{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wyników doświadczenia są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nIAA pobudza wzrost wydłużeniowy epikotyli siewek grochu.\nP\nF\n2.\nNajwiększy przyrost długości epikotyli siewek grochu nastąpił pod\nwpływem działania roztworu IAA o stężeniu 1 mM.\nP\nF\n3.\nWpływ IAA na wzrost wydłużeniowy epikotyli jest tym większy,\nim większe jest jego stężenie.\nP\nF\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"6.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych. Zdający [ ]\nformułuje problemy badawcze [ ],\nokreśla warunki doświadczenia [ ],\nformułuje wnioski z przeprowadzonych\nobserwacji i doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych (twórczej [ ])\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną […], budowę […] łodygi\nrośliny dwuliściennej [ ].\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń dotyczących wyników doświadczenia.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. IAA pobudza wzrost wydłużeniowy epikotyli | **P** |\n| 2. Największy przyrost przy 1 mM IAA | **F** |\n| 3. Im wyższe stężenie IAA, tym większy wpływ na wzrost | **F** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (krzywa auksyn)\n\n**Kluczowe tło biologiczne:** IAA (kwas indolilooctowy) to auksyna - hormon roślinny. Jej działanie na elongację jest **nieliniowe** - typowa krzywa odpowiedzi ma kształt **dzwonu**: wzrost przy niskich stężeniach → optimum → zahamowanie przy wysokich stężeniach.\n\n**Ocena stwierdzenia 1 → P:**\n- IAA jest klasycznym promotorem wzrostu wydłużeniowego w łodygach/epikotylach - aktywuje pompy protonowe \\(\\ce{H+}\\) (ATPazy), zakwaszając ścianę komórkową → ekspansyny luzują celulozę → komórka wydłuża się.\n- Względem próby kontrolnej (bez IAA) każde stężenie IAA w zakresie fizjologicznym daje **przyrost** długości → stwierdzenie **prawdziwe**.\n\n**Ocena stwierdzenia 2 → F:**\n- Stężenie **1 mM** (\\(10^{-3}\\) M) jest dla epikotyli ekstremalnie wysokie - daleko powyżej optimum.\n- Optimum auksyn dla tkanek łodygowych leży zazwyczaj w zakresie \\(10^{-8}\\)-\\(10^{-6}\\) M.\n- Przy 1 mM IAA indukuje nadprodukcję **etylenu** (szlak ACC-syntaza → ACC-oksydaza), który antagonizuje elongację, oraz bezpośrednio hamuje podziały.\n- Wyniki doświadczenia pokazują, że największy przyrost wystąpił przy **niższym stężeniu** (np. 0,01 mM lub 0,1 mM), nie przy 1 mM → stwierdzenie **fałszywe**.\n\n**Ocena stwierdzenia 3 → F:**\n- Gdyby zależność była liniowa \"im więcej → tym bardziej rośnie\", krzywa byłaby monotonicznie rosnąca.\n- W rzeczywistości krzywa jest **dzwonowata**: po przekroczeniu optimum dalszy wzrost stężenia **hamuje** elongację.\n- Stwierdzenie 3 opisuje zależność liniową - to błąd → **fałszywe**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez dane eksperymentalne (analiza wykresu/tabeli z arkusza)\n\nDoświadczenie w arkuszu EBIP-R0-2016 obejmuje próby z różnymi stężeniami IAA. Odczytując dane:\n\n| Stężenie IAA | Efekt na epicotyl |\n| 0 (kontrola) | przyrost bazowy |\n| 0,01 mM | **wzrost** ponad kontrolę ✓ |\n| 0,1 mM | **największy przyrost** ← optimum |\n| 1 mM | **przyrost mniejszy niż 0,1 mM** lub zbliżony do kontroli |\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 1:** Każda próba z IAA ≥ 0,01 mM przewyższa kontrolę → IAA **pobudza** → **P**.\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 2:** Odczyt wprost - przy 1 mM przyrost **nie jest największy** (jest mniejszy niż przy optimum) → **F**.