{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"19.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nZaznacz prawidłowe dokończenie zdania.\nZależność między raflezjami a lianami to\nA. konkurencja.\nB. pasożytnictwo.\nC. komensalizm.\nD. mutualizm.","answer":"B","answer_text":"19.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający\n3) przedstawia podobieństwa i różnice\nmiędzy drapieżnictwem, roślinożernością\ni pasożytnictwem.\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwej nazwy zależności pomiędzy raflezjami i lianami.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. pasożytnictwo** (pasożyt epibiontyczny / holoparasyt)\n\nRaflezja = pasożyt; liana *Tetrastigma* = żywiciel.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (cechy pasożytnictwa krok po kroku)\n\nSprawdzamy, czy spełnione są **trzy warunki definicji pasożytnictwa**:\n\n| Warunek | Czy spełniony? | Dowód z tekstu |\n| 1. Jeden osobnik żyje **kosztem** drugiego | ✅ | Raflezja pobiera substancje odżywcze z tkanek liany przez haustoria |\n| 2. Pasożyt ma **haustoria** lub inne narządy czepne | ✅ | *„długie, nitkowate komórki (haustoria) przerastające tkanki lian\"* |\n| 3. Pasożyt **utracił zdolność** do samodzielnego życia | ✅ | *„bezzieleniowe\"* - brak chlorofilu → brak fotosyntezy → 100% zależność od żywiciela |\n\n**Wniosek:** Wszystkie trzy warunki spełnione → **pasożytnictwo obligatoryjne** (holoparasytyzm).\n\nRaflezja jest przy tym **pasożytem endofitycznym** - jej ciało wegetatywne jest w całości ukryte w tkankach liany; na zewnątrz widoczny jest wyłącznie kwiat.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez definicje pozostałych typów zależności\n\nSprawdzamy, dlaczego żaden inny typ zależności nie pasuje:\n\n**Mutualizm** - OBAJ partnerzy odnoszą korzyść.\n→ Liana nie odnosi żadnej korzyści z obecności raflezji. ❌\n\n**Komensalizm** - jeden korzysta, drugi jest **neutralny** (nie traci ani nie zyskuje).\n→ Liana traci substancje odżywcze (haustoria wnikają w jej tkanki i pobierają wodę + sole mineralne + asymilaty). To nie jest neutralne. ❌\n\n**Protokooperacja / symbioza fakultatywna** - związek korzystny dla obu, ale nieobowiązkowy.\n→ Liana nie odnosi korzyści + raflezja jest absolutnie zależna (obligatoryjnie). ❌\n\n**Pasożytnictwo** - jeden korzysta (raflezja), drugi traci (liana). ✅\n\n## Sposób 3 - Analogia ze szkolnymi przykładami holoparasytów\n\nRaflezja wpisuje się w grupę **holoparasytów roślinnych** (brak chlorofilu, haustoria, całkowita zależność od żywiciela) - tę samą grupę co znane z podręcznika:\n\n- *Cuscuta* (kanianka) - oplatająca rośliny żywicielskie, bezzieleniowa, z haustoriami\n- *Orobanche* (zaraza) - pasożyt korzeniowy zbóż, bez chlorofilu\n\nWszystkie: bezzieleniowe + haustoria + żywiciel konkretny + żywiciel traci → **pasożytnictwo**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za zaznaczenie wlasciwej nazwy zaleznosci pomiedzy raflezjami i lianami.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** B (pasozytnictwo).\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji typów zależności międzygatunkowych (pasożytnictwo, mutualizm, komensalizm) oraz umiejętność analizy tekstu źródłowego pod kątem cech biologicznych opisywanego organizmu.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| Mutualizm | Uczeń myśli: *„skoro raflezja rośnie na lianie, liana też coś z tego ma\"* - błąd: tekst wprost mówi, że haustoria **przerastają tkanki** liany; liana nie zyskuje nic |\n| Komensalizm | Uczeń myśli: *„może liana po prostu nie traci?\"* - błąd: penetracja tkanek przez haustoria to fizyczne uszkodzenie + kradzież zasobów = strata dla liany |\n| Protokooperacja | Uczeń myli z przykładem zapylania (mucha przenosi pyłek) - błąd: relacja mucha↔raflezja to inna relacja niż raflezja↔liana; pytanie dotyczy pary raflezja-liana |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Muchy zapylają kwiaty raflezji - czy to nie jest mutualizm? NIE - mucha **nie odnosi korzyści** (wchodzi do kwiatu, nie znajdując pokarmu i wychodzi); to **mimikra** (kwiat udaje gnijące mięso). Relacja mucha↔raflezja to komensalizm (raflezja korzysta, mucha neutralna) lub nawet **deceptywne pasożytnictwo** - ale to INNA para niż raflezja↔liana.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Raflezja rośnie *przy* lianie - nie mylić z **epifitem** (np. storczyk na drzewie), który jedynie się wspiera i nie pobiera zasobów z żywiciela. Raflezja aktywnie wnika haustoriami **w** tkanki liany → kluczowa różnica.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Słowo \"haustoria\" jest synonimem pasożytnictwa w biologii - to struktura anatomiczna **definitywnie wskazująca** na pasożyta. Zawsze gdy widzisz haustoria → pasożytnictwo.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.1. (0-1)<br>Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania.<br>Zależność między raflezjami a lianami to<br>A. konkurencja.<br>B. pasożytnictwo.<br>C. komensalizm.<br>D. mutualizm.</p>","answer_text_html":"<p>19.