{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/19.3","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"19.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.3. (0-1)\nNa podstawie tekstu wymień dwa przystosowania kwiatów raflezji do ich zapylania\nprzez muchy.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.3.\n17.\n18.\n19.1.\n19.2.\n19.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"19.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne, przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia.\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający\n7) wykazuje rolę zależności\nmutualistycznych (fakultatywnych\ni obligatoryjnych jedno- lub obustronnie)\nw przyrodzie, posługując się uprzednio\npoznanymi przykładami ([…] przenoszenie\npyłku roślin przez zwierzęta odżywiające\nsię nektarem itd.).\nIV. Przegląd różnorodności organizmów\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający\n2) opisuje budowę kwiatu\nokrytonasiennych, przedstawia jej\nróżnorodność i wykazuje, że jest ona\nzwiązana ze sposobami zapylania.\nSchemat punktowania\n1 p. - za wymienienie dwóch właściwych przystosowań kwiatów raflezji do zapylania przez\nmuchy, czyli ich charakterystycznego wyglądu i zapachu.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• 1. Kolor kwiatów przypominający gnijące mięso.\n2. Kwiaty cuchnące padliną.\n• 1. Zapach rozkładającego się białka.\n2. Mięsiste płatki przypominające padlinę\n• 1. Upodobnienie się kwiatów kolorem do mięsa.\n2. Wydzielanie przez kwiat zapachu padliny.\nUwaga:\nKolejność odpowiedzi nie ma znaczenia.\nNie uznaje się zbyt ogólnych odpowiedzi dotyczących adaptacji do owadopylności: kolor,\nzapach, lepki pyłek, nieodnoszących się do zwabiania konkretnej grupy zapylaczy - much.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa przystosowania kwiatów raflezji do zapylania przez muchy (na podstawie tekstu):\n\n1. **Wydzielanie intensywnego fetoru rozkładającego się mięsa** (przyciąganie much skavengerów)\n2. **Czerwono-brunatne zabarwienie płatków** (imitacja gnijącego mięsa/krwi)\n\n## Sposób 1 - Analiza ekologiczna: strategia mimikry saprofitycznej\n\nRaflezja stosuje **mimikrę nekrofilną** - naśladuje padlinę, by wabić muchy składające jaja na rozkładającym się mięsie:\n\n| Cecha kwiatu | Naśladowany obiekt | Efekt behawioralny na muchę |\n| Fetor gnijącego mięsa | Rozkładające się zwłoki | Mucha przylatuje → \"składa jaja\" → przenosi pyłek |\n| Ciemnoczerwone zabarwienie | Krew, mięso, padlina | Mucha wizualnie identyfikuje \"źródło pokarmu\" |\n| Chropowata/brodawkowana faktura | Skóra zwierzęcia | Wzmocnienie iluzji padliny |\n\n**Mechanizm:** Mucha przylatuje omylona zarówno węchowo (fetor) jak i wzrokowo (kolor) → wchodzi do wnętrza kwiatu → pyłek przykleja się do jej ciała → mucha odlatuje do kolejnego kwiatu raflezji → zapylenie.\n\n> ⚡ **Klucz:** To **zapylanie przez oszustwo** - mucha nie otrzymuje nagrody (nektaru). Ewolucja faworyzuje kwiaty z najskuteczniejszą imitacją.\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie z tekstu: wypisz TYLKO to, co podaje autor\n\nSkoro pytanie brzmi **„na podstawie tekstu\"**, odpowiedź musi być zbudowana dosłownie na informacjach z akapitu o raflezji. Typowy tekst CKE podaje:\n\n- *„…kwiaty wydzielają intensywny zapach gnijącego mięsa…\"* → **przystosowanie 1: fetor padliny**\n- *„…płatki mają ciemnoczerwone zabarwienie…\"* → **przystosowanie 2: barwa imitująca mięso/krew**\n\n**Zasada przy pytaniu „na podstawie tekstu\":**\n1. Znajdź fragmenty tekstu dotyczące much/zapylania\n2. Wypisz TYLKO cechy kwiatu (nie zapylaczy!)\n3. Użyj sformułowań z tekstu lub ich parafrazy - NIE ogólnikowych stwierdzeń z głowy\n\n## Sposób 3 - Porównanie z innymi strategiami zapylania (kontrast)\n\nDla zrozumienia, DLACZEGO te cechy są przystosowaniem, zestawiamy z zapylaniem przez owady „klasyczne\":\n\n| Cecha | Rośliny zapylane przez pszczoły | Raflezja (zapylana przez muchy) |\n| Zapach | Słodki, kwiatowy | **Cuchnący, padlinowy** |\n| Barwa | Żółta, niebieska, biała | **Ciemnoczerwona, brunatna** |\n| Nagroda dla zapylacza | Nektar, pyłek | **Brak - oszustwo** |\n| Zapylacz szuka | Pokarmu | **Miejsca składania jaj** |\n\nKontrast pokazuje, że adaptacje raflezji są dokładnym **odwróceniem** cech kwiatów entomogamicznych - bo targetują inną grupę owadów o innych bodźcach wyzwalających.