{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nUporządkuj elementy układu krwionośnego człowieka w kolejności, w jakiej przepływa\nprzez nie krew w obiegu płucnym, zaczynając od prawej komory. Wpisz w tabeli\nnumery 2-5.\nElement układu krwionośnego\nNumer\ntętnice płucne\nlewy przedsionek serca\nprawa komora serca\n1\nżyły płucne\nnaczynia włosowate płuc\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n6. Układ krwionośny. Zdający\n3) przedstawia krążenie krwi w obiegu\npłucnym i ustrojowym […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uporządkowanie wszystkich elementów układu krwionośnego.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nElement układu krwionośnego\nNumer\ntętnice płucne\n2\nlewy przedsionek serca\n5\nprawa komora serca\n1\nżyły płucne\n4\nnaczynia włosowate płuc\n3","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Element układu krwionośnego | Kolejność |\n| Prawa komora | 1 (podane) |\n| Tętnica płucna | **2** |\n| Naczynia włosowate płuc | **3** |\n| Żyła płucna | **4** |\n| Lewy przedsionek | **5** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm anatomiczny: „śledzimy krew krok po kroku\"\n\nObieg płucny = **mały obieg krwionośny**. Jego jedyna funkcja: dostarczyć krew żylną (odtlenowaną) do płuc i wrócić krew tętniczą (utlenowaną) do serca.\n\n**Krok 1 - Prawa komora (pozycja 1, dane)**\nPrawa komora kurczy się i wyrzuca krew **odtlenowaną** (żylną) do naczynia odprowadzającego.\n\n**Krok 2 - Tętnica płucna (pozycja 2)**\nTo **jedyna tętnica w organizmie człowieka, która niesie krew odtlenowaną**. Wychodzi z prawej komory przez zastawkę pnia płucnego. Dzieli się na tętnicę płucną prawą i lewą - do każdego płuca osobno.\n\n**Krok 3 - Naczynia włosowate płuc (pozycja 3)**\nKrew wpływa do gęstej sieci naczyń włosowatych oplatających pęcherzyki płucne. Tutaj zachodzi **wymiana gazowa drogą dyfuzji**: \\(\\ce{CO2}\\) przechodzi z krwi do powietrza pęcherzykowego, \\(\\ce{O2}\\) z powietrza do krwi. Krew staje się tętniczą (utlenowaną).\n\n**Krok 4 - Żyła płucna (pozycja 4)**\nTo **jedyna żyła w organizmie człowieka, która niesie krew utlenowaną**. Cztery żyły płucne (2 z każdego płuca) odprowadzają krew do serca.\n\n**Krok 5 - Lewy przedsionek (pozycja 5)**\nŻyły płucne uchodzą do lewego przedsionka. Stąd krew przechodzi do lewej komory → i rusza w **wielki obieg krwionośny**.\n\n> **Klucz mnemoniczny:** *Prawa komora → Tętnica → Naczynia → Żyła → Lewy przedsionek*\n> Zapamiętaj skrót: **P-T-N-Ż-L** (Płuco Trasa Naprawdę Żywa i Lewa)\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez logikę „skąd → dokąd\" + reguła tętnica/żyła\n\nUczniowie mylą się najczęściej w dwóch miejscach: czy tętnica jest przed czy po naczyniach, i gdzie jest przedsionek. Sprawdzamy logicznie:\n\n**Reguła tętnica vs. żyła:**\n- **Tętnica** = naczynie *odprowadzające* krew **od serca** (bez względu na to, czy utlenowana czy nie)\n- **Żyła** = naczynie *doprowadzające* krew **do serca**\n\nSkoro startujemy od prawej komory (= serce), pierwsze musi być naczynie **odprowadzające od serca** → **tętnica płucna** → pozycja 2. ✅\n\n**Reguła kapilary - zawsze między tętnicą a żyłą:**\nSchemat zawsze: tętnica → naczynia włosowate → żyła.\nNigdy nie ma bezpośredniego połączenia tętnica → żyła (poza anastomozami, których tu nie rozważamy).\nWięc: tętnica (2) → naczynia włosowate (3) → żyła (4). ✅\n\n**Reguła „żyła płucna uchodzi do lewego przedsionka\":**\nŻyły zawsze kończą się w przedsionku (prawe żyły → prawy przedsionek; żyły płucne → lewy przedsionek).\nLewy przedsionek = pozycja 5. ✅\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne uporzadkowanie wszystkich elementow ukladu krwionosnego.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** prawa komora serca - 1; tetnice plucne - 2; naczynia wlosowate pluc - 3; zyly plucne - 4; lewy przedsionek serca - 5.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii układu krwionośnego i zasad obiegu płucnego. Karta wzorów EM2023 nie zawiera schematów krążenia.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - zamiana tętnica/żyła płucna:** Uczniowie pamiętają, że „tętnica = krew utlenowana\", więc myślą, że żyła płucna jest przed naczyniami (bo idzie do serca). Błąd! Tętnica/żyła definiuje **kierunek przepływu względem serca**, nie rodzaj krwi.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - komora zamiast przedsionek:** Krew z żył płucnych wraca do **lewego PRZEDSIONKA**, nie do lewej komory. Komora jest następnym etapem (już w wielkim obiegu).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - mylenie obiegu płucnego z wielkim:** W wielkim obiegu kolejność jest odwrotna dla żył i tętnic: lewa komora → aorta → naczynia włosowate całego ciała → żyły główne → **prawy** przedsionek. Nie przenosić tej logiki na obieg płucny.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - „krew tętnicza płynie tętnicą\":** W obiegu płucnym tętnica płucna niesie krew **żylną** (odtlenowaną), a żyła płucna niesie krew **tętniczą** (utlenowaną). To wyjątek, który CKE uwielbia sprawdzać!","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.2. (0-1)
Uporządkuj elementy układu krwionośnego człowieka w kolejności, w jakiej przepływa
przez nie krew w obiegu płucnym, zaczynając od prawej komory. Wpisz w tabeli
numery 2-5.
Element układu krwionośnego
Numer
tętnice płucne
lewy przedsionek serca
prawa komora serca
1
żyły płucne
naczynia włosowate płuc
MBI_1R

