{"id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"biologia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nOkreśl, czy przedstawiony kwiat jest obupłciowy, czy - jednopłciowy. Odpowiedź\nuzasadnij, odnosząc się do jego budowy.","answer":null,"answer_text":"7.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający opisuje\n[…] organizmy, przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\nformułuje i przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,\nprzedstawia jej różnorodność [ ].\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie, że jest to kwiat obupłciowy, i poprawne uzasadnienie odnoszące się\ndo obecności słupka / zalążni i pręcików.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nJest to kwiat obupłciowy, ponieważ ma słupek (żeński organ płciowy) i pręciki (męskie\norgany płciowe).\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do powstawania plemników / gamet męskich.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do ogólnej definicji obupłciowości (tautologia)\nlub nieuwzględniających cech budowy kwiatu widocznych na rysunku, np. „Jest to kwiat\nobupłciowy, ponieważ wytwarza zarówno mikrospory, jak i makrospory”.\nNie uznaje się, zamiast podania nazw organów rozpoznanych na rysunku kwiatu, podania ich\noznaczeń literowych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Kwiat jest obupłciowy (biseksualny / hermafrodytyczny)**, ponieważ zawiera zarówno pręciki (androeceum - żeńskie organy rozrodcze… nie, **męskie** organy rozrodcze), jak i słupek (gynoeceum - **żeńskie** organy rozrodcze) w obrębie tego samego kwiatu.\n\n## Sposób 1 - Analiza budowy organów rozrodczych kwiatu\n\n**Krok 1 - Identyfikacja organów rozrodczych kwiatu**\n\nKwiat składa się z czterech okółków (od zewnątrz):\n1. **Działki kielicha** (calyx) - zielone liście okrywy\n2. **Płatki korony** (corolla) - barwne płatki\n3. **Pręciki** (androeceum) - **organ męski**: nitka + główka z pylnikami (pyłek = mikrospory → gametofit męski)\n4. **Słupek/słupki** (gynoeceum) - **organ żeński**: znamię + szyjka + zalążnia z zalążkami\n\n**Krok 2 - Kryterium płciowości kwiatu**\n\n| Typ kwiatu | Androeceum (pręciki) | Gynoeceum (słupek) |\n| **Obupłciowy** ✅ | ✅ obecne | ✅ obecne |\n| Jednopłciowy ♂ (kwiat męski) | ✅ obecne | ❌ brak |\n| Jednopłciowy ♀ (kwiat żeński) | ❌ brak | ✅ obecne |\n\n**Krok 3 - Zastosowanie do kwiatu z zadania**\n\nNa schemacie widoczne są **zarówno pręciki (główki z pylnikami), jak i słupek (znamię + zalążnia)** → kwiat posiada oba typy organów rozrodczych → **obupłciowy**.\n\n**Wniosek:** Kwiat obupłciowy = zdolny do samozapylenia lub zapylenia krzyżowego, ponieważ wytwarza zarówno pyłek (gametofit męski), jak i zalążki (gametofit żeński) we własnej zalążni.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja definicji kwiatu jednopłciowego (metoda kontrastu)\n\n**Kwiat jednopłciowy** to taki, który posiada **wyłącznie jeden typ organów rozrodczych**:\n- Kwiat **słupkowy (♀)** - ma tylko słupek, pręciki są **szczątkowe lub nieobecne** (np. u kukurydzy: kolba)\n- Kwiat **pręcikowy (♂)** - ma tylko pręciki, słupek jest **szczątkowy lub nieobecny** (np. u kukurydzy: wiecha)\n\nNa rysunku z zadania **NIE brakuje żadnego z tych organów** - widoczny jest zarówno słupek (część środkowa kwiatu z zalążnią), jak i pręciki (elementy otaczające słupek z pylnikami).\n\n➡ Warunek kwiatu jednopłciowego **NIE jest spełniony** → kwiat jest **obupłciowy**.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie przez analogię do znanych gatunków\n\nKwiaty **obupłciowe** (hermafrodytyczne) to norma u roślin okrytozalążkowych - np.:\n- *Rosa* sp. (róża) - pręciki + słupki w tym samym kwiecie\n- *Solanum lycopersicum* (pomidor) - klasyczny przykład kwiatu obupłciowego\n- *Arabidopsis thaliana* - modelowy organizm, kwiat obupłciowy\n\nKwiaty **jednopłciowe** to wyjątek (np. *Cucumis sativus* - ogórek, *Zea mays* - kukurydza, *Salix* - wierzba).\n\nRozpoznanie cech charakterystycznych ze schematu:\n- Obecność **pylników na nitkach pręcików** → funkcja: produkcja pyłku → organ **męski**\n- Obecność **znamienia słupka + zalążni** → funkcja: przyjęcie pyłku + wytworzenie nasion → organ **żeński**\n\nOba organy w jednym kwiecie = **obupłciowy**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za okreslenie, ze jest to **kwiat obuplciowy**, i uzasadnienie odnoszace sie do obecnosci **slupka / zalazni i precikow**.