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za wymienienie dwoch wlasciwych przystosowan kwiatow raflezji do zapylania przez muchy: charakterystycznego wygladu (kolor przypominajacy gnijace mieso) i zapachu (padliny).\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Kolejnosc odpowiedzi bez znaczenia. Nie uznaje sie zbyt ogolnych odpowiedzi o owadopylnosci (kolor, zapach, lepki pylek) nieodnoszacych sie do zwabiania much.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - to zadanie czysto opisowe z ekologii i biologii roślin. Wystarczy:\n- znajomość pojęcia **zapylania przez owady (entomogamia)**\n- rozumienie mechanizmu **mimikry/oszustwa zapylacza**\n- uważna lektura tekstu źródłowego\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pytanie dotyczy przystosowań **KWIATU**, nie przystosowań muchy - nie pisz \"muchy wyczuwają zapach\", pisz \"kwiat wydziela fetor\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Samo \"zapach\" bez doprecyzowania JAKIEGO zapachu = za mało. Klucz wymaga, że to zapach **gnijącego mięsa / padliny** - to istota przystosowania.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pytanie \"na podstawie tekstu\" = nie wolno wymyślać cech spoza tekstu. Jeśli tekst nie wspomina o temperaturze kwiatu (termogeneza), nie pisz o niej - nawet jeśli biologicznie jest prawdziwa.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić raflezji z innymi roślinami cuchnącymi (np. *Amorphophallus* - voodoo lily) - na maturze odpowiadasz o tym, co podano w TYM tekście.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-19.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.3. (0-1)<br>Na podstawie tekstu wymień dwa przystosowania kwiatów raflezji do ich zapylania<br>przez muchy.<br>1<br>2<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>16.3.<br>17.<br>18.<br>19.1.<br>19.2.<br>19.3.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>19.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, [ ] informacje [ ].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne, przedstawia związki między<br>strukturą a funkcją na różnych poziomach<br>organizacji życia.<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający</li><li>wykazuje rolę zależności</li></ol>\n<p>mutualistycznych (fakultatywnych<br>i obligatoryjnych jedno- lub obustronnie)<br>w przyrodzie, posługując się uprzednio<br>poznanymi przykładami ([…] przenoszenie<br>pyłku roślin przez zwierzęta odżywiające<br>się nektarem itd.).<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów</p>\n<ol><li>Rośliny - rozmnażanie się. Zdający</li><li>opisuje budowę kwiatu</li></ol>\n<p>okrytonasiennych, przedstawia jej<br>różnorodność i wykazuje, że jest ona<br>związana ze sposobami zapylania.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za wymienienie dwóch właściwych przystosowań kwiatów raflezji do zapylania przez<br>muchy, czyli ich charakterystycznego wyglądu i zapachu.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• 1. Kolor kwiatów przypominający gnijące mięso.</p>\n<ol><li>Kwiaty cuchnące padliną.</li></ol>\n<p>• 1. Zapach rozkładającego się białka.</p>\n<ol><li>Mięsiste płatki przypominające padlinę</li></ol>\n<p>• 1. Upodobnienie się kwiatów kolorem do mięsa.</p>\n<ol><li>Wydzielanie przez kwiat zapachu padliny.</li></ol>\n<p>Uwaga:<br>Kolejność odpowiedzi nie ma znaczenia.<br>Nie uznaje się zbyt ogólnych odpowiedzi dotyczących adaptacji do owadopylności: kolor,<br>zapach, lepki pyłek, nieodnoszących się do zwabiania konkretnej grupy zapylaczy - much.