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, [ ] informacje [ ].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający</li><li>przedstawia podobieństwa i różnice</li></ol>\n<p>między drapieżnictwem, roślinożernością<br>i pasożytnictwem.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaznaczenie właściwej nazwy zależności pomiędzy raflezjami i lianami.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. pasożytnictwo</strong> (pasożyt epibiontyczny / holoparasyt)</p>\n<p>Raflezja = pasożyt; liana <em>Tetrastigma</em> = żywiciel.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (cechy pasożytnictwa krok po kroku)</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy spełnione są <strong>trzy warunki definicji pasożytnictwa</strong>:</p>\n<p>| Warunek | Czy spełniony? | Dowód z tekstu |<br>| 1. Jeden osobnik żyje <strong>kosztem</strong> drugiego | ✅ | Raflezja pobiera substancje odżywcze z tkanek liany przez haustoria |<br>| 2. Pasożyt ma <strong>haustoria</strong> lub inne narządy czepne | ✅ | <em>„długie, nitkowate komórki (haustoria) przerastające tkanki lian&quot;</em> |<br>| 3. Pasożyt <strong>utracił zdolność</strong> do samodzielnego życia | ✅ | <em>„bezzieleniowe&quot;</em> - brak chlorofilu → brak fotosyntezy → 100% zależność od żywiciela |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Wszystkie trzy warunki spełnione → <strong>pasożytnictwo obligatoryjne</strong> (holoparasytyzm).</p>\n<p>Raflezja jest przy tym <strong>pasożytem endofitycznym</strong> - jej ciało wegetatywne jest w całości ukryte w tkankach liany; na zewnątrz widoczny jest wyłącznie kwiat.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez definicje pozostałych typów zależności</h4>\n<p>Sprawdzamy, dlaczego żaden inny typ zależności nie pasuje:</p>\n<p><strong>Mutualizm</strong> - OBAJ partnerzy odnoszą korzyść.<br>→ Liana nie odnosi żadnej korzyści z obecności raflezji. ❌</p>\n<p><strong>Komensalizm</strong> - jeden korzysta, drugi jest <strong>neutralny</strong> (nie traci ani nie zyskuje).<br>→ Liana traci substancje odżywcze (haustoria wnikają w jej tkanki i pobierają wodę + sole mineralne + asymilaty). To nie jest neutralne. ❌</p>\n<p><strong>Protokooperacja / symbioza fakultatywna</strong> - związek korzystny dla obu, ale nieobowiązkowy.<br>→ Liana nie odnosi korzyści + raflezja jest absolutnie zależna (obligatoryjnie). ❌</p>\n<p><strong>Pasożytnictwo</strong> - jeden korzysta (raflezja), drugi traci (liana). ✅</p>\n<h4>Sposób 3 - Analogia ze szkolnymi przykładami holoparasytów</h4>\n<p>Raflezja wpisuje się w grupę <strong>holoparasytów roślinnych</strong> (brak chlorofilu, haustoria, całkowita zależność od żywiciela) - tę samą grupę co znane z podręcznika:</p>\n<ul><li><em>Cuscuta</em> (kanianka) - oplatająca rośliny żywicielskie, bezzieleniowa, z haustoriami</li><li><em>Orobanche</em> (zaraza) - pasożyt korzeniowy zbóż, bez chlorofilu</li></ul>\n<p>Wszystkie: bezzieleniowe + haustoria + żywiciel konkretny + żywiciel traci → <strong>pasożytnictwo</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie wlasciwej nazwy zaleznosci pomiedzy raflezjami i lianami.<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> B (pasozytnictwo).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji typów zależności międzygatunkowych (pasożytnictwo, mutualizm, komensalizm) oraz umiejętność analizy tekstu źródłowego pod kątem cech biologicznych opisywanego organizmu.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| Mutualizm | Uczeń myśli: <em>„skoro raflezja rośnie na lianie, liana też coś z tego ma&quot;</em> - błąd: tekst wprost mówi, że haustoria <strong>przerastają tkanki</strong> liany; liana nie zyskuje nic |<br>| Komensalizm | Uczeń myśli: <em>„może liana po prostu nie traci?&quot;</em> - błąd: penetracja tkanek przez haustoria to fizyczne uszkodzenie + kradzież zasobów = strata dla liany |<br>| Protokooperacja | Uczeń myli z przykładem zapylania (mucha przenosi pyłek) - błąd: relacja mucha↔raflezja to inna relacja niż raflezja↔liana; pytanie dotyczy pary raflezja-liana |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Muchy zapylają kwiaty raflezji - czy to nie jest mutualizm? NIE - mucha <strong>nie odnosi korzyści</strong> (wchodzi do kwiatu, nie znajdując pokarmu i wychodzi); to <strong>mimikra</strong> (kwiat udaje gnijące mięso). Relacja mucha↔raflezja to komensalizm (raflezja korzysta, mucha neutralna) lub nawet <strong>deceptywne pasożytnictwo</strong> - ale to INNA para niż raflezja↔liana.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Raflezja rośnie <em>przy</em> lianie - nie mylić z <strong>epifitem</strong> (np. storczyk na drzewie), który jedynie się wspiera i nie pobiera zasobów z żywiciela. Raflezja aktywnie wnika haustoriami <strong>w</strong> tkanki liany → kluczowa różnica.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Słowo &quot;haustoria&quot; jest synonimem pasożytnictwa w biologii - to struktura anatomiczna <strong>definitywnie wskazująca</strong> na pasożyta. Zawsze gdy widzisz haustoria → pasożytnictwo.</blockquote>"}]}