{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/15.3","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"15.3","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.3. (0-2)\nWykonaj odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) i na jej podstawie\nokreśl możliwe fenotypy potomstwa, uwzględniające upierzenie i płeć. Dla każdego\nz fenotypów określ prawdopodobieństwo, że z kolejnego jaja wykluje się ptak\no określonych cechach.\n♀\n♂\nFenotypy potomstwa i ich stosunek:\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"15.3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje [ ],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki\njednogenowe [ ] (z dominacją zupełną\ni niezupełną oraz allelami wielokrotnymi,\nposługując się szachownicą Punnetta) oraz\nokreśla prawdopodobieństwo wystąpienia\nposzczególnych genotypów i fenotypów\nw pokoleniach potomnych\n4) opisuje sprzężenia genów (w tym\nsprzężenia z płcią) [ ].\nSchemat punktowania\n2 p. - za właściwe określenie stosunku fenotypów w potomstwie na podstawie poprawnie\nwykonanej krzyżówki genetycznej.\n1 p. - za niewłaściwe lub niepełne określenie stosunku fenotypów w potomstwie (np. podanie\ntylko stosunku 1:1:1:1), ale poprawnie wykonaną krzyżówkę genetyczną.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n♀\n♂\nZb\nW\n♀\n♂\nb\nW\nZB\nZBZb\n(jastrzębiate ♂)\nZBW\n(jastrzębiate ♀)\nlub\nB\nB/b\n(jastrzębiate ♂)\nB/W\n(jastrzębiate ♀)\nZb\nZbZb\n(czarne ♂)\nZbW\n(czarne ♀)\nb\nb/b\n(czarne ♂)\nb/W\n(czarne ♀)\nFenotypy potomstwa i ich stosunek:\n• jastrzębiate samice : jastrzębiate samce : czarne samice : czarne samce w stosunku 1:1:1:1.\n• 25% jastrzębiate kury, 25% jastrzębiate koguty, 25% czarne kury, 25% czarne koguty.\n• 1/4 jastrzębiate kury, 1/4 jastrzębiate koguty, 1/4 czarne kury, 1/4 czarne koguty.\nUwaga:\nZdający może otrzymać pełną punktację (2 p.) za poprawną krzyżówkę, jeżeli nie uzyskał\npunktów za użycie błędnych symboli w zapisie genotypów wymienionych w uwadze\ndo zadania 15.2, pod warunkiem, że zapisy w obu zadaniach (15.2 i 15.3) są spójne,\na krzyżówka i dalsza część zadania 15.3 rozwiązana jest poprawnie.\nZdający może otrzymać maksymalną liczbę punktów, jeżeli w odpowiedzi zapisał jedynie\nstosunek liczbowy (1:1:1:1; wszystkie fenotypy w równej proporcji), ale w poprawnie\nwykonanej krzyżówce opisał fenotypy (płeć i kolor) przy wszystkich genotypach.\nZdający otrzymuje tylko 1 p., jeżeli jako interpretację poprawnie wykonanej krzyżówki\nzapisał: 1 kogut jastrzębiaty, 1 kogut czarny, 1 samica jastrzębiata, 1 samica czarna\n(przepisanie tabeli w jednym wierszu zamiast określenia rozkładu).\nNie uznaje się odpowiedzi, w której zdający określił rozkład 1:1:1:1 w oparciu o krzyżówkę\nnieuwzględniającą sprzężenia tej cechy z płcią (wymaga się poprawnego zapisu\nchromosomów i poprawnego zapisu alleli, tzn. samiec zawiera dwa homologiczne\nchromosomy mające opisany allel, a samica zawiera dwa różne chromosomy, z których tylko\nten występujący u samca ma opisany allel).