","answer_text_html":"

10.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych poziomach
złożoności [ ].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ krwionośny. Zdający
  2. przedstawia krążenie krwi w obiegu
\n

płucnym i ustrojowym […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uporządkowanie wszystkich elementów układu krwionośnego.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Element układu krwionośnego
Numer
tętnice płucne
2
lewy przedsionek serca
5
prawa komora serca
1
żyły płucne
4
naczynia włosowate płuc
3

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Element układu krwionośnego | Kolejność |
| Prawa komora | 1 (podane) |
| Tętnica płucna | 2 |
| Naczynia włosowate płuc | 3 |
| Żyła płucna | 4 |
| Lewy przedsionek | 5 |

\n

Sposób 1 - Mechanizm anatomiczny: „śledzimy krew krok po kroku"

\n

Obieg płucny = mały obieg krwionośny. Jego jedyna funkcja: dostarczyć krew żylną (odtlenowaną) do płuc i wrócić krew tętniczą (utlenowaną) do serca.

\n

Krok 1 - Prawa komora (pozycja 1, dane)
Prawa komora kurczy się i wyrzuca krew odtlenowaną (żylną) do naczynia odprowadzającego.

\n

Krok 2 - Tętnica płucna (pozycja 2)
To jedyna tętnica w organizmie człowieka, która niesie krew odtlenowaną. Wychodzi z prawej komory przez zastawkę pnia płucnego. Dzieli się na tętnicę płucną prawą i lewą - do każdego płuca osobno.

