{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"6.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nPodaj przyczynę wydłużenia się fragmentów epikotyli w próbie kontrolnej.","answer":null,"answer_text":"6.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający [ ] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\nskutkowe [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\n[…] biologiczne.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych (twórczej [ ])\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną […] łodygi rośliny\ndwuliściennej [ ].\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie przyczyny wydłużenia się epikotyli w próbie kontrolnej,\nuwzględniające działanie (naturalnych) auksyn występujących w komórkach\nfragmentów epikotyla lub w wyniku osmotycznego napływu wody (z hipotonicznego\nśrodowiska).\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• W tkankach epikotyla występowały auksyny (wytworzone w stożku wzrostu siewki).\n• Komórki epikotyla wydłużyły się pod wpływem osmotycznego napływu do nich wody\nz hipotonicznego środowiska.\nZadanie 7. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Epikotyle w próbie kontrolnej wydłużyły się, ponieważ zawierają endogenne auksyny (IAA), które stymulują wzrost elongacyjny komórek.**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: endogenne auksyny i wzrost kwaśny\n\n**Krok 1. Skąd auksyny w próbie kontrolnej?**\nFragmenty epikotyli wycina się z żywej tkanki roślinnej. Tkanka ta zawiera **naturalne (endogenne) auksyny** - indolo-3-octowy kwas (IAA) - syntetyzowane w merystemach wierzchołkowych i liściach.\n\n**Krok 2. Mechanizm wzrostu elongacyjnego (hipoteza wzrostu kwaśnego):**\n1. IAA wiąże się z receptorem na komórkach (receptor AXR1/TIR1)\n2. Aktywuje **pompy protonowe** \\(\\ce{H+}\\)-ATPazy w błonie komórkowej\n3. Pompowanie \\(\\ce{H+}\\) do ściany komórkowej → **obniżenie pH ściany** (zakwaszenie apoplastyczne)\n4. Niskie pH aktywuje **ekspansyny** → rozluźniają wiązania między mikrofibrylamii celulozy\n5. Rozluźniona ściana komórkowa pozwala na **pobieranie wody osmotycznym** → wzrost turgoru → **elongacja komórki**\n\n**Krok 3. Dlaczego bez dodanego auxinu widać wzrost?**\nPonieważ poziom endogennych auksyn JEST wystarczający do pobudzenia elongacji - tkanki epikotyli są szczególnie wrażliwe na auksyny i reagują wzrostem już przy stężeniach fizjologicznych \\(\\approx 10^{-8}\\)-\\(10^{-6}\\) mol/l.\n\n## Sposób 2 - Argumentacja przez kontrast z próbą doświadczalną\n\nW typowym doświadczeniu porównuje się:\n\n| Próba | Co zawiera roztwór | Efekt |\n| Kontrolna | tylko woda / bufor bez auksyn | **elongacja** (dzięki endogennym auxinom) |\n| Doświadczalna | roztwory auksyn egzogennych | elongacja zależna od stężenia (zbyt duże stężenie → hamowanie) |\n\n**Wnioskowanie przez kontrast:**\n- Gdyby elongacja była spowodowana auxynami *egzogennymi* (dodanymi z zewnątrz), proba kontrolna (bez ich dodania) **nie powinna się wydłużać**\n- Skoro jednak *się wydłuża* → przyczyna musi być **wewnątrz tkankowa** → endogenne auksyny obecne w wyciętych fragmentach\n- Wniosek: **fragmenty epikotyli niosą w sobie własne auksyny**, które wystarczają do pobudzenia wzrostu kwaśnego\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za podanie przyczyny wydluzenia sie epikotyli w probie kontrolnej, uwzgledniajacej dzialanie **(naturalnych) auksyn** wystepujacych w komorkach fragmentow epikotyla **lub** osmotyczny naplyw wody z hipotonicznego srodowiska.\n>\n> **0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu hormonalnego (auksyny → wzrost kwaśny). Zadanie testuje wiedzę z zakresu regulacji hormonalnej roślin.\n\n> 📖 Pomocniczo - gdyby pytano o potencjał wody: **karta wzorów CKE str. 4:**\n> \\(\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\)\n> Pobieranie wody do komórki zależy od potencjału osmotycznego \\(\\Psi_S\\) i ciśnienia turgorowego \\(\\Psi_P\\) - ale to mechanizm towarzyszący elongacji, nie jej **przyczyna pierwotna**.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to napisanie \"woda powoduje wzrost\" - CKE nie uzna, bo pobieranie wody jest **skutkiem** działania auksyn (rozluźnienie ściany → osmoza), nie przyczyną wydłużenia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uważaj na mylenie \"próby kontrolnej\" z \"grupą bez żadnych czynników\" - próba kontrolna zawiera żywe tkanki, które mają **własną biochemię hormonalną**. Nie jest \"pusta\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"gibereliny powodują elongację\" w kontekście tego doświadczenia - jeśli doświadczenie dotyczy auksyn, odpowiedź powinna dotyczyć auksyn. Mylenie hormonów = błąd merytoryczny.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.3. (0-1)<br>Podaj przyczynę wydłużenia się fragmentów epikotyli w próbie kontrolnej.</p>","answer_text_html":"<p>6.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający [ ] formułuje<br>wnioski z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje<br>[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>skutkowe [ ].