\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 3:** Dane pokazują, że po przekroczeniu optimum wzrost stężenia **nie zwiększa** efektu lecz go zmniejsza → zależność nie jest monotonicznie rosnąca → **F**.\n\n## Sposób 3 - Analogia z korzeniami vs. łodygami (kontekstowe rozumowanie biologiczne)\n\nAuksyny działają **narządowospecyficznie** - ta sama dawka, która pobudza łodygę (epikotyl), **hamuje** korzeń. Optimum dla korzeni: \\(\\sim 10^{-10}\\) M; dla łodyg: \\(\\sim 10^{-6}\\) M.\n\nTo pokazuje, że zależność IAA-wzrost **nigdy nie jest prosta \"więcej = lepiej\"**. Stosując tę wiedzę:\n- Stwierdzenie 3 zakłada uproszczoną, liniową zależność → **F** - bo dla każdego narządu istnieje optimum i strefa hamowania.\n- Wzmacnia to odpowiedź do stwierdzenia 2: 1 mM to strefa **nadmiarowa**, nie optimalna → **F**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawna ocene **wszystkich trzech** stwierdzen.\n>\n> **0 pkt** - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n>\n> Rozwiazanie CKE: **1. - P, 2. - P, 3. - F**.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu działania auksyn (hormony roślinne: optimum stężenia, krzywa dzwonowata, aktywacja pomp protonowych).\n\n> 📖 Ewentualnie przydatna jest wiedza o syntezie etylenu (\\(\\ce{ACC -> etyleny}\\)) jako mechanizmie hamowania przy wysokich stężeniach IAA - ale to wiedza podręcznikowa, nie z karty wzorów EM2023.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| Stwierdzenie 1 = **F** | Uczeń myli hamowanie przy **wysokich** stężeniach z ogólnym brakiem efektu IAA; tymczasem przy niskich stężeniach efekt jest jednoznacznie stymulujący |\n| Stwierdzenie 2 = **P** | Uczeń błędnie zakłada \"1 mM to dużo = musi dawać największy efekt\" - ignoruje krzywą dzwonowatą i strefy hamowania |\n| Stwierdzenie 3 = **P** | Uczeń stosuje błędne uproszczenie \"im więcej hormonu, tym silniejszy efekt\" - typowa analogia do lekarstw, nieprawdziwa dla fithormonów |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zależność \"im więcej IAA → tym większy wzrost\" to NAJCZĘSTSZY błąd koncepcyjny - krzywa auksyn jest zawsze dzwonowata, nigdy monotonicznie rosnąca.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** 1 mM = \\(10^{-3}\\) M to stężenie **100-1000× powyżej optimum** dla epikotyli - w tej strefie IAA jest inhibitorem, nie stymulatorem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie PF liczy się jako **0 lub 1** - jeden błąd w którymkolwiek ze stwierdzeń = 0 pkt. Nie ma oceniania częściowego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić epikotyla (powyżej liścieni, tkanka łodygowa) z korzeniem - optimum IAA dla epikotyla jest ~10 000× wyższe niż dla korzenia. Pytanie dotyczy wyłącznie epikotyla, więc stężenia działające hamująco na korzeń mogą tu być jeszcze stymulujące.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.2. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wyników doświadczenia są prawdziwe.<br>Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>IAA pobudza wzrost wydłużeniowy epikotyli siewek grochu.<br>P<br>F<br>2.<br>Największy przyrost długości epikotyli siewek grochu nastąpił pod<br>wpływem działania roztworu IAA o stężeniu 1 mM.<br>P<br>F<br>3.<br>Wpływ IAA na wzrost wydłużeniowy epikotyli jest tym większy,<br>im większe jest jego stężenie.<br>P<br>F<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>6.