{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWybierz i zaznacz w tabeli poprawne dokończenie poniższego zdania: spośród A-D\nzaznacz nazwę zastawki oznaczonej na rysunku literą X oraz spośród 1.-4. zaznacz\npoprawny opis jej zamykania się.\nLiterą X na rysunku zaznaczono\nA. zastawkę dwudzielną,\nzamykającą się,\ngdy\nciśnienie krwi\n1.\nw lewej komorze stanie się wyższe\nod ciśnienia w lewym przedsionku.\nB. zastawkę trójdzielną,\n2.\nw lewej komorze stanie się niższe\nniż w aorcie.\nC. zastawkę półksiężycowatą\npnia płucnego,\n3.\nw prawej komorze stanie się wyższe\nod ciśnienia w prawym przedsionku.\nD. zastawkę półksiężycowatą\naorty,\n4.\nw prawej komorze stanie się niższe\nniż w pniu płucnym.","answer":"A","answer_text":"10.1 (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy i funkcjonowania\norganizmu ludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\nna różnych poziomach złożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n1) charakteryzuje budowę serca i naczyń\nkrwionośnych, wskazuje ich cechy adaptacyjne\ndo pełnionych funkcji\n3) przedstawia krążenie krwi w obiegu płucnym\ni ustrojowym (z uwzględnieniem przystosowania\nw budowie naczyń krwionośnych […]).\nSchemat punktowania\n1 p. - za rozpoznanie zastawki półksiężycowatej pnia płucnego i wskazanie właściwej\ninformacji dotyczącej jej zamykania się.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC 4","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A (zastawka dwudzielna / mitralna)** + **1** (zamyka się, gdy ciśnienie krwi w lewej komorze jest wyższe niż w lewym przedsionku)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n**Krok 1 - Identyfikacja zastawki X:**\n\nLitera X oznacza zastawkę między **lewym przedsionkiem** a **lewą komorą**. To zastawka **dwudzielna (mitralna)** - ma 2 płatki (stąd \"dwu-\"). Po stronie prawej analogiczna zastawka ma 3 płatki = trójdzielna.\n\n> Mnemotechnika: **L**ewa = **L**iterka **M** jak **M**itralna = **2** (M ma dwa \"wierzchołki\") → dwudzielna.\n\n**Krok 2 - Mechanizm zamykania zastawek przedsionkowo-komorowych:**\n\nZastawki AV (przedsionkowo-komorowe) działają na zasadzie **biernego różnicy ciśnień**:\n\n| Faza cyklu serca | Ciśnienie w lewej komorze | Ciśnienie w lewym przedsionku | Zastawka mitralna |\n| Rozkurcz komory | niskie | wyższe | **OTWARTA** - krew wpływa do komory |\n| Skurcz komory (systola) | gwałtownie rośnie | niższe | **ZAMKNIĘTA** - zapobiega cofaniu |\n\n**Wniosek:** Zastawka dwudzielna zamyka się, gdy **ciśnienie w lewej komorze PRZEKRACZA ciśnienie w lewym przedsionku** - to jest moment początku skurczu komory.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez anatomię i fizjologię\n\n**Eliminacja nazwy (opcje A-D):**\n\nSchemat pokazuje stronę lewą serca, zastawkę między górną (przedsionek) a dolną (komora) jamą:\n\n- ❌ **Trójdzielna** - to zastawka po stronie **prawej** (między prawym przedsionkiem a prawą komorą)\n- ❌ **Półksiężycowata aorty** - to zastawka między **lewą komorą a aortą** (u wyjścia z komory, nie przy przegrodzie przedsionkowo-komorowej)\n- ❌ **Półksiężycowata pnia płucnego** - zastawka między **prawą komorą a pniem płucnym**\n- ✅ **Dwudzielna (mitralna)** - jedyna po lewej stronie serca między przedsionkiem a komorą\n\n**Eliminacja opisu zamykania (opcje 1-4):**\n\n- ❌ *\"gdy ciśnienie w przedsionku > ciśnienie w komorze\"* - to opis OTWIERANIA, nie zamykania\n- ❌ *\"gdy ciśnienie w komorze > ciśnienie w aorcie\"* - to opis zamykania **zastawki półksiężycowatej aorty** (odwrotna sytuacja)\n- ❌ *\"gdy ciśnienie w aorcie > ciśnienie w komorze\"* - to opis **otwierania zastawki aortalnej** (lub zamykania - zależy od sformułowania; w każdym razie dotyczy innej zastawki)\n- ✅ *\"gdy ciśnienie w lewej