{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/10.3","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"10.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego ściany lewej komory serca człowieka są znacznie grubsze od ścian\nprawej komory. W odpowiedzi uwzględnij różnicę między dużym a małym obiegiem\nkrwi.","answer":null,"answer_text":"10.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje [ ]\nformułuje i przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty.\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n1) charakteryzuje budowę serca i naczyń\nkrwionośnych, wskazuje ich cechy\nadaptacyjne do pełnionych funkcji\n3) przedstawia krążenie krwi w obiegu\npłucnym i ustrojowym (z uwzględnieniem\nprzy stosowania w budowie naczyń\nkrwionośnych […]).\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie różnicy w grubości ścian komór serca odwołujące się\ndo konieczności wytworzenia wyższego ciśnienia krwi w dużym obiegu krwi\nze względu na większy opór naczyń w tym obiegu niż w obiegu małym.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nŚciany lewej komory muszą wytwarzać wyższe ciśnienie krwi, bo jest ona z tej komory\ntłoczona do wszystkich narządów ciała, a nie tylko do płuc.\nMa grubsze ściany, ponieważ musi tłoczyć krew z większą siłą, gdyż w dużym obiegu\nkrew jest transportowana na większą odległość niż w obiegu płucnym.\nLewa komora serca ma grubsze ściany, ponieważ musi generować wyższe ciśnienie krwi.\nWynika to z tego, że w dużym obiegu krwi znajduje się dłuższa sieć naczyń\nkrwionośnych, stawiająca większy opór niż krążenie w małym obiegu.\nUwaga:\nZ odpowiedzi musi wynikać, że zdający rozumie, iż komora musi generować takie ciśnienie\nkrwi, które przezwycięży opór naczyń. Odwołanie do relatywnie dużego oporu naczyń dużego\nkrwiobiegu może być pośrednie np. poprzez wskazanie na większą długość naczyń lub większą\nliczbę narządów, do których krew jest transportowana, lub większą odległość, na którą krew\njest tłoczona.\nZadanie 11. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nLewa komora pompuje krew do **dużego obiegu krwi** (przez całe ciało), pokonując znacznie większy opór naczyń i większą odległość niż prawa komora, która pompuje krew jedynie do **małego obiegu krwi** (do płuc). Dlatego lewa komora musi wytwarzać znacznie wyższe ciśnienie - jej ściany są grubsze, bo jest zbudowana z większej masy mięśnia sercowego.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: ciśnienie = praca = grubość mięśnia\n\n**Krok 1 - Dwa obiegi krwi, dwie różne odległości i opory:**\n\n| Obieg | Komora | Cel pompowania | Odległość / opór |\n| Mały (płucny) | **Prawa** | Płuca (narząd sąsiedni) | **Krótki**, mały opór naczyniowy |\n| Duży (systemowy) | **Lewa** | Cały organizm (aorta → obwód ciała) | **Długi**, duży opór naczyniowy |\n\n**Krok 2 - Prawo fizjologii serca:**\n\nGrubość ściany komory jest proporcjonalna do siły skurczu, jaką musi wytworzyć mięsień sercowy. Siła ta musi pokonać **opór obwodowy** - czyli ciśnienie, pod którym krew jest pompowana.\n\n- Ciśnienie w dużym obiegu (aorta): ~120/80 mmHg\n- Ciśnienie w małym obiegu (tętnica płucna): ~25/10 mmHg\n\nLewa komora pracuje przy ciśnieniu **~5× wyższym** niż prawa.\n\n**Krok 3 - Konsekwencja histologiczna:**\n\nWiększe obciążenie ciśnieniowe → **hypertrofia fizjologiczna** mięśnia lewej komory → grubsze ściany.\n\n**Wniosek:** Lewa komora ma grubsze ściany, bo pompuje krew na dużą odległość (przez cały organizm) przy wysokim oporze naczyniowym, co wymaga silniejszego skurczu i większej masy mięśniowej.\n\n## Sposób 2 - Porównanie funkcjonalne: analogia z pompą\n\nWyobraź sobie dwie pompy wodne:\n- **Pompa P (prawa)** tłoczy wodę rurą o długości 1 m do bliskiego zbiornika (płuca).