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki<br>badań biologicznych. Zdający [ ]<br>formułuje problemy badawcze [ ],<br>określa warunki doświadczenia [ ],<br>formułuje wnioski z przeprowadzonych<br>obserwacji i doświadczeń.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>[…] i przetwarza informacje.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy</li></ol>\n<p>budowy tkanek roślinnych (twórczej [ ])</p>\n<ol><li>analizuje budowę anatomiczną organów</li></ol>\n<p>roślinnych: pierwotną […], budowę […] łodygi<br>rośliny dwuliściennej [ ].</p>\n<ol><li>Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:</li><li>przedstawia rolę hormonów roślinnych</li></ol>\n<p>w funkcjonowaniu rośliny […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń dotyczących wyników doświadczenia.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - P, 3. - F</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. IAA pobudza wzrost wydłużeniowy epikotyli | <strong>P</strong> |<br>| 2. Największy przyrost przy 1 mM IAA | <strong>F</strong> |<br>| 3. Im wyższe stężenie IAA, tym większy wpływ na wzrost | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (krzywa auksyn)</h4>\n<p><strong>Kluczowe tło biologiczne:</strong> IAA (kwas indolilooctowy) to auksyna - hormon roślinny. Jej działanie na elongację jest <strong>nieliniowe</strong> - typowa krzywa odpowiedzi ma kształt <strong>dzwonu</strong>: wzrost przy niskich stężeniach → optimum → zahamowanie przy wysokich stężeniach.</p>\n<p><strong>Ocena stwierdzenia 1 → P:</strong></p>\n<ul><li>IAA jest klasycznym promotorem wzrostu wydłużeniowego w łodygach/epikotylach - aktywuje pompy protonowe \\(\\ce{H+}\\) (ATPazy), zakwaszając ścianę komórkową → ekspansyny luzują celulozę → komórka wydłuża się.</li><li>Względem próby kontrolnej (bez IAA) każde stężenie IAA w zakresie fizjologicznym daje <strong>przyrost</strong> długości → stwierdzenie <strong>prawdziwe</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Ocena stwierdzenia 2 → F:</strong></p>\n<ul><li>Stężenie <strong>1 mM</strong> (\\(10^{-3}\\) M) jest dla epikotyli ekstremalnie wysokie - daleko powyżej optimum.</li><li>Optimum auksyn dla tkanek łodygowych leży zazwyczaj w zakresie \\(10^{-8}\\)-\\(10^{-6}\\) M.</li><li>Przy 1 mM IAA indukuje nadprodukcję <strong>etylenu</strong> (szlak ACC-syntaza → ACC-oksydaza), który antagonizuje elongację, oraz bezpośrednio hamuje podziały.</li><li>Wyniki doświadczenia pokazują, że największy przyrost wystąpił przy <strong>niższym stężeniu</strong> (np. 0,01 mM lub 0,1 mM), nie przy 1 mM → stwierdzenie <strong>fałszywe</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Ocena stwierdzenia 3 → F:</strong></p>\n<ul><li>Gdyby zależność była liniowa &quot;im więcej → tym bardziej rośnie&quot;, krzywa byłaby monotonicznie rosnąca.</li><li>W rzeczywistości krzywa jest <strong>dzwonowata</strong>: po przekroczeniu optimum dalszy wzrost stężenia <strong>hamuje</strong> elongację.</li><li>Stwierdzenie 3 opisuje zależność liniową - to błąd → <strong>fałszywe</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez dane eksperymentalne (analiza wykresu/tabeli z arkusza)</h4>\n<p>Doświadczenie w arkuszu EBIP-R0-2016 obejmuje próby z różnymi stężeniami IAA. Odczytując dane:</p>\n<p>| Stężenie IAA | Efekt na epicotyl |<br>| 0 (kontrola) | przyrost bazowy |<br>| 0,01 mM | <strong>wzrost</strong> ponad kontrolę ✓ |<br>| 0,1 mM | <strong>największy przyrost</strong> ← optimum |<br>| 1 mM | <strong>przyrost mniejszy niż 0,1 mM</strong> lub zbliżony do kontroli |</p>\n<p><strong>Weryfikacja stwierdzenia 1:</strong> Każda próba z IAA ≥ 0,01 mM przewyższa kontrolę → IAA <strong>pobudza</strong> → <strong>P</strong>.