\n>\n> **0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.\n>\n> CKE nie uznaje odpowiedzi: odnoszacych sie do powstawania plemnikow / gamet meskich; ogolnej definicji obuplciowosci (tautologia); odnoszacych sie do mikrospor i makrospor zamiast cech widocznych na rysunku; podania oznaczen literowych zamiast nazw organow.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość morfologii kwiatu (budowa organów rozrodczych: pręciki vs. słupek). Karta wzorów EM2023 nie zawiera schematu budowy kwiatu - to wiedza z zakresu botaniki, którą uczeń powinien mieć opanowaną pamięciowo.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **obupłciowy** (hermafrodyta, jeden kwiat z oboma organami) z **rośliną obupłciową jednopienna** (*monoica*) - ta ma osobno kwiaty ♂ i ♀ na tej samej roślinie (jak kukurydza). To dwa różne pojęcia!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie MUSI odnosić się do **budowy** (konkretnych organów: pręciki + słupek). Sama odpowiedź \"obupłciowy\" to **0 punktów** - klucz CKE wymaga uzasadnienia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pręciki to organ **MĘSKI** (produkują pyłek = gametofit ♂), słupek to organ **ŻEŃSKI** (zawiera zalążki = gametofit ♀). Wielu uczniów odwraca tę zależność - zapamiętaj: słupek jest wyższy, stoi w centrum jak \"pani domu\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Szczątkowe pręciki w kwiecie żeńskim (staminodia) **nie czynią go obupłciowym** - muszą być funkcjonalne. Jeśli klucz pokazuje przekrój z wyraźnymi pylnikami, pręciki są funkcjonalne.","image":"img/biologia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-1)<br>Określ, czy przedstawiony kwiat jest obupłciowy, czy - jednopłciowy. Odpowiedź<br>uzasadnij, odnosząc się do jego budowy.</p>","answer_text_html":"<p>7.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający opisuje<br>[…] organizmy, przedstawia i wyjaśnia<br>procesy i zjawiska biologiczne [ ].<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje<br>formułuje i przedstawia opinie związane<br>z omawianymi zagadnieniami<br>biologicznymi, dobierając racjonalne<br>argumenty [ ].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:</li><li>opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,</li></ol>\n<p>przedstawia jej różnorodność [ ].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za określenie, że jest to kwiat obupłciowy, i poprawne uzasadnienie odnoszące się<br>do obecności słupka / zalążni i pręcików.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Jest to kwiat obupłciowy, ponieważ ma słupek (żeński organ płciowy) i pręciki (męskie<br>organy płciowe).<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do powstawania plemników / gamet męskich.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do ogólnej definicji obupłciowości (tautologia)<br>lub nieuwzględniających cech budowy kwiatu widocznych na rysunku, np. „Jest to kwiat<br>obupłciowy, ponieważ wytwarza zarówno mikrospory, jak i makrospory”.<br>Nie uznaje się, zamiast podania nazw organów rozpoznanych na rysunku kwiatu, podania ich<br>oznaczeń literowych.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Kwiat jest obupłciowy (biseksualny / hermafrodytyczny)</strong>, ponieważ zawiera zarówno pręciki (androeceum - żeńskie organy rozrodcze… nie, <strong>męskie</strong> organy rozrodcze), jak i słupek (gynoeceum - <strong>żeńskie</strong> organy rozrodcze) w obrębie tego samego kwiatu.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza budowy organów rozrodczych kwiatu</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Identyfikacja organów rozrodczych kwiatu</strong></p>\n<p>Kwiat składa się z czterech okółków (od zewnątrz):</p>\n<ol><li><strong>Działki kielicha</strong> (calyx) - zielone liście okrywy</li><li><strong>Płatki korony</strong> (corolla) - barwne płatki</li><li><strong>Pręciki</strong> (androeceum) - <strong>organ męski</strong>: nitka + główka z pylnikami (pyłek = mikrospory → gametofit męski)</li><li><strong>Słupek/słupki</strong> (gynoeceum) - <strong>organ żeński</strong>: znamię + szyjka + zalążnia z zalążkami</li></ol>\n<p><strong>Krok 2 - Kryterium płciowości kwiatu</strong></p>\n<p>| Typ kwiatu | Androeceum (pręciki) | Gynoeceum (słupek) |<br>| <strong>Obupłciowy</strong> ✅ | ✅ obecne | ✅ obecne |<br>| Jednopłciowy ♂ (kwiat męski) | ✅ obecne | ❌ brak |<br>| Jednopłciowy ♀ (kwiat żeński) | ❌ brak | ✅ obecne |</p>\n<p><strong>Krok 3 - Zastosowanie do kwiatu z zadania</strong></p>\n<p>Na schemacie widoczne są <strong>zarówno pręciki (główki z pylnikami), jak i słupek (znamię + zalążnia)</strong> → kwiat posiada oba typy organów rozrodczych → <strong>obupłciowy</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Kwiat obupłciowy = zdolny do samozapylenia lub zapylenia krzyżowego, ponieważ wytwarza zarówno pyłek (gametofit męski), jak i zalążki (gametofit żeński) we własnej zalążni.