\n

Krok 3 - Naczynia włosowate płuc (pozycja 3)
Krew wpływa do gęstej sieci naczyń włosowatych oplatających pęcherzyki płucne. Tutaj zachodzi wymiana gazowa drogą dyfuzji: \\ceCO2 przechodzi z krwi do powietrza pęcherzykowego, \\ceO2 z powietrza do krwi. Krew staje się tętniczą (utlenowaną).

\n

Krok 4 - Żyła płucna (pozycja 4)
To jedyna żyła w organizmie człowieka, która niesie krew utlenowaną. Cztery żyły płucne (2 z każdego płuca) odprowadzają krew do serca.

\n

Krok 5 - Lewy przedsionek (pozycja 5)
Żyły płucne uchodzą do lewego przedsionka. Stąd krew przechodzi do lewej komory → i rusza w wielki obieg krwionośny.

\n
Klucz mnemoniczny: Prawa komora → Tętnica → Naczynia → Żyła → Lewy przedsionek
Zapamiętaj skrót: P-T-N-Ż-L (Płuco Trasa Naprawdę Żywa i Lewa)
\n

Sposób 2 - Eliminacja przez logikę „skąd → dokąd" + reguła tętnica/żyła

\n

Uczniowie mylą się najczęściej w dwóch miejscach: czy tętnica jest przed czy po naczyniach, i gdzie jest przedsionek. Sprawdzamy logicznie:

\n

Reguła tętnica vs. żyła:

\n\n

Skoro startujemy od prawej komory (= serce), pierwsze musi być naczynie odprowadzające od serca → tętnica płucna → pozycja 2. ✅

\n

Reguła kapilary - zawsze między tętnicą a żyłą:
Schemat zawsze: tętnica → naczynia włosowate → żyła.
Nigdy nie ma bezpośredniego połączenia tętnica → żyła (poza anastomozami, których tu nie rozważamy).
Więc: tętnica (2) → naczynia włosowate (3) → żyła (4). ✅

\n

Reguła „żyła płucna uchodzi do lewego przedsionka":
Żyły zawsze kończą się w przedsionku (prawe żyły → prawy przedsionek; żyły płucne → lewy przedsionek).
Lewy przedsionek = pozycja 5. ✅

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawne uporzadkowanie wszystkich elementow ukladu krwionosnego.
0 pkt - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: prawa komora serca - 1; tetnice plucne - 2; naczynia wlosowate pluc - 3; zyly plucne - 4; lewy przedsionek serca - 5.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii układu krwionośnego i zasad obiegu płucnego. Karta wzorów EM2023 nie zawiera schematów krążenia.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1 - zamiana tętnica/żyła płucna: Uczniowie pamiętają, że „tętnica = krew utlenowana", więc myślą, że żyła płucna jest przed naczyniami (bo idzie do serca). Błąd! Tętnica/żyła definiuje kierunek przepływu względem serca, nie rodzaj krwi.
\n
⚠️ Pułapka 2 - komora zamiast przedsionek: Krew z żył płucnych wraca do lewego PRZEDSIONKA, nie do lewej komory. Komora jest następnym etapem (już w wielkim obiegu).
\n
⚠️ Pułapka 3 - mylenie obiegu płucnego z wielkim: W wielkim obiegu kolejność jest odwrotna dla żył i tętnic: lewa komora → aorta → naczynia włosowate całego ciała → żyły główne → prawy przedsionek. Nie przenosić tej logiki na obieg płucny.
\n
⚠️ Pułapka 4 - „krew tętnicza płynie tętnicą": W obiegu płucnym tętnica płucna niesie krew żylną (odtlenowaną), a żyła płucna niesie krew tętniczą (utlenowaną). To wyjątek, który CKE uwielbia sprawdzać!
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

<table><tr><td>Element układu krwionośnego</td><td>Numer</td></tr><tr><td>tętnice płucne</td><td>2</td></tr><tr><td>lewy przedsionek serca</td><td>5</td></tr><tr><td>prawa komora serca</td><td>1</td></tr><tr><td>żyły płucne</td><td>4</td></tr><tr><td>naczynia włosowate płuc</td><td>3</td></tr></table>

"}]}