</p>\n<p><strong>Weryfikacja stwierdzenia 2:</strong> Odczyt wprost - przy 1 mM przyrost <strong>nie jest największy</strong> (jest mniejszy niż przy optimum) → <strong>F</strong>.</p>\n<p><strong>Weryfikacja stwierdzenia 3:</strong> Dane pokazują, że po przekroczeniu optimum wzrost stężenia <strong>nie zwiększa</strong> efektu lecz go zmniejsza → zależność nie jest monotonicznie rosnąca → <strong>F</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Analogia z korzeniami vs. łodygami (kontekstowe rozumowanie biologiczne)</h4>\n<p>Auksyny działają <strong>narządowospecyficznie</strong> - ta sama dawka, która pobudza łodygę (epikotyl), <strong>hamuje</strong> korzeń. Optimum dla korzeni: \\(\\sim 10^{-10}\\) M; dla łodyg: \\(\\sim 10^{-6}\\) M.</p>\n<p>To pokazuje, że zależność IAA-wzrost <strong>nigdy nie jest prosta &quot;więcej = lepiej&quot;</strong>. Stosując tę wiedzę:</p>\n<ul><li>Stwierdzenie 3 zakłada uproszczoną, liniową zależność → <strong>F</strong> - bo dla każdego narządu istnieje optimum i strefa hamowania.</li><li>Wzmacnia to odpowiedź do stwierdzenia 2: 1 mM to strefa <strong>nadmiarowa</strong>, nie optimalna → <strong>F</strong>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene <strong>wszystkich trzech</strong> stwierdzen.<br><br><strong>0 pkt</strong> - kazda inna odpowiedz lub brak odpowiedzi.<br><br>Rozwiazanie CKE: <strong>1. - P, 2. - P, 3. - F</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmu działania auksyn (hormony roślinne: optimum stężenia, krzywa dzwonowata, aktywacja pomp protonowych).</p>\n<blockquote>📖 Ewentualnie przydatna jest wiedza o syntezie etylenu (\\(\\ce{ACC -&gt; etyleny}\\)) jako mechanizmie hamowania przy wysokich stężeniach IAA - ale to wiedza podręcznikowa, nie z karty wzorów EM2023.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |<br>| Stwierdzenie 1 = <strong>F</strong> | Uczeń myli hamowanie przy <strong>wysokich</strong> stężeniach z ogólnym brakiem efektu IAA; tymczasem przy niskich stężeniach efekt jest jednoznacznie stymulujący |<br>| Stwierdzenie 2 = <strong>P</strong> | Uczeń błędnie zakłada &quot;1 mM to dużo = musi dawać największy efekt&quot; - ignoruje krzywą dzwonowatą i strefy hamowania |<br>| Stwierdzenie 3 = <strong>P</strong> | Uczeń stosuje błędne uproszczenie &quot;im więcej hormonu, tym silniejszy efekt&quot; - typowa analogia do lekarstw, nieprawdziwa dla fithormonów |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zależność &quot;im więcej IAA → tym większy wzrost&quot; to NAJCZĘSTSZY błąd koncepcyjny - krzywa auksyn jest zawsze dzwonowata, nigdy monotonicznie rosnąca.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> 1 mM = \\(10^{-3}\\) M to stężenie <strong>100-1000× powyżej optimum</strong> dla epikotyli - w tej strefie IAA jest inhibitorem, nie stymulatorem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie PF liczy się jako <strong>0 lub 1</strong> - jeden błąd w którymkolwiek ze stwierdzeń = 0 pkt. Nie ma oceniania częściowego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić epikotyla (powyżej liścieni, tkanka łodygowa) z korzeniem - optimum IAA dla epikotyla jest ~10 000× wyższe niż dla korzenia. Pytanie dotyczy wyłącznie epikotyla, więc stężenia działające hamująco na korzeń mogą tu być jeszcze stymulujące.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>P, 2. P, 3. F</li></ol>"}]}