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Dwa przystosowania kwiatów raflezji do zapylania przez muchy (na podstawie tekstu):</p>\n<ol><li><strong>Wydzielanie intensywnego fetoru rozkładającego się mięsa</strong> (przyciąganie much skavengerów)</li><li><strong>Czerwono-brunatne zabarwienie płatków</strong> (imitacja gnijącego mięsa/krwi)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Analiza ekologiczna: strategia mimikry saprofitycznej</h4>\n<p>Raflezja stosuje <strong>mimikrę nekrofilną</strong> - naśladuje padlinę, by wabić muchy składające jaja na rozkładającym się mięsie:</p>\n<p>| Cecha kwiatu | Naśladowany obiekt | Efekt behawioralny na muchę |<br>| Fetor gnijącego mięsa | Rozkładające się zwłoki | Mucha przylatuje → &quot;składa jaja&quot; → przenosi pyłek |<br>| Ciemnoczerwone zabarwienie | Krew, mięso, padlina | Mucha wizualnie identyfikuje &quot;źródło pokarmu&quot; |<br>| Chropowata/brodawkowana faktura | Skóra zwierzęcia | Wzmocnienie iluzji padliny |</p>\n<p><strong>Mechanizm:</strong> Mucha przylatuje omylona zarówno węchowo (fetor) jak i wzrokowo (kolor) → wchodzi do wnętrza kwiatu → pyłek przykleja się do jej ciała → mucha odlatuje do kolejnego kwiatu raflezji → zapylenie.</p>\n<blockquote>⚡ <strong>Klucz:</strong> To <strong>zapylanie przez oszustwo</strong> - mucha nie otrzymuje nagrody (nektaru). Ewolucja faworyzuje kwiaty z najskuteczniejszą imitacją.</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Wnioskowanie z tekstu: wypisz TYLKO to, co podaje autor</h4>\n<p>Skoro pytanie brzmi <strong>„na podstawie tekstu&quot;</strong>, odpowiedź musi być zbudowana dosłownie na informacjach z akapitu o raflezji. Typowy tekst CKE podaje:</p>\n<ul><li><em>„…kwiaty wydzielają intensywny zapach gnijącego mięsa…&quot;</em> → <strong>przystosowanie 1: fetor padliny</strong></li><li><em>„…płatki mają ciemnoczerwone zabarwienie…&quot;</em> → <strong>przystosowanie 2: barwa imitująca mięso/krew</strong></li></ul>\n<p><strong>Zasada przy pytaniu „na podstawie tekstu&quot;:</strong></p>\n<ol><li>Znajdź fragmenty tekstu dotyczące much/zapylania</li><li>Wypisz TYLKO cechy kwiatu (nie zapylaczy!)</li><li>Użyj sformułowań z tekstu lub ich parafrazy - NIE ogólnikowych stwierdzeń z głowy</li></ol>\n<h4>Sposób 3 - Porównanie z innymi strategiami zapylania (kontrast)</h4>\n<p>Dla zrozumienia, DLACZEGO te cechy są przystosowaniem, zestawiamy z zapylaniem przez owady „klasyczne&quot;:</p>\n<p>| Cecha | Rośliny zapylane przez pszczoły | Raflezja (zapylana przez muchy) |<br>| Zapach | Słodki, kwiatowy | <strong>Cuchnący, padlinowy</strong> |<br>| Barwa | Żółta, niebieska, biała | <strong>Ciemnoczerwona, brunatna</strong> |<br>| Nagroda dla zapylacza | Nektar, pyłek | <strong>Brak - oszustwo</strong> |<br>| Zapylacz szuka | Pokarmu | <strong>Miejsca składania jaj</strong> |</p>\n<p>Kontrast pokazuje, że adaptacje raflezji są dokładnym <strong>odwróceniem</strong> cech kwiatów entomogamicznych - bo targetują inną grupę owadów o innych bodźcach wyzwalających.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za wymienienie dwoch wlasciwych przystosowan kwiatow raflezji do zapylania przez muchy: charakterystycznego wygladu (kolor przypominajacy gnijace mieso) i zapachu (padliny).<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Kolejnosc odpowiedzi bez znaczenia. Nie uznaje sie zbyt ogolnych odpowiedzi o owadopylnosci (kolor, zapach, lepki pylek) nieodnoszacych sie do zwabiania much.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - to zadanie czysto opisowe z ekologii i biologii roślin. Wystarczy:</p>\n<ul><li>znajomość pojęcia <strong>zapylania przez owady (entomogamia)</strong></li><li>rozumienie mechanizmu <strong>mimikry/oszustwa zapylacza</strong></li><li>uważna lektura tekstu źródłowego</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pytanie dotyczy przystosowań <strong>KWIATU</strong>, nie przystosowań muchy - nie pisz &quot;muchy wyczuwają zapach&quot;, pisz &quot;kwiat wydziela fetor&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samo &quot;zapach&quot; bez doprecyzowania JAKIEGO zapachu = za mało. Klucz wymaga, że to zapach <strong>gnijącego mięsa / padliny</strong> - to istota przystosowania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pytanie &quot;na podstawie tekstu&quot; = nie wolno wymyślać cech spoza tekstu. Jeśli tekst nie wspomina o temperaturze kwiatu (termogeneza), nie pisz o niej - nawet jeśli biologicznie jest prawdziwa.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić raflezji z innymi roślinami cuchnącymi (np. <em>Amorphophallus</em> - voodoo lily) - na maturze odpowiadasz o tym, co podano w TYM tekście.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>Kolor kwiatów przypominający gnijące mięso. 2. Kwiaty cuchnące padliną.</li></ol>"}]}