\n- **Pompa L (lewa)** tłoczy wodę rurą o długości 10 m do odległego zbiornika (kończyny, narządy jamy brzusznej, głowa).\n\nPompa L musi być **mocniejsza** (wyższe ciśnienie robocze) - jej tłok (ściana komory) musi być **grubszy i silniejszy**, żeby wytworzyć odpowiednie ciśnienie.\n\nW organizmie człowieka:\n- **Mały obieg:** prawa komora → tętnica płucna → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Opór **niski** - krótka droga, szeroka sieć kapilarna płuc.\n- **Duży obieg:** lewa komora → aorta → tętnice systemowe → kapilary narządów → żyły → prawy przedsionek. Opór **wysoki** - długa droga, liczne miejsca oporu obwodowego.\n\n**Wniosek:** Różnica grubości ścian jest bezpośrednim odzwierciedleniem różnicy oporu, jaki musi pokonać każda komora.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie ewolucyjno-adaptacyjne\n\nU organizmów z **jednym obiegiem krwi** (ryby) - serce ma tylko jedną komorę, mięsień jednorodny.\n\nU ssaków i ptaków wykształciły się **dwa serca w jednym** (dwie komory), bo pojawiły się dwa funkcjonalnie różne obiegi:\n- Mały obieg (nowy u lądowców) - krótki, do narządów oddechowych.\n- Duży obieg - długi, do tkanek obwodowych.\n\nEwolucja dopasowała **grubość ścian** do wymagań funkcjonalnych każdego obiegu:\n- Lewa komora: silniejsza, bo obsługuje obwód ciała o wysokim oporze.\n- Prawa komora: słabsza (cieńsza), bo płuca są blisko i ich naczynia są bardzo podatne (compliance wysoka).\n\n**To nie jest przypadek ani anatomiczny \"błąd\"** - to precyzyjne dopasowanie budowy do funkcji (**zasada forma = funkcja**).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne wyjasnienie roznicy w grubosci scian komor serca odwolujace sie do koniecznosci wytworzenia wyzszego cisnienia krwi w duzym obiegu (wiekszy opor naczyn niz w obiegu malym).\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Z odpowiedzi musi wynikac, ze komora musi generowac cisnienie, ktore przezwyciezy opor naczyn.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii i fizjologii układu krążenia (dwa obiegi krwi, budowa serca).\n\n> 💡 Warto jednak pamiętać, że na karcie wzorów CKE (sekcja fizyka, str. 16-17) znajdziesz wzory na ciśnienie \\(p = F/A\\) i pracę mechaniczną - możesz się nimi posłużyć jako kontekstem fizycznym, ale **nie są wymagane** w tej odpowiedzi biologicznej.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie kierunków - prawa komora → płuca (mały obieg), lewa komora → reszta ciała (duży obieg). Intuicja podpowiada odwrotnie (\"lewa = ważniejsza = bliżej serca\"), ale anatomia jest odwrotna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź \"bo lewa komora ma więcej pracy\" jest ZA OGÓLNA - klucz wymaga konkretnego odwołania do **różnicy między dużym a małym obiegiem** (długość drogi / opór naczyniowy / ciśnienie).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **grubości ściany** z **objętością komory** - obie komory mają podobną objętość wyrzutową (~70 ml), różnią się grubością mięśniówki, nie pojemnością.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisać \"lewa komora pompuje więcej krwi\" - to błąd! Ilość krwi pompowanej przez obie komory w jednostce czasu jest **identyczna** (układ zamknięty). Różni się tylko **ciśnienie**, z jakim krew jest pompowana.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-10.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.3. (0-1)<br>Wyjaśnij, dlaczego ściany lewej komory serca człowieka są znacznie grubsze od ścian<br>prawej komory. W odpowiedzi uwzględnij różnicę między dużym a małym obiegiem<br>krwi.</p>","answer_text_html":"<p>10.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje [ ]<br>formułuje i przedstawia opinie związane<br>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi,<br>dobierając racjonalne argumenty.