\nZadanie 16. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\nKrzyzowka: kogut **Z^B Z^b** (jastrzebiaty) x kura **Z^b W** (czarna). W potomstwie powstaja cztery fenotypy w stosunku **1 : 1 : 1 : 1** (po 25% kazdy):\n\n| Fenotyp | Genotyp | Prawdopodobienstwo |\n| jastrzebiaty kogut | Z^B Z^b | **1/4 (25%)** |\n| czarny kogut | Z^b Z^b | **1/4 (25%)** |\n| jastrzebiata kura | Z^B W | **1/4 (25%)** |\n| czarna kura | Z^b W | **1/4 (25%)** |\n\n## Sposob 1 - Krzyzowka (szachownica Punnetta) z uwzglednieniem sprzezenia z plcia\n\n**Krok 1 - uklad plci i allele.**\nU ptakow: kogut = ZZ, kura = ZW. Gen upierzenia lezy na chromosomie Z. Allel B (jastrzebiaty) dominuje nad b (czarny).\n\n**Krok 2 - genotypy rodzicow (z zadania 15.2).**\n- kogut jastrzebiaty: Z^B Z^b\n- kura czarna: Z^b W\n\n**Krok 3 - gamety.**\n- kogut Z^B Z^b -> **Z^B** i **Z^b** (po 1/2)\n- kura Z^b W -> **Z^b** i **W** (po 1/2)\n\n**Krok 4 - szachownica.**\n\n| | Z^b (od kury) | W (od kury) |\n| **Z^B** (od koguta) | Z^B Z^b - jastrzebiaty KOGUT | Z^B W - jastrzebiata KURA |\n| **Z^b** (od koguta) | Z^b Z^b - czarny KOGUT | Z^b W - czarna KURA |\n\n**Krok 5 - odczyt fenotypow.**\nCztery komorki to cztery rozne, rownie prawdopodobne fenotypy.\n\n> **Wniosek:** jastrzebiate samce : jastrzebiate samice : czarne samce : czarne samice = **1 : 1 : 1 : 1** (po 25%).\n\n## Sposob 2 - Rachunek prawdopodobienstwa (cechy niezalezne)\n\n**Plec potomka:**\n- P(kogut, ZZ) = 1/2\n- P(kura, ZW) = 1/2\n\n**Upierzenie:**\n- Wsrod kogutow: 1/2 Z^B Z^b (jastrzebiate) i 1/2 Z^b Z^b (czarne).\n- Wsrod kur: 1/2 Z^B W (jastrzebiate) i 1/2 Z^b W (czarne).\n\n**Iloczyny:**\n- P(jastrzebiaty kogut) = 1/2 x 1/2 = 1/4\n- P(czarny kogut) = 1/2 x 1/2 = 1/4\n- P(jastrzebiata kura) = 1/2 x 1/2 = 1/4\n- P(czarna kura) = 1/2 x 1/2 = 1/4\n\nSuma = 1. Cztery fenotypy po 1/4.\n\n## Sposob 3 - Dlaczego az cztery fenotypy (a nie dwa)\n\nPoniewaz cecha jest sprzezona z plcia, plec i upierzenie nie sa niezalezne od chromosomu Z. Kura jest hemizygotyczna (jeden Z), wiec jej upierzenie zalezy wprost od jednego allelu. Kogut, jako heterozygota Z^B Z^b, daje synow obu typow upierzenia. W efekcie kazda z czterech kombinacji (plec x upierzenie) pojawia sie z takim samym prawdopodobienstwem 1/4 - stad krzyzowka rozdziela potomstwo na cztery rownoliczne klasy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **2 pkt** - za wlasciwe okreslenie stosunku fenotypow w potomstwie na podstawie poprawnie wykonanej krzyzowki genetycznej.\n> **1 pkt** - za niewlasciwe lub niepelne okreslenie stosunku fenotypow (np. podanie tylko stosunku 1:1:1:1), ale poprawnie wykonana krzyzowke.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** krzyzowka kogut Z^B Z^b x kura Z^b W; potomstwo: Z^B Z^b (jastrzebiaty kogut), Z^B W (jastrzebiata kura), Z^b Z^b (czarny kogut), Z^b W (czarna kura). Stosunek: jastrzebiate samice : jastrzebiate samce : czarne samice : czarne samce = 1 : 1 : 1 : 1 (po 25%).