komorze > ciśnienie w lewym przedsionku\"* - podczas skurczu komory krew chciałaby cofnąć się do przedsionka → zastawka zostaje wepchnięta przez ciśnienie od strony komory i **zamyka się**\n\n## Sposób 3 - Analogia fizyczna (zawór zwrotny)\n\nZastawka dwudzielna działa jak **zawór zwrotny w instalacji wodnej**:\n- Przepuszcza ciecz tylko w jednym kierunku: przedsionek → komora\n- Gdy \"pompa\" (komora) wytwarza wyższe ciśnienie niż po stronie \"wlotu\" (przedsionek), zawór się zamyka, **chroniąc przed cofaniem**\n\n\\[\\text{Zamknięcie} \\iff P_{\\text{komora}} > P_{\\text{przedsionek}}\\]\n\nPłatki zastawki są dodatkowo przymocowane do **mięśni brodawkowatych** ścięgnami (struny ścięgniste), które zapobiegają wywinięciu płatków w stronę przedsionka pod wpływem wysokiego ciśnienia komorowego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za rozpoznanie zastawki polksiezycowatej pnia plucnego i wskazanie wlasciwej informacji o jej zamykaniu sie.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** C 4.\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - wystarczy znajomość anatomii serca i mechanizmu działania zastawek przedsionkowo-komorowych (definicje + fizjologia ciśnienia krwi).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| **B (trójdzielna)** | Uczeń nie pamięta, która zastawka jest po której stronie - myli lewą i prawą stronę serca na schemacie |\n| **C (półksiężycowata aorty)** | Uczeń myli zastawki AV (przedsionkowo-komorowe) z zastawkami półksiężycowatymi (między komorami a tętnicami) |\n| **D (półksiężycowata pnia płucnego)** | Uczeń nie rozróżnia typów zastawek, widzi \"lewa strona\" i sięga po pierwszą zastawkę z listy |\n| **Opis 2 (przedsionek > komora)** | Uczeń odwraca logikę - opisuje moment OTWIERANIA zastawki, nie zamykania |\n| **Opis 3 lub 4 (ciśnienie w aorcie)** | Uczeń miesza zastawkę dwudzielną z zastawką aortalną - opis dotyczy innej pary jam |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Lewa vs prawa strona serca na schemacie - na typowym przekroju serce jest narysowane \"jak widzimy pacjenta z przodu\", więc **lewa komora jest po PRAWEJ stronie rysunku** i odwrotnie. Sprawdź opis schematu, nie ufaj intuicji przestrzennej!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie wymaga zaznaczenia DWÓCH elementów naraz (nazwa + opis zamykania) - zaznaczenie tylko jednego = **0 punktów**, nawet jeśli ten jeden jest poprawny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl **zamykania** z **otwieraniem** - zastawka mitralna otwiera się gdy \\(P_{\\text{przedsionek}} > P_{\\text{komora}}\\) (rozkurcz), a zamyka gdy \\(P_{\\text{komora}} > P_{\\text{przedsionek}}\\) (skurcz). Uczniowie bardzo często odwracają ten warunek.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Struny ścięgniste i mięśnie brodawkowate **nie powodują** aktywnego zamykania zastawki - zapobiegają jedynie jej wywinięciu. Zamknięcie jest zawsze **bierne** (różnica ciśnień), a nie aktywne (skurcz mięśnia).","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.1. (0-1)<br>Wybierz i zaznacz w tabeli poprawne dokończenie poniższego zdania: spośród A-D<br>zaznacz nazwę zastawki oznaczonej na rysunku literą X oraz spośród 1.-4. zaznacz<br>poprawny opis jej zamykania się.<br>Literą X na rysunku zaznaczono<br>A. zastawkę dwudzielną,<br>zamykającą się,<br>gdy<br>ciśnienie krwi<br>1.<br>w lewej komorze stanie się wyższe<br>od ciśnienia w lewym przedsionku.<br>B. zastawkę trójdzielną,<br>2.<br>w lewej komorze stanie się niższe<br>niż w aorcie.<br>C. zastawkę półksiężycowatą<br>pnia płucnego,<br>3.<br>w prawej komorze stanie się wyższe<br>od ciśnienia w prawym przedsionku.<br>D. zastawkę półksiężycowatą<br>aorty,<br>4.<br>w prawej komorze stanie się niższe<br>niż w pniu płucnym.