<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ krwionośny. Zdający:</li><li>charakteryzuje budowę serca i naczyń</li></ol>\n<p>krwionośnych, wskazuje ich cechy<br>adaptacyjne do pełnionych funkcji</p>\n<ol><li>przedstawia krążenie krwi w obiegu</li></ol>\n<p>płucnym i ustrojowym (z uwzględnieniem<br>przy stosowania w budowie naczyń<br>krwionośnych […]).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne wyjaśnienie różnicy w grubości ścian komór serca odwołujące się<br>do konieczności wytworzenia wyższego ciśnienia krwi w dużym obiegu krwi<br>ze względu na większy opór naczyń w tym obiegu niż w obiegu małym.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Ściany lewej komory muszą wytwarzać wyższe ciśnienie krwi, bo jest ona z tej komory<br>tłoczona do wszystkich narządów ciała, a nie tylko do płuc.<br>Ma grubsze ściany, ponieważ musi tłoczyć krew z większą siłą, gdyż w dużym obiegu<br>krew jest transportowana na większą odległość niż w obiegu płucnym.<br>Lewa komora serca ma grubsze ściany, ponieważ musi generować wyższe ciśnienie krwi.<br>Wynika to z tego, że w dużym obiegu krwi znajduje się dłuższa sieć naczyń<br>krwionośnych, stawiająca większy opór niż krążenie w małym obiegu.<br>Uwaga:<br>Z odpowiedzi musi wynikać, że zdający rozumie, iż komora musi generować takie ciśnienie<br>krwi, które przezwycięży opór naczyń. Odwołanie do relatywnie dużego oporu naczyń dużego<br>krwiobiegu może być pośrednie np. poprzez wskazanie na większą długość naczyń lub większą<br>liczbę narządów, do których krew jest transportowana, lub większą odległość, na którą krew<br>jest tłoczona.<br>Zadanie 11. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Lewa komora pompuje krew do <strong>dużego obiegu krwi</strong> (przez całe ciało), pokonując znacznie większy opór naczyń i większą odległość niż prawa komora, która pompuje krew jedynie do <strong>małego obiegu krwi</strong> (do płuc). Dlatego lewa komora musi wytwarzać znacznie wyższe ciśnienie - jej ściany są grubsze, bo jest zbudowana z większej masy mięśnia sercowego.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: ciśnienie = praca = grubość mięśnia</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Dwa obiegi krwi, dwie różne odległości i opory:</strong></p>\n<p>| Obieg | Komora | Cel pompowania | Odległość / opór |<br>| Mały (płucny) | <strong>Prawa</strong> | Płuca (narząd sąsiedni) | <strong>Krótki</strong>, mały opór naczyniowy |<br>| Duży (systemowy) | <strong>Lewa</strong> | Cały organizm (aorta → obwód ciała) | <strong>Długi</strong>, duży opór naczyniowy |</p>\n<p><strong>Krok 2 - Prawo fizjologii serca:</strong></p>\n<p>Grubość ściany komory jest proporcjonalna do siły skurczu, jaką musi wytworzyć mięsień sercowy. Siła ta musi pokonać <strong>opór obwodowy</strong> - czyli ciśnienie, pod którym krew jest pompowana.</p>\n<ul><li>Ciśnienie w dużym obiegu (aorta): ~120/80 mmHg</li><li>Ciśnienie w małym obiegu (tętnica płucna): ~25/10 mmHg</li></ul>\n<p>Lewa komora pracuje przy ciśnieniu <strong>~5× wyższym</strong> niż prawa.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Konsekwencja histologiczna:</strong></p>\n<p>Większe obciążenie ciśnieniowe → <strong>hypertrofia fizjologiczna</strong> mięśnia lewej komory → grubsze ściany.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Lewa komora ma grubsze ściany, bo pompuje krew na dużą odległość (przez cały organizm) przy wysokim oporze naczyniowym, co wymaga silniejszego skurczu i większej masy mięśniowej.</p>\n<h4>Sposób 2 - Porównanie funkcjonalne: analogia z pompą</h4>\n<p>Wyobraź sobie dwie pompy wodne:</p>\n<ul><li><strong>Pompa P (prawa)</strong> tłoczy wodę rurą o długości 1 m do bliskiego zbiornika (płuca).