\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie odpowiedzi, w ktorej rozklad 1:1:1:1 okreslono w oparciu o krzyzowke nieuwzgledniajaca sprzezenia tej cechy z plcia. Zdajacy moze otrzymac 2 p. mimo blednych symboli w zad. 15.2, jesli zapisy w 15.2 i 15.3 sa spojne, a krzyzowka i jej interpretacja sa poprawne.\n\n## Typowe pulapki i uwaga\n\n> Uwaga: Gameta kury to Z^b LUB W - nie dwa razy Z. Zapisanie kury jako dajacej tylko gamety Z zeruje krzyzowke.\n\n> Uwaga: Trzeba podac fenotyp zlozony (upierzenie I plec). Sam stosunek \"jastrzebiate : czarne = 1 : 1\" bez uwzglednienia plci to odpowiedz niepelna - co najwyzej 1 pkt.\n\n> Uwaga: Stosunek 1:1:1:1 musi wynikac z krzyzowki uwzgledniajacej sprzezenie z plcia (chromosomy Z i W), a nie z prostej krzyzowki autosomalnej.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-15.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.3. (0-2)<br>Wykonaj odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) i na jej podstawie<br>określ możliwe fenotypy potomstwa, uwzględniające upierzenie i płeć. Dla każdego<br>z fenotypów określ prawdopodobieństwo, że z kolejnego jaja wykluje się ptak<br>o określonych cechach.<br>♀<br>♂<br>Fenotypy potomstwa i ich stosunek:<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>15.3. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje [ ],<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>-skutkowe […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne.<br>VI. Genetyka i biotechnologia.</p>\n<ol><li>Genetyka mendlowska. Zdający:</li><li>zapisuje i analizuje krzyżówki</li></ol>\n<p>jednogenowe [ ] (z dominacją zupełną<br>i niezupełną oraz allelami wielokrotnymi,<br>posługując się szachownicą Punnetta) oraz<br>określa prawdopodobieństwo wystąpienia<br>poszczególnych genotypów i fenotypów<br>w pokoleniach potomnych</p>\n<ol><li>opisuje sprzężenia genów (w tym</li></ol>\n<p>sprzężenia z płcią) [ ].<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za właściwe określenie stosunku fenotypów w potomstwie na podstawie poprawnie<br>wykonanej krzyżówki genetycznej.<br>1 p. - za niewłaściwe lub niepełne określenie stosunku fenotypów w potomstwie (np. podanie<br>tylko stosunku 1:1:1:1), ale poprawnie wykonaną krzyżówkę genetyczną.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>♀<br>♂<br>Zb<br>W<br>♀<br>♂<br>b<br>W<br>ZB<br>ZBZb<br>(jastrzębiate ♂)<br>ZBW<br>(jastrzębiate ♀)<br>lub<br>B<br>B/b<br>(jastrzębiate ♂)<br>B/W<br>(jastrzębiate ♀)<br>Zb<br>ZbZb<br>(czarne ♂)<br>ZbW<br>(czarne ♀)<br>b<br>b/b<br>(czarne ♂)<br>b/W<br>(czarne ♀)<br>Fenotypy potomstwa i ich stosunek:<br>• jastrzębiate samice : jastrzębiate samce : czarne samice : czarne samce w stosunku 1:1:1:1.<br>• 25% jastrzębiate kury, 25% jastrzębiate koguty, 25% czarne kury, 25% czarne koguty.