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy<br>[…] biologiczne.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy</li></ol>\n<p>budowy tkanek roślinnych (twórczej [ ])</p>\n<ol><li>analizuje budowę anatomiczną organów</li></ol>\n<p>roślinnych: pierwotną […] łodygi rośliny<br>dwuliściennej [ ].</p>\n<ol><li>Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:</li><li>przedstawia rolę hormonów roślinnych</li></ol>\n<p>w funkcjonowaniu rośliny […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne podanie przyczyny wydłużenia się epikotyli w próbie kontrolnej,<br>uwzględniające działanie (naturalnych) auksyn występujących w komórkach<br>fragmentów epikotyla lub w wyniku osmotycznego napływu wody (z hipotonicznego<br>środowiska).<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• W tkankach epikotyla występowały auksyny (wytworzone w stożku wzrostu siewki).<br>• Komórki epikotyla wydłużyły się pod wpływem osmotycznego napływu do nich wody<br>z hipotonicznego środowiska.<br>Zadanie 7. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Epikotyle w próbie kontrolnej wydłużyły się, ponieważ zawierają endogenne auksyny (IAA), które stymulują wzrost elongacyjny komórek.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: endogenne auksyny i wzrost kwaśny</h4>\n<p><strong>Krok 1. Skąd auksyny w próbie kontrolnej?</strong><br>Fragmenty epikotyli wycina się z żywej tkanki roślinnej. Tkanka ta zawiera <strong>naturalne (endogenne) auksyny</strong> - indolo-3-octowy kwas (IAA) - syntetyzowane w merystemach wierzchołkowych i liściach.</p>\n<p><strong>Krok 2. Mechanizm wzrostu elongacyjnego (hipoteza wzrostu kwaśnego):</strong></p>\n<ol><li>IAA wiąże się z receptorem na komórkach (receptor AXR1/TIR1)</li><li>Aktywuje <strong>pompy protonowe</strong> \\(\\ce{H+}\\)-ATPazy w błonie komórkowej</li><li>Pompowanie \\(\\ce{H+}\\) do ściany komórkowej → <strong>obniżenie pH ściany</strong> (zakwaszenie apoplastyczne)</li><li>Niskie pH aktywuje <strong>ekspansyny</strong> → rozluźniają wiązania między mikrofibrylamii celulozy</li><li>Rozluźniona ściana komórkowa pozwala na <strong>pobieranie wody osmotycznym</strong> → wzrost turgoru → <strong>elongacja komórki</strong></li></ol>\n<p><strong>Krok 3. Dlaczego bez dodanego auxinu widać wzrost?</strong><br>Ponieważ poziom endogennych auksyn JEST wystarczający do pobudzenia elongacji - tkanki epikotyli są szczególnie wrażliwe na auksyny i reagują wzrostem już przy stężeniach fizjologicznych \\(\\approx 10^{-8}\\)-\\(10^{-6}\\) mol/l.</p>\n<h4>Sposób 2 - Argumentacja przez kontrast z próbą doświadczalną</h4>\n<p>W typowym doświadczeniu porównuje się:</p>\n<p>| Próba | Co zawiera roztwór | Efekt |<br>| Kontrolna | tylko woda / bufor bez auksyn | <strong>elongacja</strong> (dzięki endogennym auxinom) |<br>| Doświadczalna | roztwory auksyn egzogennych | elongacja zależna od stężenia (zbyt duże stężenie → hamowanie) |</p>\n<p><strong>Wnioskowanie przez kontrast:</strong></p>\n<ul><li>Gdyby elongacja była spowodowana auxynami <em>egzogennymi</em> (dodanymi z zewnątrz), proba kontrolna (bez ich dodania) <strong>nie powinna się wydłużać</strong></li><li>Skoro jednak <em>się wydłuża</em> → przyczyna musi być <strong>wewnątrz tkankowa</strong> → endogenne auksyny obecne w wyciętych fragmentach</li><li>Wniosek: <strong>fragmenty epikotyli niosą w sobie własne auksyny</strong>, które wystarczają do pobudzenia wzrostu kwaśnego</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za podanie przyczyny wydluzenia sie epikotyli w probie kontrolnej, uwzgledniajacej dzialanie <strong>(naturalnych) auksyn</strong> wystepujacych w komorkach fragmentow epikotyla <strong>lub</strong> osmotyczny naplyw wody z hipotonicznego srodowiska.<br><br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmu hormonalnego (auksyny → wzrost kwaśny). Zadanie testuje wiedzę z zakresu regulacji hormonalnej roślin.</p>\n<blockquote>📖 Pomocniczo - gdyby pytano o potencjał wody: <strong>karta wzorów CKE str. 4:</strong><br>\\(\\Psi_W = \\Psi_S + \\Psi_P\\)<br>Pobieranie wody do komórki zależy od potencjału osmotycznego \\(\\Psi_S\\) i ciśnienia turgorowego \\(\\Psi_P\\) - ale to mechanizm towarzyszący elongacji, nie jej <strong>przyczyna pierwotna</strong>.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to napisanie &quot;woda powoduje wzrost&quot; - CKE nie uzna, bo pobieranie wody jest <strong>skutkiem</strong> działania auksyn (rozluźnienie ściany → osmoza), nie przyczyną wydłużenia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uważaj na mylenie &quot;próby kontrolnej&quot; z &quot;grupą bez żadnych czynników&quot; - próba kontrolna zawiera żywe tkanki, które mają <strong>własną biochemię hormonalną</strong>. Nie jest &quot;pusta&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz &quot;gibereliny powodują elongację&quot; w kontekście tego doświadczenia - jeśli doświadczenie dotyczy auksyn, odpowiedź powinna dotyczyć auksyn. Mylenie hormonów = błąd merytoryczny.</blockquote>"}]}