</li><li><strong>Pompa L (lewa)</strong> tłoczy wodę rurą o długości 10 m do odległego zbiornika (kończyny, narządy jamy brzusznej, głowa).</li></ul>\n<p>Pompa L musi być <strong>mocniejsza</strong> (wyższe ciśnienie robocze) - jej tłok (ściana komory) musi być <strong>grubszy i silniejszy</strong>, żeby wytworzyć odpowiednie ciśnienie.</p>\n<p>W organizmie człowieka:</p>\n<ul><li><strong>Mały obieg:</strong> prawa komora → tętnica płucna → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Opór <strong>niski</strong> - krótka droga, szeroka sieć kapilarna płuc.</li><li><strong>Duży obieg:</strong> lewa komora → aorta → tętnice systemowe → kapilary narządów → żyły → prawy przedsionek. Opór <strong>wysoki</strong> - długa droga, liczne miejsca oporu obwodowego.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Różnica grubości ścian jest bezpośrednim odzwierciedleniem różnicy oporu, jaki musi pokonać każda komora.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie ewolucyjno-adaptacyjne</h4>\n<p>U organizmów z <strong>jednym obiegiem krwi</strong> (ryby) - serce ma tylko jedną komorę, mięsień jednorodny.</p>\n<p>U ssaków i ptaków wykształciły się <strong>dwa serca w jednym</strong> (dwie komory), bo pojawiły się dwa funkcjonalnie różne obiegi:</p>\n<ul><li>Mały obieg (nowy u lądowców) - krótki, do narządów oddechowych.</li><li>Duży obieg - długi, do tkanek obwodowych.</li></ul>\n<p>Ewolucja dopasowała <strong>grubość ścian</strong> do wymagań funkcjonalnych każdego obiegu:</p>\n<ul><li>Lewa komora: silniejsza, bo obsługuje obwód ciała o wysokim oporze.</li><li>Prawa komora: słabsza (cieńsza), bo płuca są blisko i ich naczynia są bardzo podatne (compliance wysoka).</li></ul>\n<p><strong>To nie jest przypadek ani anatomiczny &quot;błąd&quot;</strong> - to precyzyjne dopasowanie budowy do funkcji (<strong>zasada forma = funkcja</strong>).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawne wyjasnienie roznicy w grubosci scian komor serca odwolujace sie do koniecznosci wytworzenia wyzszego cisnienia krwi w duzym obiegu (wiekszy opor naczyn niz w obiegu malym).<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Z odpowiedzi musi wynikac, ze komora musi generowac cisnienie, ktore przezwyciezy opor naczyn.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość anatomii i fizjologii układu krążenia (dwa obiegi krwi, budowa serca).</p>\n<blockquote>💡 Warto jednak pamiętać, że na karcie wzorów CKE (sekcja fizyka, str. 16-17) znajdziesz wzory na ciśnienie <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi><mo>&#x0003D;</mo><mi>F</mi><mo>&#x0002F;</mo><mi>A</mi></mrow></math> i pracę mechaniczną - możesz się nimi posłużyć jako kontekstem fizycznym, ale <strong>nie są wymagane</strong> w tej odpowiedzi biologicznej.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie kierunków - prawa komora → płuca (mały obieg), lewa komora → reszta ciała (duży obieg). Intuicja podpowiada odwrotnie (&quot;lewa = ważniejsza = bliżej serca&quot;), ale anatomia jest odwrotna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź &quot;bo lewa komora ma więcej pracy&quot; jest ZA OGÓLNA - klucz wymaga konkretnego odwołania do <strong>różnicy między dużym a małym obiegiem</strong> (długość drogi / opór naczyniowy / ciśnienie).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>grubości ściany</strong> z <strong>objętością komory</strong> - obie komory mają podobną objętość wyrzutową (~70 ml), różnią się grubością mięśniówki, nie pojemnością.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisać &quot;lewa komora pompuje więcej krwi&quot; - to błąd! Ilość krwi pompowanej przez obie komory w jednostce czasu jest <strong>identyczna</strong> (układ zamknięty). Różni się tylko <strong>ciśnienie</strong>, z jakim krew jest pompowana.</blockquote>"}]}