{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nOpisz rolę akrosomu w procesie zapłodnienia. W odpowiedzi uwzględnij jego zawartość.","answer":null,"answer_text":"12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n13. Układ rozrodczy. Zdający:\n3) analizuje przebieg procesu\nspermatogenezy i oogenezy\n5) przedstawia fizjologię zapłodnienia.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne opisanie roli akrosomu, uwzględniające rolę zawartych w nim enzymów\nw pokonaniu osłonek oocytu.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nZ akrosomu uwalniane są enzymy, które trawią osłonkę wieńca promienistego i osłonkę\nprzejrzystą oocytu, co umożliwia dotarcie plemnika do błony komórkowej oocytu.\nW akrosomie znajdują się enzymy, które rozpuszczają osłony oocytu.\nW akrosomie znajduje się np. hialuronidaza, która rozpuszcza wieniec promienisty\ni akrozyna, która rozpuszcza błonę żółtkową oocytu.\nUwaga:\nDopuszcza się użycie terminu „komórka jajowa” zamiast „oocyt” oraz „otoczka” zamiast\n„osłonka”.\nNie uznaje się odpowiedzi z błędami merytorycznymi dotyczącymi oocytu, np. „Akrosom\nprzebija ścianę komórki oocytu” lub „Enzymy zawarte w akrosomie trawią błonę komórkową\noocytu”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAkrosom zawiera **enzymy hydrolityczne** (m.in. hialuronidazę i akrosynę). Podczas zapłodnienia enzymy te są uwalniane w **reakcji akrosomalnej** i trawią osłonki komórki jajowej (wieniec promienisty i osłonkę przejrzystą), umożliwiając plemniku dotarcie do błony komórkowej oocytu.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n1. **Czym jest akrosom?**\nAkrosom to zmodyfikowany lizozom umiejscowiony na przednim biegunie główki plemnika. Jak każdy lizozom - **zawiera enzymy hydrolityczne** (proteazy, glikozydazy).\n\n2. **Enzymy akrosomu:**\n- **Hialuronidaza** - rozkłada kwas hialuronowy łączący komórki wieńca promienistego (*corona radiata*) - warstwy komórek pęcherzykowych otaczających oocyt\n- **Akrosyna** (proteza serynowa) - trawi glikoproteiny osłonki przejrzystej (*zona pellucida*), głównie białko ZP3\n\n3. **Reakcja akrosomalna:**\n- Plemnik styka się z *corona radiata* → błona akrosomu zlewa się z błoną komórkową główki → **enzymy zostają uwolnione** (egzocytoza)\n- Hialuronidaza rozpuszcza spoiwo między komórkami wieńca → plemnik dociera do *zona pellucida*\n- Akrosyna i inne proteazy trawią *zona pellucida* → plemnik przebija się do przestrzeni okołożółtkowej\n- Błona komórkowa plemnika zlewa się z błoną komórkową oocytu → zapłodnienie\n\n**Kluczowy wniosek:** Akrosom działa jak „chemiczny wiertnik\" - bez uwolnienia jego enzymów plemnik **fizycznie nie może** przebić się przez osłonki jaja.\n\n## Sposób 2 - Analogia: akrosom = lizozom z zadaniem specjalnym\n\n| Cecha | Lizozom (standardowy) | Akrosom |\n| Położenie | Cytoplazma | Główka plemnika (przedni biegun) |\n| Zawartość | Enzymy hydrolityczne | Enzymy hydrolityczne (hialuronidaza, akrosyna) |\n| Funkcja | Trawienie wewnątrzkomórkowe | Trawienie pozakomórkowe - osłonek jaja |\n| Wyzwalacz | Fuzja z fagosomem | Kontakt z *corona radiata* / ZP3 |\n\nRozpoznając akrosom jako **wyspecjalizowany lizozom**, od razu wiesz: zawiera enzymy hydrolityczne i jego rola = **enzymatyczne rozkładanie barier** przed plemikiem.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z budowy do funkcji\n\nPytanie testuje, czy rozumiesz związek **budowa → funkcja**:\n\n- Akrosom leży **na szczycie główki** → jako pierwszy kontaktuje się z osłonkami jaja → logiczne, że to on inicjuje przebicie\n- Jest **duży względem komórki** (zajmuje ~40% główki) → musi zawierać dużą ilość materiału enzymatycznego → to ma sens, bo musi strawić masywną *zona pellucida*\n- Enzymy są **zamknięte w pęcherzyku** (jak w lizosomie) → chronią DNA plemnika przed autotrawieniem → uwalniają się dopiero na sygnał zewnętrzny (ZP3 wiąże receptor na błonie → egzocytoza)\n\n**Wniosek rozumowania:** Skoro akrosom jest na przedzie, duży i pęcherzykowy → musi enzymatycznie torować drogę plemniku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne opisanie roli akrosomu uwzgledniajace role zawartych w nim enzymow w pokonaniu oslonek oocytu.