{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nWykaż\nzwiązek\nmiędzy\nfunkcjonowaniem\nplemnika\na\nobecnością\nlicznych\nmitochondriów w jego wstawce.\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"12.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje [ ] formułuje i przedstawia\nopinie związane z omawianymi\nzagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty.\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy i funkcjonowania\norganizmu ludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\nna różnych poziomach złożoności [ ].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający\n4) opisuje budowę i funkcje mitochondriów […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n13. Układ rozrodczy. Zdający\n5) przedstawia fizjologię zapłodnienia.\nSchemat oceniania\n1 p. - za poprawne wykazanie związku między funkcjonowaniem plemnika a obecnością\nlicznych mitochondriów w jego wstawce, uwzględniające dostarczanie energii\npotrzebnej do poruszania się plemnika.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Mitochondria dostarczają ATP koniecznego do poruszania się plemnika.\n• W mitochondriach wytwarzany jest ATP konieczny do poruszania wicią, dzięki której\nprzemieszcza się plemnik.\n• Mitochondria dostarczają energii do poruszania wicią, która umożliwia przemieszczanie\nsię plemnika w układzie rozrodczym kobiety i dotarcie do oocytu.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zawarte jest stwierdzenie, że energia powstaje lub jest\nwytwarzana albo produkowana.\nNie uznaje się odpowiedzi z błędami merytorycznymi, np. dotyczącymi zapłodnienia w macicy\nlub magazynowania energii w mitochondriach.\nZadanie 13. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, [ ]\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe, [ ] formułuje i przedstawia\nopinie związane z omawianymi\nzagadnieniami biologicznymi, dobierając\nracjonalne argumenty.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający\n4) opisuje budowę i funkcje mitochondriów\ni chloroplastów […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n13. Układ rozrodczy. Zdający\n5) przedstawia fizjologię zapłodnienia.\nSchemat punktowania\n1 p. - za\npoprawne\nwyjaśnienie,\nuwzględniające\njednorodzicielskie\nprzekazywanie\nmitochondriów w trakcie zapłodnienia.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nMitochondria w zygocie pochodzą tylko z komórki jajowej, dlatego allele warunkujące\ndaną chorobę przekazywane są wyłącznie w linii matecznej.\nPlemnik, łącząc się z komórką jajową, przekazuje tylko jądro komórkowe, natomiast\nmitochondria, w których znajduje się DNA z genem warunkującym daną chorobę,\nnie przechodzą do zygoty.\nU ludzi dziedziczenie mitochondriów jest jednorodzicielskie - do komórki jajowej\nnie wnikają mitochondria plemnika.\nU człowieka w zygocie niszczone są mitochondria pochodzące z plemnika, dlatego\nmutacja w mtDNA pochodzącym od ojca nie zostanie przekazana potomstwu.\nZadanie 14. (0-5)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Liczne mitochondria w wstawce plemnika są niezbędne, ponieważ dostarczają ATP potrzebne do napędzania ruchu wici (ogonka), umożliwiającego dotarcie plemnika do komórki jajowej.**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n1. **Funkcja plemnika** - aktywne przemieszczanie się w żeńskich drogach rodnych: plemnik musi przepłynąć znaczny dystans, by dotrzeć do komórki jajowej i ją zapłodnić.\n\n2. **Narząd ruchu** - ruch jest możliwy dzięki biciu **wici** (ogonka). Wić zbudowana jest z aksonemu (struktura 9+2 mikrotubul); jej ruch to aktywne przesuwanie par mikrotubul napędzane przez dyneinę.\n\n3. **Potrzeba energii** - dyneina jest ATPazą, czyli do każdego cyklu ruchu wymaga hydrolizy \\(\\ce{ATP -> ADP + P_i}\\). Bez ATP wić się nie porusza - plemnik jest niezdolny do zapłodnienia.