{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nOkreśl ploidalność jądra komórkowego plemnika oraz liczbę występujących w nim\nchromosomów autosomalnych, która jest charakterystyczna dla prawidłowej gamety\nmęskiej człowieka.\nPloidalność jądra komórkowego: Liczba autosomów:","answer":null,"answer_text":"12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności [ ].\nIII etap edukacyjny.\nVIII. Genetyka. Zdający\n1) […] rozróżnia komórki haploidalne\ni diploidalne, [ ] rozróżnia autosomy\ni chromosomy płci.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie ploidalności plemnika (haploidalny) i określenie charakterystycznej\ndla niego liczby chromosomów autosomalnych (22).\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPloidalność jądra komórkowego: haploidalne / n\nLiczba autosomów: 22","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ploidalność:** haploidalna (1n)\n**Liczba chromosomów autosomalnych:** **22**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm mejozy i powstawania gamet\n\nSpermatogeneza przebiega przez **mejozę** - dwa podziały redukujące i wyrównawcze:\n\n1. **Punkt wyjścia:** spermatogonia → spermatocyt I rzędu = komórka **diploidalna** (2n = 46 chromosomów: 44 autosomy + 2 płciowe XY)\n2. **Mejoza I** (podział redukcyjny): rozchodzą się chromosomy homologiczne → spermatocyt II rzędu ma już tylko **n = 23** chromosomy\n3. **Mejoza II** (podział równania): rozchodzą się chromatydy siostrzane → spermatyda = **haploidalna** (n)\n4. **Spermiogeneza** → dojrzały plemnik zachowuje tę samą ploidalność = **haploidalna**\n\n**Skład chromosomowy plemnika:**\n- 22 chromosomy autosomalne + 1 gonosom (X albo Y)\n- łącznie n = 23\n\n**Liczba autosomów = 22** (bo w komórce diploidalnej było 44 autosomy, a mejoza dzieli pulę na pół: \\( 44 \\div 2 = 22 \\)).\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez porównanie z kariotypem człowieka\n\nKariotyp człowieka: **2n = 46**:\n- 44 autosomy (22 pary homologów)\n- 2 gonosomy (XY u mężczyzny)\n\nGameta = **połowa** garnituru chromosomowego → **n = 23**, z czego:\n\n| Typ chromosomów | Komórka somatyczna (2n) | Plemnik (n) |\n| Autosomy | 44 (22 pary) | **22** (po jednym z każdej pary) |\n| Gonosomy | 2 (X + Y) | 1 (X **lub** Y) |\n| **Razem** | **46** | **23** |\n\n→ Ploidalność: **haploidalna**, autosomy: **22**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne okreslenie ploidalnosci plemnika (haploidalny) i charakterystycznej liczby chromosomow autosomalnych (22).\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** ploidalnosc: haploidalne / n; liczba autosomow: 22.\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość przebiegu mejozy i kariotypu człowieka (wiedza definicyjna). Karta wzorów CKE (str. 4) zawiera wzory Hardy'ego-Weinberga i potencjał wody - nie ma tu zastosowania.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń pisze **„23 chromosomy autosomalne\"**, bo pamięta „n = 23\", ale zapomina, że wśród 23 chromosomów jeden to **gonosom** (X lub Y), a **autosomów jest tylko 22**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie terminów **„haploidalna\"** i **„monoploidalna\"** - w kontekście gamet używamy słowa **haploidalna** (n), nie monoploidalna (to termin botaniczny dla organizmów o x = podstawowa liczba).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pytanie dotyczy **liczby** chromosomów autosomalnych, nie **par** - para autosomalna to np. chromosomy 1 i 1' u rodzica; w plemniku są tylko **pojedyncze** egzemplarze (22 sztuki, nie 22 pary).","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.1. (0-1)
Określ ploidalność jądra komórkowego plemnika oraz liczbę występujących w nim
chromosomów autosomalnych, która jest charakterystyczna dla prawidłowej gamety
męskiej człowieka.
Ploidalność jądra komórkowego: Liczba autosomów:

","answer_text_html":"

12.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych poziomach
złożoności [ ].
III etap edukacyjny.
VIII. Genetyka. Zdający

\n
  1. […] rozróżnia komórki haploidalne
\n

i diploidalne, [ ] rozróżnia autosomy
i chromosomy płci.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne określenie ploidalności plemnika (haploidalny) i określenie charakterystycznej
dla niego liczby chromosomów autosomalnych (22).
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Ploidalność jądra komórkowego: haploidalne / n
Liczba autosomów: 22

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Ploidalność: haploidalna (1n)
Liczba chromosomów autosomalnych: 22

\n

Sposób 1 - Mechanizm mejozy i powstawania gamet

\n

Spermatogeneza przebiega przez mejozę - dwa podziały redukujące i wyrównawcze:

\n
  1. Punkt wyjścia: spermatogonia → spermatocyt I rzędu = komórka diploidalna (2n = 46 chromosomów: 44 autosomy + 2 płciowe XY)
  2. Mejoza I (podział redukcyjny): rozchodzą się chromosomy homologiczne → spermatocyt II rzędu ma już tylko n = 23 chromosomy
  3. Mejoza II (podział równania): rozchodzą się chromatydy siostrzane → spermatyda = haploidalna (n)
  4. Spermiogeneza → dojrzały plemnik zachowuje tę samą ploidalność = haploidalna
\n

Skład chromosomowy plemnika:

\n\n

Liczba autosomów = 22 (bo w komórce diploidalnej było 44 autosomy, a mejoza dzieli pulę na pół: 44÷2=22).

\n

Sposób 2 - Wnioskowanie przez porównanie z kariotypem człowieka

\n

Kariotyp człowieka: 2n = 46:

\n\n

Gameta = połowa garnituru chromosomowego → n = 23, z czego:

\n

| Typ chromosomów | Komórka somatyczna (2n) | Plemnik (n) |
| Autosomy | 44 (22 pary) | 22 (po jednym z każdej pary) |
| Gonosomy | 2 (X + Y) | 1 (X lub Y) |
| Razem | 46 | 23 |

\n

→ Ploidalność: haploidalna, autosomy: 22

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawne okreslenie ploidalnosci plemnika (haploidalny) i charakterystycznej liczby chromosomow autosomalnych (22).
0 pkt - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: ploidalnosc: haploidalne / n; liczba autosomow: 22.
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość przebiegu mejozy i kariotypu człowieka (wiedza definicyjna). Karta wzorów CKE (str. 4) zawiera wzory Hardy'ego-Weinberga i potencjał wody - nie ma tu zastosowania.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze „23 chromosomy autosomalne", bo pamięta „n = 23", ale zapomina, że wśród 23 chromosomów jeden to gonosom (X lub Y), a autosomów jest tylko 22.
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie terminów „haploidalna" i „monoploidalna" - w kontekście gamet używamy słowa haploidalna (n), nie monoploidalna (to termin botaniczny dla organizmów o x = podstawowa liczba).
\n
⚠️ Uwaga: Pytanie dotyczy liczby chromosomów autosomalnych, nie par - para autosomalna to np. chromosomy 1 i 1' u rodzica; w plemniku są tylko pojedyncze egzemplarze (22 sztuki, nie 22 pary).
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

Ploidalność jądra komórkowego: haploidalne / n
Liczba autosomów: 22

"}]}