\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Dopuszcza sie \"komorka jajowa\" zamiast \"oocyt\" oraz \"otoczka\" zamiast \"oslonka\". Nie uznaje sie bledow merytorycznych (np. \"akrosom przebija sciane oocytu\", \"enzymy trawia blone komorkowa oocytu\").\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu biologicznego: budowy plemnika i przebiegu reakcji akrosomalnej. Nie ma tu wzorów matematycznych, równań chemicznych ani tabel kodu genetycznego.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź „akrosom przebija osłonkę mechanicznie\" - **0 pkt!** Przebicie jest **enzymatyczne**, nie mechaniczne (jak wiertło). Klucz wymaga enzymu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Napisanie tylko zawartości bez funkcji (lub odwrotnie) = **0 pkt**. Polecenie mówi „opisz rolę **uwzględniając zawartość**\" - oba elementy są wymagane naraz.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie *zona pellucida* z błoną komórkową oocytu - to **dwie różne struktury**. Akrosom trawi *zona pellucida* (osłonkę przejrzystą = glikoproteiny), a nie błonę komórkową jaja. Fuzja błon następuje **po** trawieniu przez akrosom.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zbyt ogólna odpowiedź „akrosom ułatwia zapłodnienie\" - **0 pkt** w kluczu CKE. Trzeba konkretnie: **enzymy + trawienie osłonek**.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Opisz rolę akrosomu w procesie zapłodnienia. W odpowiedzi uwzględnij jego zawartość.</p>","answer_text_html":"<p>12.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ rozrodczy. Zdający:</li><li>analizuje przebieg procesu</li></ol>\n<p>spermatogenezy i oogenezy</p>\n<ol><li>przedstawia fizjologię zapłodnienia.</li></ol>\n<p>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne opisanie roli akrosomu, uwzględniające rolę zawartych w nim enzymów<br>w pokonaniu osłonek oocytu.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Z akrosomu uwalniane są enzymy, które trawią osłonkę wieńca promienistego i osłonkę<br>przejrzystą oocytu, co umożliwia dotarcie plemnika do błony komórkowej oocytu.<br>W akrosomie znajdują się enzymy, które rozpuszczają osłony oocytu.<br>W akrosomie znajduje się np. hialuronidaza, która rozpuszcza wieniec promienisty<br>i akrozyna, która rozpuszcza błonę żółtkową oocytu.<br>Uwaga:<br>Dopuszcza się użycie terminu „komórka jajowa” zamiast „oocyt” oraz „otoczka” zamiast<br>„osłonka”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi z błędami merytorycznymi dotyczącymi oocytu, np. „Akrosom<br>przebija ścianę komórki oocytu” lub „Enzymy zawarte w akrosomie trawią błonę komórkową<br>oocytu”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Akrosom zawiera <strong>enzymy hydrolityczne</strong> (m.in. hialuronidazę i akrosynę). Podczas zapłodnienia enzymy te są uwalniane w <strong>reakcji akrosomalnej</strong> i trawią osłonki komórki jajowej (wieniec promienisty i osłonkę przejrzystą), umożliwiając plemniku dotarcie do błony komórkowej oocytu.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Czym jest akrosom?</strong></li></ol>\n<p>Akrosom to zmodyfikowany lizozom umiejscowiony na przednim biegunie główki plemnika. Jak każdy lizozom - <strong>zawiera enzymy hydrolityczne</strong> (proteazy, glikozydazy).