<br>• 1/4 jastrzębiate kury, 1/4 jastrzębiate koguty, 1/4 czarne kury, 1/4 czarne koguty.<br>Uwaga:<br>Zdający może otrzymać pełną punktację (2 p.) za poprawną krzyżówkę, jeżeli nie uzyskał<br>punktów za użycie błędnych symboli w zapisie genotypów wymienionych w uwadze<br>do zadania 15.2, pod warunkiem, że zapisy w obu zadaniach (15.2 i 15.3) są spójne,<br>a krzyżówka i dalsza część zadania 15.3 rozwiązana jest poprawnie.<br>Zdający może otrzymać maksymalną liczbę punktów, jeżeli w odpowiedzi zapisał jedynie<br>stosunek liczbowy (1:1:1:1; wszystkie fenotypy w równej proporcji), ale w poprawnie<br>wykonanej krzyżówce opisał fenotypy (płeć i kolor) przy wszystkich genotypach.<br>Zdający otrzymuje tylko 1 p., jeżeli jako interpretację poprawnie wykonanej krzyżówki<br>zapisał: 1 kogut jastrzębiaty, 1 kogut czarny, 1 samica jastrzębiata, 1 samica czarna<br>(przepisanie tabeli w jednym wierszu zamiast określenia rozkładu).<br>Nie uznaje się odpowiedzi, w której zdający określił rozkład 1:1:1:1 w oparciu o krzyżówkę<br>nieuwzględniającą sprzężenia tej cechy z płcią (wymaga się poprawnego zapisu<br>chromosomów i poprawnego zapisu alleli, tzn. samiec zawiera dwa homologiczne<br>chromosomy mające opisany allel, a samica zawiera dwa różne chromosomy, z których tylko<br>ten występujący u samca ma opisany allel).<br>Zadanie 16. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p>Krzyzowka: kogut <strong>Z^B Z^b</strong> (jastrzebiaty) x kura <strong>Z^b W</strong> (czarna). W potomstwie powstaja cztery fenotypy w stosunku <strong>1 : 1 : 1 : 1</strong> (po 25% kazdy):</p>\n<p>| Fenotyp | Genotyp | Prawdopodobienstwo |<br>| jastrzebiaty kogut | Z^B Z^b | <strong>1/4 (25%)</strong> |<br>| czarny kogut | Z^b Z^b | <strong>1/4 (25%)</strong> |<br>| jastrzebiata kura | Z^B W | <strong>1/4 (25%)</strong> |<br>| czarna kura | Z^b W | <strong>1/4 (25%)</strong> |</p>\n<h4>Sposob 1 - Krzyzowka (szachownica Punnetta) z uwzglednieniem sprzezenia z plcia</h4>\n<p><strong>Krok 1 - uklad plci i allele.</strong><br>U ptakow: kogut = ZZ, kura = ZW. Gen upierzenia lezy na chromosomie Z. Allel B (jastrzebiaty) dominuje nad b (czarny).</p>\n<p><strong>Krok 2 - genotypy rodzicow (z zadania 15.2).</strong></p>\n<ul><li>kogut jastrzebiaty: Z^B Z^b</li><li>kura czarna: Z^b W</li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - gamety.</strong></p>\n<ul><li>kogut Z^B Z^b -&gt; <strong>Z^B</strong> i <strong>Z^b</strong> (po 1/2)</li><li>kura Z^b W -&gt; <strong>Z^b</strong> i <strong>W</strong> (po 1/2)</li></ul>\n<p><strong>Krok 4 - szachownica.</strong></p>\n<p>| | Z^b (od kury) | W (od kury) |<br>| <strong>Z^B</strong> (od koguta) | Z^B Z^b - jastrzebiaty KOGUT | Z^B W - jastrzebiata KURA |<br>| <strong>Z^b</strong> (od koguta) | Z^b Z^b - czarny KOGUT | Z^b W - czarna KURA |</p>\n<p><strong>Krok 5 - odczyt fenotypow.</strong><br>Cztery komorki to cztery rozne, rownie prawdopodobne fenotypy.