{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nZapisz genotypy krzyżowanych osobników. Wykorzystaj oznaczenia literowe alleli\ni chromosomów podane w tekście.\nGenotyp samicy (kury): Genotyp samca (koguta):","answer":null,"answer_text":"15.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający\n1) [ ] stosuje podstawowe pojęcia genetyki\nklasycznej (allel, allel dominujący, allel\nrecesywny [ ], homozygota, heterozygota,\ngenotyp, fenotyp).\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zapisane genotypów osobników rodzicielskich.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGenotyp samicy (kury): ZbW Genotyp samca (koguta): ZBZb\nUwaga:\nDopuszczalne zapisy: kura b/W i kogut B/b; kura ZWb(-) i kogut ZZBb\n0 p. - za\nzapisy\nukładów:\nZWb i ZZBb\n(niejednoznaczna\nprzynależność\nallelu b\ndo chromosomu w przypadku kury oraz brak indeksu górnego przy zapisie alleli);\nZbW i ZBZb (brak indeksu górnego przy zapisie alleli); ZbW i ZBZb (indeks dolny\nprzy zapisie alleli).\n0 p. - za genotypy z zapisem chromosomów X i Y zamiast Z i W.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\nKrzyzowano kogut o upierzeniu jastrzebiatym (pregowanym) z kura o upierzeniu czarnym. Cecha jest sprzezona z plcia (gen na chromosomie Z), allel jastrzebiaty (B) dominuje nad czarnym (b). Ptaki maja uklad plci ZW: kogut = ZZ (homogametyczny), kura = ZW (heterogametyczna).\n\n- Genotyp samicy (kury): **Z^b W**\n- Genotyp samca (koguta): **Z^B Z^b**\n\n## Sposob 1 - Ustalenie genotypow z fenotypow rodzicow\n\n**Krok 1 - uklad plci u ptakow.**\nU ptakow plec heterogametyczna to samica (ZW), a homogametyczna - samiec (ZZ). To odwrotnie niz u ssakow.\n\n**Krok 2 - przypisanie alleli (gen sprzezony z plcia, na chromosomie Z).**\n- B - allel dominujacy, upierzenie jastrzebiate (pregowane)\n- b - allel recesywny, upierzenie czarne\n\n**Krok 3 - genotyp kury (samica ZW).**\nKura ma tylko jeden chromosom Z, czyli jest hemizygotyczna. Kura czarna ma na swoim jedynym Z allel recesywny: **Z^b W**.\n\n**Krok 4 - genotyp koguta (samiec ZZ).**\nAby w potomstwie (zgodnie z dalszymi czesciami zadania) wystepowaly zarowno osobniki jastrzebiate, jak i czarne obu plci, kogut jastrzebiaty musi byc heterozygota: **Z^B Z^b**. Gdyby byl homozygota Z^B Z^B, wszystkie corki bylyby jastrzebiate - co byloby sprzeczne z wynikiem krzyzowki w zadaniu 15.3.\n\n> **Wniosek:** kura **Z^b W**, kogut **Z^B Z^b**.\n\n## Sposob 2 - Dlaczego zapis MUSI uwzgledniac chromosomy Z i W\n\nCecha jest sprzezona z plcia, dlatego nie wolno zapisac genotypow samymi literami alleli (np. Bb). Trzeba wskazac, na ktorym chromosomie plci lezy allel:\n\n- u samicy: jeden allel na chromosomie Z + chromosom W bez tego genu -> **Z^b W**\n- u samca: dwa allele na dwoch chromosomach Z -> **Z^B Z^b**\n\nKlucz CKE wprost przyznaje 0 p. za zapisy z bledem notacji (np. ZbW lub Z^bW bez indeksu gornego, indeks dolny, albo uzycie chromosomow X i Y zamiast Z i W).\n\n## Sposob 3 - Weryfikacja przez gamety\n\n- Kura Z^b W wytwarza gamety: **Z^b** oraz **W** (po 1/2).\n- Kogut Z^B Z^b wytwarza gamety: **Z^B** oraz **Z^b** (po 1/2).\n\nPolaczenie tych gamet (szachownica w zad. 15.3) daje cztery rownie liczne fenotypy: jastrzebiaty kogut, jastrzebiata kura, czarny kogut, czarna kura. To potwierdza, ze rodzice to **Z^b W** (kura) i **Z^B Z^b** (kogut).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawne zapisanie genotypow osobnikow rodzicielskich.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** genotyp samicy (kury): Z^b W; genotyp samca (koguta): Z^B Z^b.\n> Dopuszczalne zapisy: kura b/W i kogut B/b; kura ZW^(b(-)) i kogut ZZ^(Bb).\n>\n> **Uwaga CKE:** 0 p. za zapisy ukladow ZWb i ZZBb (niejednoznaczna przynaleznosc allelu b oraz brak indeksu gornego); ZbW i ZBZb (brak indeksu gornego przy zapisie alleli); Z_b W i ZBZ_b (indeks dolny przy zapisie alleli); 0 p. za genotypy z zapisem chromosomow X i Y zamiast Z i W.\n\n## Typowe pulapki i uwaga\n\n> Uwaga: U ptakow to SAMICA jest heterogametyczna (ZW). Kura ma tylko jeden chromosom Z, wiec nie moze byc heterozygota dla genu na Z - zapis Z^B Z^b dla kury to blad.\n\n> Uwaga: Nie zapisuj genotypow samymi allelami (Bb) - cecha jest sprzezona z plcia, wiec konieczny jest zapis z chromosomami Z i W oraz indeksami gornymi.\n\n> Uwaga: Nie uzywaj chromosomow X i Y - to uklad plci ssakow. U ptakow obowiazuje uklad Z/W i za zamiane oznaczen CKE przyznaje 0 p.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 15.2. (0-1)
Zapisz genotypy krzyżowanych osobników. Wykorzystaj oznaczenia literowe alleli
i chromosomów podane w tekście.
Genotyp samicy (kury): Genotyp samca (koguta):