</p>\n<ol><li><strong>Enzymy akrosomu:</strong></li></ol>\n<ul><li><strong>Hialuronidaza</strong> - rozkłada kwas hialuronowy łączący komórki wieńca promienistego (<em>corona radiata</em>) - warstwy komórek pęcherzykowych otaczających oocyt</li><li><strong>Akrosyna</strong> (proteza serynowa) - trawi glikoproteiny osłonki przejrzystej (<em>zona pellucida</em>), głównie białko ZP3</li></ul>\n<ol><li><strong>Reakcja akrosomalna:</strong></li></ol>\n<ul><li>Plemnik styka się z <em>corona radiata</em> → błona akrosomu zlewa się z błoną komórkową główki → <strong>enzymy zostają uwolnione</strong> (egzocytoza)</li><li>Hialuronidaza rozpuszcza spoiwo między komórkami wieńca → plemnik dociera do <em>zona pellucida</em></li><li>Akrosyna i inne proteazy trawią <em>zona pellucida</em> → plemnik przebija się do przestrzeni okołożółtkowej</li><li>Błona komórkowa plemnika zlewa się z błoną komórkową oocytu → zapłodnienie</li></ul>\n<p><strong>Kluczowy wniosek:</strong> Akrosom działa jak „chemiczny wiertnik&quot; - bez uwolnienia jego enzymów plemnik <strong>fizycznie nie może</strong> przebić się przez osłonki jaja.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia: akrosom = lizozom z zadaniem specjalnym</h4>\n<p>| Cecha | Lizozom (standardowy) | Akrosom |<br>| Położenie | Cytoplazma | Główka plemnika (przedni biegun) |<br>| Zawartość | Enzymy hydrolityczne | Enzymy hydrolityczne (hialuronidaza, akrosyna) |<br>| Funkcja | Trawienie wewnątrzkomórkowe | Trawienie pozakomórkowe - osłonek jaja |<br>| Wyzwalacz | Fuzja z fagosomem | Kontakt z <em>corona radiata</em> / ZP3 |</p>\n<p>Rozpoznając akrosom jako <strong>wyspecjalizowany lizozom</strong>, od razu wiesz: zawiera enzymy hydrolityczne i jego rola = <strong>enzymatyczne rozkładanie barier</strong> przed plemikiem.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z budowy do funkcji</h4>\n<p>Pytanie testuje, czy rozumiesz związek <strong>budowa → funkcja</strong>:</p>\n<ul><li>Akrosom leży <strong>na szczycie główki</strong> → jako pierwszy kontaktuje się z osłonkami jaja → logiczne, że to on inicjuje przebicie</li><li>Jest <strong>duży względem komórki</strong> (zajmuje ~40% główki) → musi zawierać dużą ilość materiału enzymatycznego → to ma sens, bo musi strawić masywną <em>zona pellucida</em></li><li>Enzymy są <strong>zamknięte w pęcherzyku</strong> (jak w lizosomie) → chronią DNA plemnika przed autotrawieniem → uwalniają się dopiero na sygnał zewnętrzny (ZP3 wiąże receptor na błonie → egzocytoza)</li></ul>\n<p><strong>Wniosek rozumowania:</strong> Skoro akrosom jest na przedzie, duży i pęcherzykowy → musi enzymatycznie torować drogę plemniku.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawne opisanie roli akrosomu uwzgledniajace role zawartych w nim enzymow w pokonaniu oslonek oocytu.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Dopuszcza sie &quot;komorka jajowa&quot; zamiast &quot;oocyt&quot; oraz &quot;otoczka&quot; zamiast &quot;oslonka&quot;. Nie uznaje sie bledow merytorycznych (np. &quot;akrosom przebija sciane oocytu&quot;, &quot;enzymy trawia blone komorkowa oocytu&quot;).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmu biologicznego: budowy plemnika i przebiegu reakcji akrosomalnej. Nie ma tu wzorów matematycznych, równań chemicznych ani tabel kodu genetycznego.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź „akrosom przebija osłonkę mechanicznie&quot; - <strong>0 pkt!</strong> Przebicie jest <strong>enzymatyczne</strong>, nie mechaniczne (jak wiertło). Klucz wymaga enzymu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Napisanie tylko zawartości bez funkcji (lub odwrotnie) = <strong>0 pkt</strong>. Polecenie mówi „opisz rolę <strong>uwzględniając zawartość</strong>&quot; - oba elementy są wymagane naraz.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie <em>zona pellucida</em> z błoną komórkową oocytu - to <strong>dwie różne struktury</strong>. Akrosom trawi <em>zona pellucida</em> (osłonkę przejrzystą = glikoproteiny), a nie błonę komórkową jaja. Fuzja błon następuje <strong>po</strong> trawieniu przez akrosom.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zbyt ogólna odpowiedź „akrosom ułatwia zapłodnienie&quot; - <strong>0 pkt</strong> w kluczu CKE. Trzeba konkretnie: <strong>enzymy + trawienie osłonek</strong>.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Z akrosomu uwalniane są enzymy, które trawią osłonkę wieńca promienistego i osłonkę przejrzystą oocytu, co umożliwia dotarcie plemnika do błony komórkowej oocytu.</p>"}]}