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja definicji kwiatu jednopłciowego (metoda kontrastu)</h4>\n<p><strong>Kwiat jednopłciowy</strong> to taki, który posiada <strong>wyłącznie jeden typ organów rozrodczych</strong>:</p>\n<ul><li>Kwiat <strong>słupkowy (♀)</strong> - ma tylko słupek, pręciki są <strong>szczątkowe lub nieobecne</strong> (np. u kukurydzy: kolba)</li><li>Kwiat <strong>pręcikowy (♂)</strong> - ma tylko pręciki, słupek jest <strong>szczątkowy lub nieobecny</strong> (np. u kukurydzy: wiecha)</li></ul>\n<p>Na rysunku z zadania <strong>NIE brakuje żadnego z tych organów</strong> - widoczny jest zarówno słupek (część środkowa kwiatu z zalążnią), jak i pręciki (elementy otaczające słupek z pylnikami).</p>\n<p>➡ Warunek kwiatu jednopłciowego <strong>NIE jest spełniony</strong> → kwiat jest <strong>obupłciowy</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie przez analogię do znanych gatunków</h4>\n<p>Kwiaty <strong>obupłciowe</strong> (hermafrodytyczne) to norma u roślin okrytozalążkowych - np.:</p>\n<ul><li><em>Rosa</em> sp. (róża) - pręciki + słupki w tym samym kwiecie</li><li><em>Solanum lycopersicum</em> (pomidor) - klasyczny przykład kwiatu obupłciowego</li><li><em>Arabidopsis thaliana</em> - modelowy organizm, kwiat obupłciowy</li></ul>\n<p>Kwiaty <strong>jednopłciowe</strong> to wyjątek (np. <em>Cucumis sativus</em> - ogórek, <em>Zea mays</em> - kukurydza, <em>Salix</em> - wierzba).</p>\n<p>Rozpoznanie cech charakterystycznych ze schematu:</p>\n<ul><li>Obecność <strong>pylników na nitkach pręcików</strong> → funkcja: produkcja pyłku → organ <strong>męski</strong></li><li>Obecność <strong>znamienia słupka + zalążni</strong> → funkcja: przyjęcie pyłku + wytworzenie nasion → organ <strong>żeński</strong></li></ul>\n<p>Oba organy w jednym kwiecie = <strong>obupłciowy</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za okreslenie, ze jest to <strong>kwiat obuplciowy</strong>, i uzasadnienie odnoszace sie do obecnosci <strong>slupka / zalazni i precikow</strong>.<br><br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca wymagan lub brak odpowiedzi.<br><br>CKE nie uznaje odpowiedzi: odnoszacych sie do powstawania plemnikow / gamet meskich; ogolnej definicji obuplciowosci (tautologia); odnoszacych sie do mikrospor i makrospor zamiast cech widocznych na rysunku; podania oznaczen literowych zamiast nazw organow.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość morfologii kwiatu (budowa organów rozrodczych: pręciki vs. słupek). Karta wzorów EM2023 nie zawiera schematu budowy kwiatu - to wiedza z zakresu botaniki, którą uczeń powinien mieć opanowaną pamięciowo.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>obupłciowy</strong> (hermafrodyta, jeden kwiat z oboma organami) z <strong>rośliną obupłciową jednopienna</strong> (<em>monoica</em>) - ta ma osobno kwiaty ♂ i ♀ na tej samej roślinie (jak kukurydza). To dwa różne pojęcia!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie MUSI odnosić się do <strong>budowy</strong> (konkretnych organów: pręciki + słupek). Sama odpowiedź &quot;obupłciowy&quot; to <strong>0 punktów</strong> - klucz CKE wymaga uzasadnienia.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pręciki to organ <strong>MĘSKI</strong> (produkują pyłek = gametofit ♂), słupek to organ <strong>ŻEŃSKI</strong> (zawiera zalążki = gametofit ♀). Wielu uczniów odwraca tę zależność - zapamiętaj: słupek jest wyższy, stoi w centrum jak &quot;pani domu&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Szczątkowe pręciki w kwiecie żeńskim (staminodia) <strong>nie czynią go obupłciowym</strong> - muszą być funkcjonalne. Jeśli klucz pokazuje przekrój z wyraźnymi pylnikami, pręciki są funkcjonalne.</blockquote>"}]}