\n\n4. **Rola mitochondriów** - mitochondria w **wstawce** (odcinku między główką a witką) produkują ATP w procesie fosforylacji oksydacyjnej. Ich duża liczba zapewnia **wysoki i ciągły strumień ATP** bezpośrednio przy podstawie wici.\n\n5. **Związek** - im więcej mitochondriów, tym więcej ATP, tym intensywniejszy i dłuższy ruch wici → większa szansa na dotarcie do komórki jajowej.\n\n## Sposób 2 - Argument przez eliminację: dlaczego nie starczyłoby mało mitochondriów?\n\n- Ruch wici jest **kosztowny energetycznie** i musi trwać nieprzerwanie przez wiele minut (u człowieka droga przez śluz szyjki macicy → macicę → jajowód).\n- Dyfuzja ATP z odległych źródeł (np. główki) byłaby zbyt wolna - ATP nie może szybko dyfundować na duże odległości w komórce.\n- Lokalizacja mitochondriów **bezpośrednio przy podstawie wici** minimalizuje drogę transportu ATP do motorów molekularnych (dynein).\n- Gdyby mitochondriów było mało → szybkie wyczerpanie ATP → unieruchomienie wici → brak zapłodnienia.\n\n**Wniosek:** liczba mitochondriów jest proporcjonalna do zapotrzebowania energetycznego - a wić plemnika to jeden z najbardziej energochłonnych układów w komórkach zwierzęcych.\n\n## Sposób 3 - Argumentacja przez strukturę anatomiczną wstawki\n\nWstawka jest **celowo umiejscowiona między główką a witką** - to punkt, w którym energia musi być generowana i natychmiast przekazywana. Mitochondria owijają się helikoidalnie wokół aksonemu, tworząc \"elektrownię na miejscu\":\n\n[GŁÓWKA] ──── [WSTAWKA: spirala mitochondriów] ──── [WIĆ]\n↓ ATP\ndyneiny wici → ruch\n\nTaka architektura to ewolucyjne rozwiązanie problemu **dostarczenia energii tam, gdzie jest zużywana**, bez strat związanych z transportem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne wykazanie zwiazku miedzy funkcjonowaniem plemnika a obecnoscia licznych mitochondriow w jego wstawce (dostarczanie energii / ATP potrzebnego do poruszania sie plemnika).\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie stwierdzen, ze energia \"powstaje / jest wytwarzana / produkowana\", ani bledow merytorycznych (zaplodnienie w macicy, magazynowanie energii w mitochondriach).\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:**\n> \\[\\ce{ATP + H2O -> ADP + P_i + H+}\\]\n> Możesz przywołać ten wzór, żeby pokazać, że ATP jest \"walutą energetyczną\" napędzającą ruch wici. Egzaminatorzy docenią precyzję biochemiczną.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pisanie samego \"mitochondria produkują energię\" - bez słowa **ATP** i bez powiązania z **ruchem wici** - to odpowiedź za **0 pkt**. Klucz wymaga wykazania związku, nie samej definicji mitochondrium.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mówienie o \"odżywianiu główki\" lub \"syntezie białek\" w wstawce - to całkowity błąd. Wstawka służy przede wszystkim **produkcji ATP dla wici**, nie metabolizmowi główki.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić wstawki z główką - to **wstawka** (nie główka) zawiera liczne mitochondria. W główce jest jądro + akrosom (enzymy do penetracji osłonki jajowej).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź musi być **dwuczłonowa** - ruch wici + ATP z mitochondriów. Brak jednego członu = 0 pkt, nawet jeśli drugi jest perfekcyjny.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.3. (0-1)<br>Wykaż<br>związek<br>między<br>funkcjonowaniem<br>plemnika<br>a<br>obecnością<br>licznych<br>mitochondriów w jego wstawce.<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>12.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje<br>informacje [ ] formułuje i przedstawia<br>opinie związane z omawianymi<br>zagadnieniami biologicznymi,<br>dobierając racjonalne argumenty.<br>II. Pogłębienie wiadomości<br>dotyczących budowy i funkcjonowania<br>organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego<br>na różnych poziomach złożoności [ ].