</p>\n<blockquote><strong>Wniosek:</strong> jastrzebiate samce : jastrzebiate samice : czarne samce : czarne samice = <strong>1 : 1 : 1 : 1</strong> (po 25%).</blockquote>\n<h4>Sposob 2 - Rachunek prawdopodobienstwa (cechy niezalezne)</h4>\n<p><strong>Plec potomka:</strong></p>\n<ul><li>P(kogut, ZZ) = 1/2</li><li>P(kura, ZW) = 1/2</li></ul>\n<p><strong>Upierzenie:</strong></p>\n<ul><li>Wsrod kogutow: 1/2 Z^B Z^b (jastrzebiate) i 1/2 Z^b Z^b (czarne).</li><li>Wsrod kur: 1/2 Z^B W (jastrzebiate) i 1/2 Z^b W (czarne).</li></ul>\n<p><strong>Iloczyny:</strong></p>\n<ul><li>P(jastrzebiaty kogut) = 1/2 x 1/2 = 1/4</li><li>P(czarny kogut) = 1/2 x 1/2 = 1/4</li><li>P(jastrzebiata kura) = 1/2 x 1/2 = 1/4</li><li>P(czarna kura) = 1/2 x 1/2 = 1/4</li></ul>\n<p>Suma = 1. Cztery fenotypy po 1/4.</p>\n<h4>Sposob 3 - Dlaczego az cztery fenotypy (a nie dwa)</h4>\n<p>Poniewaz cecha jest sprzezona z plcia, plec i upierzenie nie sa niezalezne od chromosomu Z. Kura jest hemizygotyczna (jeden Z), wiec jej upierzenie zalezy wprost od jednego allelu. Kogut, jako heterozygota Z^B Z^b, daje synow obu typow upierzenia. W efekcie kazda z czterech kombinacji (plec x upierzenie) pojawia sie z takim samym prawdopodobienstwem 1/4 - stad krzyzowka rozdziela potomstwo na cztery rownoliczne klasy.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>2 pkt</strong> - za wlasciwe okreslenie stosunku fenotypow w potomstwie na podstawie poprawnie wykonanej krzyzowki genetycznej.<br><strong>1 pkt</strong> - za niewlasciwe lub niepelne okreslenie stosunku fenotypow (np. podanie tylko stosunku 1:1:1:1), ale poprawnie wykonana krzyzowke.<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> krzyzowka kogut Z^B Z^b x kura Z^b W; potomstwo: Z^B Z^b (jastrzebiaty kogut), Z^B W (jastrzebiata kura), Z^b Z^b (czarny kogut), Z^b W (czarna kura). Stosunek: jastrzebiate samice : jastrzebiate samce : czarne samice : czarne samce = 1 : 1 : 1 : 1 (po 25%).<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie odpowiedzi, w ktorej rozklad 1:1:1:1 okreslono w oparciu o krzyzowke nieuwzgledniajaca sprzezenia tej cechy z plcia. Zdajacy moze otrzymac 2 p. mimo blednych symboli w zad. 15.2, jesli zapisy w 15.2 i 15.3 sa spojne, a krzyzowka i jej interpretacja sa poprawne.</blockquote>\n<h4>Typowe pulapki i uwaga</h4>\n<blockquote>Uwaga: Gameta kury to Z^b LUB W - nie dwa razy Z. Zapisanie kury jako dajacej tylko gamety Z zeruje krzyzowke.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: Trzeba podac fenotyp zlozony (upierzenie I plec). Sam stosunek &quot;jastrzebiate : czarne = 1 : 1&quot; bez uwzglednienia plci to odpowiedz niepelna - co najwyzej 1 pkt.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: Stosunek 1:1:1:1 musi wynikac z krzyzowki uwzgledniajacej sprzezenie z plcia (chromosomy Z i W), a nie z prostej krzyzowki autosomalnej.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>jastrzębiate samice : jastrzębiate samce : czarne samice : czarne samce w stosunku 1:1:1:1</p>"}]}