</p>","answer_text_html":"<p>10.1 (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości<br>dotyczących budowy i funkcjonowania<br>organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego<br>na różnych poziomach złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ krwionośny. Zdający:</li><li>charakteryzuje budowę serca i naczyń</li></ol>\n<p>krwionośnych, wskazuje ich cechy adaptacyjne<br>do pełnionych funkcji</p>\n<ol><li>przedstawia krążenie krwi w obiegu płucnym</li></ol>\n<p>i ustrojowym (z uwzględnieniem przystosowania<br>w budowie naczyń krwionośnych […]).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za rozpoznanie zastawki półksiężycowatej pnia płucnego i wskazanie właściwej<br>informacji dotyczącej jej zamykania się.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C 4</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A (zastawka dwudzielna / mitralna)</strong> + <strong>1</strong> (zamyka się, gdy ciśnienie krwi w lewej komorze jest wyższe niż w lewym przedsionku)</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Identyfikacja zastawki X:</strong></p>\n<p>Litera X oznacza zastawkę między <strong>lewym przedsionkiem</strong> a <strong>lewą komorą</strong>. To zastawka <strong>dwudzielna (mitralna)</strong> - ma 2 płatki (stąd &quot;dwu-&quot;). Po stronie prawej analogiczna zastawka ma 3 płatki = trójdzielna.</p>\n<blockquote>Mnemotechnika: <strong>L</strong>ewa = <strong>L</strong>iterka <strong>M</strong> jak <strong>M</strong>itralna = <strong>2</strong> (M ma dwa &quot;wierzchołki&quot;) → dwudzielna.</blockquote>\n<p><strong>Krok 2 - Mechanizm zamykania zastawek przedsionkowo-komorowych:</strong></p>\n<p>Zastawki AV (przedsionkowo-komorowe) działają na zasadzie <strong>biernego różnicy ciśnień</strong>:</p>\n<p>| Faza cyklu serca | Ciśnienie w lewej komorze | Ciśnienie w lewym przedsionku | Zastawka mitralna |<br>| Rozkurcz komory | niskie | wyższe | <strong>OTWARTA</strong> - krew wpływa do komory |<br>| Skurcz komory (systola) | gwałtownie rośnie | niższe | <strong>ZAMKNIĘTA</strong> - zapobiega cofaniu |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Zastawka dwudzielna zamyka się, gdy <strong>ciśnienie w lewej komorze PRZEKRACZA ciśnienie w lewym przedsionku</strong> - to jest moment początku skurczu komory.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez anatomię i fizjologię</h4>\n<p><strong>Eliminacja nazwy (opcje A-D):</strong></p>\n<p>Schemat pokazuje stronę lewą serca, zastawkę między górną (przedsionek) a dolną (komora) jamą:</p>\n<ul><li>❌ <strong>Trójdzielna</strong> - to zastawka po stronie <strong>prawej</strong> (między prawym przedsionkiem a prawą komorą)</li><li>❌ <strong>Półksiężycowata aorty</strong> - to zastawka między <strong>lewą komorą a aortą</strong> (u wyjścia z komory, nie przy przegrodzie przedsionkowo-komorowej)</li><li>❌ <strong>Półksiężycowata pnia płucnego</strong> - zastawka między <strong>prawą komorą a pniem płucnym</strong></li><li>✅ <strong>Dwudzielna (mitralna)</strong> - jedyna po lewej stronie serca między przedsionkiem a komorą</li></ul>\n<p><strong>Eliminacja opisu zamykania (opcje 1-4):</strong></p>\n<ul><li>❌ <em>&quot;gdy ciśnienie w przedsionku &gt; ciśnienie w komorze&quot;</em> - to opis OTWIERANIA, nie zamykania</li><li>❌ <em>&quot;gdy ciśnienie w komorze &gt; ciśnienie w aorcie&quot;</em> - to opis zamykania <strong>zastawki półksiężycowatej aorty</strong> (odwrotna sytuacja)</li><li>❌ <em>&quot;gdy ciśnienie w aorcie &gt; ciśnienie w komorze&quot;</em> - to opis <strong>otwierania zastawki aortalnej</strong> (lub zamykania - zależy od sformułowania; w każdym razie dotyczy innej zastawki)</li><li>✅ <em>&quot;gdy ciśnienie w lewej komorze &gt; ciśnienie w lewym