<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający</p>\n<ol><li>opisuje budowę i funkcje mitochondriów […].</li></ol>\n<p>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ rozrodczy. Zdający</li><li>przedstawia fizjologię zapłodnienia.</li></ol>\n<p>Schemat oceniania<br>1 p. - za poprawne wykazanie związku między funkcjonowaniem plemnika a obecnością<br>licznych mitochondriów w jego wstawce, uwzględniające dostarczanie energii<br>potrzebnej do poruszania się plemnika.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Mitochondria dostarczają ATP koniecznego do poruszania się plemnika.<br>• W mitochondriach wytwarzany jest ATP konieczny do poruszania wicią, dzięki której<br>przemieszcza się plemnik.<br>• Mitochondria dostarczają energii do poruszania wicią, która umożliwia przemieszczanie<br>się plemnika w układzie rozrodczym kobiety i dotarcie do oocytu.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi, w których zawarte jest stwierdzenie, że energia powstaje lub jest<br>wytwarzana albo produkowana.<br>Nie uznaje się odpowiedzi z błędami merytorycznymi, np. dotyczącymi zapłodnienia w macicy<br>lub magazynowania energii w mitochondriach.<br>Zadanie 13. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, [ ]<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>-skutkowe, [ ] formułuje i przedstawia<br>opinie związane z omawianymi<br>zagadnieniami biologicznymi, dobierając<br>racjonalne argumenty.<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki.<br>Zdający</p>\n<ol><li>opisuje budowę i funkcje mitochondriów</li></ol>\n<p>i chloroplastów […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ rozrodczy. Zdający</li><li>przedstawia fizjologię zapłodnienia.</li></ol>\n<p>Schemat punktowania<br>1 p. - za<br>poprawne<br>wyjaśnienie,<br>uwzględniające<br>jednorodzicielskie<br>przekazywanie<br>mitochondriów w trakcie zapłodnienia.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Mitochondria w zygocie pochodzą tylko z komórki jajowej, dlatego allele warunkujące<br>daną chorobę przekazywane są wyłącznie w linii matecznej.<br>Plemnik, łącząc się z komórką jajową, przekazuje tylko jądro komórkowe, natomiast<br>mitochondria, w których znajduje się DNA z genem warunkującym daną chorobę,<br>nie przechodzą do zygoty.<br>U ludzi dziedziczenie mitochondriów jest jednorodzicielskie - do komórki jajowej<br>nie wnikają mitochondria plemnika.<br>U człowieka w zygocie niszczone są mitochondria pochodzące z plemnika, dlatego<br>mutacja w mtDNA pochodzącym od ojca nie zostanie przekazana potomstwu.<br>Zadanie 14. (0-5)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Liczne mitochondria w wstawce plemnika są niezbędne, ponieważ dostarczają ATP potrzebne do napędzania ruchu wici (ogonka), umożliwiającego dotarcie plemnika do komórki jajowej.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Funkcja plemnika</strong> - aktywne przemieszczanie się w żeńskich drogach rodnych: plemnik musi przepłynąć znaczny dystans, by dotrzeć do komórki jajowej i ją zapłodnić.</li></ol>\n<ol><li><strong>Narząd ruchu</strong> - ruch jest możliwy dzięki biciu <strong>wici</strong> (ogonka). Wić zbudowana jest z aksonemu (struktura 9+2 mikrotubul); jej ruch to aktywne przesuwanie par mikrotubul napędzane przez dyneinę.</li></ol>\n<ol><li><strong>Potrzeba energii</strong> - dyneina jest ATPazą, czyli do każdego cyklu ruchu wymaga hydrolizy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>T</mi><mi>P</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mi>A</mi><mi>D</mi><mi>P</mi><mo>&#x0002B;</mo><msub><mi>P</mi><mi>i</mi></msub></mrow></mrow></math>. Bez ATP wić się nie porusza - plemnik jest niezdolny do zapłodnienia.</li></ol>\n<ol><li><strong>Rola mitochondriów</strong> - mitochondria w <strong>wstawce</strong> (odcinku między główką a witką) produkują ATP w procesie fosforylacji oksydacyjnej. Ich duża liczba zapewnia <strong>wysoki i ciągły strumień ATP</strong> bezpośrednio przy podstawie wici.