","answer_text_html":"

15.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,
selekcjonuje, [ ] informacje [ ].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia.
Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne.
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Genetyka mendlowska. Zdający
  2. [ ] stosuje podstawowe pojęcia genetyki
\n

klasycznej (allel, allel dominujący, allel
recesywny [ ], homozygota, heterozygota,
genotyp, fenotyp).
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne zapisane genotypów osobników rodzicielskich.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp samicy (kury): ZbW Genotyp samca (koguta): ZBZb
Uwaga:
Dopuszczalne zapisy: kura b/W i kogut B/b; kura ZWb(-) i kogut ZZBb
0 p. - za
zapisy
układów:
ZWb i ZZBb
(niejednoznaczna
przynależność
allelu b
do chromosomu w przypadku kury oraz brak indeksu górnego przy zapisie alleli);
ZbW i ZBZb (brak indeksu górnego przy zapisie alleli); ZbW i ZBZb (indeks dolny
przy zapisie alleli).
0 p. - za genotypy z zapisem chromosomów X i Y zamiast Z i W.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Krzyzowano kogut o upierzeniu jastrzebiatym (pregowanym) z kura o upierzeniu czarnym. Cecha jest sprzezona z plcia (gen na chromosomie Z), allel jastrzebiaty (B) dominuje nad czarnym (b). Ptaki maja uklad plci ZW: kogut = ZZ (homogametyczny), kura = ZW (heterogametyczna).

\n\n

Sposob 1 - Ustalenie genotypow z fenotypow rodzicow

\n

Krok 1 - uklad plci u ptakow.
U ptakow plec heterogametyczna to samica (ZW), a homogametyczna - samiec (ZZ). To odwrotnie niz u ssakow.

\n

Krok 2 - przypisanie alleli (gen sprzezony z plcia, na chromosomie Z).

\n\n

Krok 3 - genotyp kury (samica ZW).
Kura ma tylko jeden chromosom Z, czyli jest hemizygotyczna. Kura czarna ma na swoim jedynym Z allel recesywny: Z^b W.

\n

Krok 4 - genotyp koguta (samiec ZZ).
Aby w potomstwie (zgodnie z dalszymi czesciami zadania) wystepowaly zarowno osobniki jastrzebiate, jak i czarne obu plci, kogut jastrzebiaty musi byc heterozygota: Z^B Z^b. Gdyby byl homozygota Z^B Z^B, wszystkie corki bylyby jastrzebiate - co byloby sprzeczne z wynikiem krzyzowki w zadaniu 15.3.

\n
Wniosek: kura Z^b W, kogut Z^B Z^b.
\n

Sposob 2 - Dlaczego zapis MUSI uwzgledniac chromosomy Z i W

\n

Cecha jest sprzezona z plcia, dlatego nie wolno zapisac genotypow samymi literami alleli (np. Bb). Trzeba wskazac, na ktorym chromosomie plci lezy allel:

\n\n

Klucz CKE wprost przyznaje 0 p. za zapisy z bledem notacji (np. ZbW lub Z^bW bez indeksu gornego, indeks dolny, albo uzycie chromosomow X i Y zamiast Z i W).

\n

Sposob 3 - Weryfikacja przez gamety

\n\n

Polaczenie tych gamet (szachownica w zad. 15.3) daje cztery rownie liczne fenotypy: jastrzebiaty kogut, jastrzebiata kura, czarny kogut, czarna kura. To potwierdza, ze rodzice to Z^b W (kura) i Z^B Z^b (kogut).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawne zapisanie genotypow osobnikow rodzicielskich.
0 pkt - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: genotyp samicy (kury): Z^b W; genotyp samca (koguta): Z^B Z^b.
Dopuszczalne zapisy: kura b/W i kogut B/b; kura ZW^(b(-)) i kogut ZZ^(Bb).

Uwaga CKE: 0 p. za zapisy ukladow ZWb i ZZBb (niejednoznaczna przynaleznosc allelu b oraz brak indeksu gornego); ZbW i ZBZb (brak indeksu gornego przy zapisie alleli); Z_b W i ZBZ_b (indeks dolny przy zapisie alleli); 0 p. za genotypy z zapisem chromosomow X i Y zamiast Z i W.
\n

Typowe pulapki i uwaga

\n
Uwaga: U ptakow to SAMICA jest heterogametyczna (ZW). Kura ma tylko jeden chromosom Z, wiec nie moze byc heterozygota dla genu na Z - zapis Z^B Z^b dla kury to blad.
\n
Uwaga: Nie zapisuj genotypow samymi allelami (Bb) - cecha jest sprzezona z plcia, wiec konieczny jest zapis z chromosomami Z i W oraz indeksami gornymi.
\n
Uwaga: Nie uzywaj chromosomow X i Y - to uklad plci ssakow. U ptakow obowiazuje uklad Z/W i za zamiane oznaczen CKE przyznaje 0 p.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

Genotyp samicy (kury): Z^bW
Genotyp samca (koguta): Z^BZ^b

"}]}