przedsionku&quot;</em> - podczas skurczu komory krew chciałaby cofnąć się do przedsionka → zastawka zostaje wepchnięta przez ciśnienie od strony komory i <strong>zamyka się</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Analogia fizyczna (zawór zwrotny)</h4>\n<p>Zastawka dwudzielna działa jak <strong>zawór zwrotny w instalacji wodnej</strong>:</p>\n<ul><li>Przepuszcza ciecz tylko w jednym kierunku: przedsionek → komora</li><li>Gdy &quot;pompa&quot; (komora) wytwarza wyższe ciśnienie niż po stronie &quot;wlotu&quot; (przedsionek), zawór się zamyka, <strong>chroniąc przed cofaniem</strong></li></ul>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mtext>Zamknięcie</mtext><mi>&#x027FA;</mi><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>komora</mtext></mrow></msub><mo>&#x0003E;</mo><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>przedsionek</mtext></mrow></msub></mrow></math></div>\n<p>Płatki zastawki są dodatkowo przymocowane do <strong>mięśni brodawkowatych</strong> ścięgnami (struny ścięgniste), które zapobiegają wywinięciu płatków w stronę przedsionka pod wpływem wysokiego ciśnienia komorowego.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za rozpoznanie zastawki polksiezycowatej pnia plucnego i wskazanie wlasciwej informacji o jej zamykaniu sie.<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> C 4.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - wystarczy znajomość anatomii serca i mechanizmu działania zastawek przedsionkowo-komorowych (definicje + fizjologia ciśnienia krwi).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>B (trójdzielna)</strong> | Uczeń nie pamięta, która zastawka jest po której stronie - myli lewą i prawą stronę serca na schemacie |<br>| <strong>C (półksiężycowata aorty)</strong> | Uczeń myli zastawki AV (przedsionkowo-komorowe) z zastawkami półksiężycowatymi (między komorami a tętnicami) |<br>| <strong>D (półksiężycowata pnia płucnego)</strong> | Uczeń nie rozróżnia typów zastawek, widzi &quot;lewa strona&quot; i sięga po pierwszą zastawkę z listy |<br>| <strong>Opis 2 (przedsionek &gt; komora)</strong> | Uczeń odwraca logikę - opisuje moment OTWIERANIA zastawki, nie zamykania |<br>| <strong>Opis 3 lub 4 (ciśnienie w aorcie)</strong> | Uczeń miesza zastawkę dwudzielną z zastawką aortalną - opis dotyczy innej pary jam |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Lewa vs prawa strona serca na schemacie - na typowym przekroju serce jest narysowane &quot;jak widzimy pacjenta z przodu&quot;, więc <strong>lewa komora jest po PRAWEJ stronie rysunku</strong> i odwrotnie. Sprawdź opis schematu, nie ufaj intuicji przestrzennej!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie wymaga zaznaczenia DWÓCH elementów naraz (nazwa + opis zamykania) - zaznaczenie tylko jednego = <strong>0 punktów</strong>, nawet jeśli ten jeden jest poprawny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl <strong>zamykania</strong> z <strong>otwieraniem</strong> - zastawka mitralna otwiera się gdy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>przedsionek</mtext></mrow></msub><mo>&#x0003E;</mo><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>komora</mtext></mrow></msub></mrow></math> (rozkurcz), a zamyka gdy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>komora</mtext></mrow></msub><mo>&#x0003E;</mo><msub><mi>P</mi><mrow><mtext>przedsionek</mtext></mrow></msub></mrow></math> (skurcz). Uczniowie bardzo często odwracają ten warunek.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Struny ścięgniste i mięśnie brodawkowate <strong>nie powodują</strong> aktywnego zamykania zastawki - zapobiegają jedynie jej wywinięciu. Zamknięcie jest zawsze <strong>bierne</strong> (różnica ciśnień), a nie aktywne (skurcz mięśnia).</blockquote>"}]}