</li></ol>\n<ol><li><strong>Związek</strong> - im więcej mitochondriów, tym więcej ATP, tym intensywniejszy i dłuższy ruch wici → większa szansa na dotarcie do komórki jajowej.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Argument przez eliminację: dlaczego nie starczyłoby mało mitochondriów?</h4>\n<ul><li>Ruch wici jest <strong>kosztowny energetycznie</strong> i musi trwać nieprzerwanie przez wiele minut (u człowieka droga przez śluz szyjki macicy → macicę → jajowód).</li><li>Dyfuzja ATP z odległych źródeł (np. główki) byłaby zbyt wolna - ATP nie może szybko dyfundować na duże odległości w komórce.</li><li>Lokalizacja mitochondriów <strong>bezpośrednio przy podstawie wici</strong> minimalizuje drogę transportu ATP do motorów molekularnych (dynein).</li><li>Gdyby mitochondriów było mało → szybkie wyczerpanie ATP → unieruchomienie wici → brak zapłodnienia.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> liczba mitochondriów jest proporcjonalna do zapotrzebowania energetycznego - a wić plemnika to jeden z najbardziej energochłonnych układów w komórkach zwierzęcych.</p>\n<h4>Sposób 3 - Argumentacja przez strukturę anatomiczną wstawki</h4>\n<p>Wstawka jest <strong>celowo umiejscowiona między główką a witką</strong> - to punkt, w którym energia musi być generowana i natychmiast przekazywana. Mitochondria owijają się helikoidalnie wokół aksonemu, tworząc &quot;elektrownię na miejscu&quot;:</p>\n<p>[GŁÓWKA] ──── [WSTAWKA: spirala mitochondriów] ──── [WIĆ]<br>↓ ATP<br>dyneiny wici → ruch</p>\n<p>Taka architektura to ewolucyjne rozwiązanie problemu <strong>dostarczenia energii tam, gdzie jest zużywana</strong>, bez strat związanych z transportem.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawne wykazanie zwiazku miedzy funkcjonowaniem plemnika a obecnoscia licznych mitochondriow w jego wstawce (dostarczanie energii / ATP potrzebnego do poruszania sie plemnika).<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie stwierdzen, ze energia &quot;powstaje / jest wytwarzana / produkowana&quot;, ani bledow merytorycznych (zaplodnienie w macicy, magazynowanie energii w mitochondriach).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:</strong><br><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>T</mi><mi>P</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mi>A</mi><mi>D</mi><mi>P</mi><mo>&#x0002B;</mo><msub><mi>P</mi><mi>i</mi></msub><mo>&#x0002B;</mo><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo></mrow></mrow></math><br>Możesz przywołać ten wzór, żeby pokazać, że ATP jest &quot;walutą energetyczną&quot; napędzającą ruch wici. Egzaminatorzy docenią precyzję biochemiczną.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pisanie samego &quot;mitochondria produkują energię&quot; - bez słowa <strong>ATP</strong> i bez powiązania z <strong>ruchem wici</strong> - to odpowiedź za <strong>0 pkt</strong>. Klucz wymaga wykazania związku, nie samej definicji mitochondrium.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mówienie o &quot;odżywianiu główki&quot; lub &quot;syntezie białek&quot; w wstawce - to całkowity błąd. Wstawka służy przede wszystkim <strong>produkcji ATP dla wici</strong>, nie metabolizmowi główki.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić wstawki z główką - to <strong>wstawka</strong> (nie główka) zawiera liczne mitochondria. W główce jest jądro + akrosom (enzymy do penetracji osłonki jajowej).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź musi być <strong>dwuczłonowa</strong> - ruch wici + ATP z mitochondriów. Brak jednego członu = 0 pkt, nawet jeśli drugi jest perfekcyjny.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Mitochondria dostarczają ATP koniecznego do poruszania się plemnika.</p>"}]}