpływa \" sugeruje tylko porównanie obecność/brak, a doświadczenie bada **gradient stężeń** - uwzględnij to w pytaniu słowem \"jak\" lub \"w jaki sposób\".","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.</p>","answer_text_html":"<p>6.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający [ ] formułuje<br>problemy badawcze [ ].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy […]<br>biologiczne.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:</li><li>przedstawia rolę hormonów roślinnych</li></ol>\n<p>w funkcjonowaniu rośliny […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za sformułowanie poprawnego problemu badawczego, uwzględniającego wpływ<br>stężenia auksyny / auksyn na wzrost (wydłużeniowy) epikotyla.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Wpływ różnych stężeń IAA na wzrost wydłużeniowy komórek epikotyla siewek grochu.<br>• Wpływ różnych stężeń auksyny na przyrost długości epikotyla.<br>• Jak stężenie auksyny wpływa na wzrost wydłużeniowy epikotyla?<br>• Czy wzrost wydłużeniowy epikotyla siewek grochu zależy od stężenia IAA?<br>Uwaga:<br>Problem badawczy nie może odnosić się wyłącznie do długości epikotyla, ale powinien<br>odnosić się do przyrostu jego długości.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<blockquote><strong>Jak stężenie auksyny (IAA) wpływa na przyrost długości fragmentów epikotyli siewek grochu?</strong></blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Schemat: zmienna niezależna → zmienna zależna</h4>\n<p>Problem badawczy to <strong>pytanie o zależność między zmienną niezależną a zmienną zależną</strong>. Identyfikujemy je z opisu doświadczenia:</p>\n<p>| Element | Co nim jest w tym doświadczeniu |<br>| <strong>Zmienna niezależna</strong> (to, co badacz zmienia) | Stężenie IAA (0; 0,01; 0,10; 1,00; 10,00 mM) |<br>| <strong>Zmienna zależna</strong> (to, co badacz mierzy) | Przyrost długości fragmentów epikotyli (mm) |<br>| <strong>Obiekt doświadczenia</strong> | Fragmenty epikotyli siewek grochu |</p>\n<p>Składamy pytanie według wzoru:</p>\n<blockquote>&quot;<strong>Jak [zmienna niezależna] wpływa na [zmienną zależną] u [obiektu]?</strong>&quot;</blockquote>\n<p>➜ &quot;Jak <strong>stężenie auksyny (IAA)</strong> wpływa na <strong>przyrost długości fragmentów epikotyli</strong> siewek grochu?&quot;</p>\n<h4>Sposób 2 - Odczytanie celu z tytułu wykresu / miar</h4>\n<p>Oś X wykresu = <strong>stężenie IAA</strong> → to badacz kontroluje.<br>Oś Y wykresu = <strong>średni przyrost długości</strong> → to badacz mierzy.</p>\n<p>Sam wykres jest dosłowną odpowiedzią na problem badawczy - skoro zmierzono przyrost długości w zależności od stężenia, to problem brzmiał: <em>&quot;Jak stężenie IAA wpływa na wzrost (elongację) fragmentów epikotyli?&quot;</em></p>\n<p>Prawidłowe sformułowanie możemy też oprzeć na <strong>efekcie zauważonym w wynikach</strong> (opis do zadania mówi o &quot;doświadczeniu z roztworami auksyny&quot; i mierzeniu długości po 12 h):</p>\n<blockquote>&quot;Czy i w jaki sposób <strong>stężenie kwasu indolilo-3-octowego</strong> reguluje <strong>wydłużanie się komórek epikotyli</strong> siewek grochu?&quot;</blockquote>\n<p>Oba sformułowania są równoważne - oba będą uznane przez klucz CKE.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za sformulowanie problemu badawczego uwzgledniajacego wplyw <strong>stezenia auksyny (IAA)</strong> na <strong>wzrost (przyrost dlugosci / wzrost wydluzeniowy)</strong> epikotyla.<br><br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.<br><br>Problem badawczy nie moze odnosic sie wylacznie do dlugosci epikotyla, lecz do przyrostu jego dlugosci.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - sformułowanie problemu badawczego wymaga wyłącznie umiejętności identyfikacji zmiennych i znajomości formy pytania badawczego. Żadna formuła matematyczna ani biochemiczna nie jest potrzebna.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń pisze <strong>hipotezę</strong> zamiast problemu. Problem = pytanie; hipoteza = przypuszczalna odpowiedź. &quot;Czy wyższe stężenie IAA zwiększa wzrost?&quot; - to pytanie (OK). &quot;Wyższe stężenie IAA zwiększa wzrost&quot; - to hipoteza (błąd w tym poleceniu!).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wolno pominąć <strong>obiektu doświadczenia</strong> lub zmienić go na ogólny - &quot;rośliny&quot; zamiast &quot;epikotyle siewek grochu&quot; może być uznane za nieprecyzyjne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zmienna niezależna to <strong>stężenie</strong> IAA, nie sama obecność IAA. Napisanie &quot;czy IAA wpływa &quot; sugeruje tylko porównanie obecność/brak, a doświadczenie bada <strong>gradient stężeń</strong> - uwzględnij to w pytaniu słowem &quot;jak&quot; lub &quot;w jaki sposób&quot;.</blockquote>"}]}