{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1 (0-1)\nNa podstawie przedstawionych wyników doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący\nwpływu światła na wzrost wydłużeniowy hipokotyla siewek gorczycy.","answer":null,"answer_text":"2.1. (0-1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawnie sformułowany wniosek, dotyczący hamującego wpływu światła na wzrost\nwydłużeniowy hipokotyla siewek (gorczycy).\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nŚwiatło hamuje wzrost hipokotyla siewek gorczycy.\nŚwiatło ogranicza wzrost wydłużeniowy hipokotyla.\nŚwiatło spowalnia wzrost hipokotyla siewek.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku światła; odpowiedzi, w których jedynie\nopisano wyniki doświadczenia; a także wniosków odnoszących się do intensywności światła.\nPrzykłady odpowiedzi za 0 p.\n\nBrak światła powoduje znaczne wydłużenie hipokotyla.\n\nPrzy dostępie do światła hipokotyl rośnie wolniej niż w ciemności.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający [ ] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną i wtórną budowę\nkorzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny [ ].\n\nHipokotyl siewek rosnących na świetle jest krótszy niż hipokotyl siewek rosnących\nw ciemności.\n\nŚwiatło powoduje mały / mniejszy wzrost wydłużeniowy.\n\nIm mniej światła, tym dłuższy hipokotyl siewek.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Światło hamuje wzrost wydłużeniowy hipokotyla siewek gorczycy** (komórki hipokotyla rosną wydłużeniowo znacznie wolniej na świetle niż w ciemności).\n\n## Sposób 1 - Odczyt z wykresu B + sformułowanie wniosku\n\nWniosek formułujemy **na podstawie danych ilościowych** z wykresu:\n\n1. **Porównaj wartości końcowe (dzień 10):**\n- Siewki w **ciemności**: hipokotyl osiąga ~11 cm\n- Siewki na **świetle**: hipokotyl osiąga ~2,5 cm\n\n2. **Oblicz różnicę / stosunek:**\nHipokotyl w ciemności jest ok. **4-5× dłuższy** niż na świetle po tym samym czasie.\n\n3. **Sformułuj wniosek (schemat: zmienna niezależna → skutek):**\n\n> **Światło hamuje wzrost wydłużeniowy komórek hipokotyla siewek gorczycy.**\nalbo bardziej rozbudowanie:\n> **Obecność światła znacząco ogranicza wzrost wydłużeniowy hipokotyla - siewki hodowane na świetle mają wyraźnie krótszy hipokotyl niż siewki hodowane w ciemności.**\n\n4. **Sprawdź rysunekA:** Siewka z ciemności = wysoki, blady łodyżnik (etiolacja). Siewka ze światła = krótka, zielona. Rysunek i wykres są SPÓJNE - potwierdzają wniosek.\n\n## Sposób 2 - Mechanizm biologiczny (wyjaśnienie „dlaczego\")\n\n> ⚠️ *To nie jest wymagane przez CKE w tym zadaniu, ale pomaga zrozumieć wniosek i nie pomylić się w jego sformułowaniu.*\n\n**Jak to działa - auksyny i fotoregulacja:**\n\n- Wzrost wydłużeniowy komórek hipokotyla napędza **auksyna (IAA)** - powoduje rozluźnienie ścian komórkowych i wydłużanie.\n- W **ciemności** auksyna działa bez przeszkód → intensywny wzrost wydłużeniowy → długi, blady hipokotyl (**etiolacja**).\n- Na **świetle** fotoreceptory (fototropiny, fitochromy) hamują działanie auksyny lub przyspieszają jej inaktywację w hipokotyla → komórki rosną wolniej → krótki hipokotyl.\n\n**Wniosek mechanistyczny:**\n> Światło, przez regulatory fitochromowe i fototropinowe, **obniża efektywność auksyny w hipokotyla**, przez co wzrost wydłużeniowy jest zahamowany.\n\n## Sposób 3 - Porównanie obu grup doświadczalnych (tabela)\n\nDobre do sprawdzenia czy wniosek jest logicznie poprawny:\n\n| Cecha | Ciemność | Światło |\n| Długość hipokotyla (dzień 10) | ~11 cm | ~2,5 cm |\n| Wygląd (rysunek A) | Blady, wydłużony | Zielony, krótki |\n| Intensywność wzrostu wydłużeniowego | **Wysoka** | **Niska** |\n\n**Zmienna niezależna:** obecność/brak światła\n**Zmienna zależna:** długość hipokotyla = miara wzrostu wydłużeniowego\n\nWniosek (schemat IF→THEN):\n> **Jeśli siewki rosną na świetle → wzrost wydłużeniowy hipokotyla jest zahamowany w porównaniu z siewkami rosnącymi w ciemności.**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawnie sformulowany wniosek dotyczacy hamujacego wplywu swiatla na wzrost wydluzeniowy hipokotyla siewek (gorczycy).\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do braku swiatla, samego opisu wynikow ani wnioskow o intensywnosci swiatla.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n**W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy umiejętność:\n1. Odczytu wykresu (wartości liczbowe)\n2. Formułowania wniosku (schemat: przyczyna → skutek)\n\nKarta wzorów nie zawiera danych o hormonach roślinnych ani wzrostu wydłużeniowego.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - Opis zamiast wniosku:** Uczeń pisze „siewki w ciemności mają dłuższy hipokotyl niż na świetle\" - to tylko **obserwacja/wynik**, nie **wniosek**. Wniosek MUSI zawierać: **co** na **co** wpływa i **jak** (hamuje/pobudza).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Pominięcie słowa „wydłużeniowy\":** Zadanie pyta o wzrost **wydłużeniowy** (elongacyjny), nie wzrost ogólnie. Brak tego słowa może skutkować utratą punktu.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - Odwrócony wniosek:** Uczeń pisze „ciemność przyspiesza wzrost\" - to technicznie równoważne, ale musi być precyzyjne: „ciemność sprzyja wzrostowi wydłużeniowemu hipokotyla\". Jeśli napisze tylko „ciemność jest lepsza dla siewek\" - brak precyzji biologicznej = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - Wnioskowanie na podstawie rysunku A zamiast wykresu B:** Zadanie mówi „na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia\" - można korzystać z obu, ale wniosek musi być ilościowo uzasadniony wykresem (dłuższy hipokotyl ≠ inna budowa).","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.1 (0-1)<br>Na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący<br>wpływu światła na wzrost wydłużeniowy hipokotyla siewek gorczycy.</p>","answer_text_html":"<p>2.1. (0-1)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawnie sformułowany wniosek, dotyczący hamującego wpływu światła na wzrost<br>wydłużeniowy hipokotyla siewek (gorczycy).<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Światło hamuje wzrost hipokotyla siewek gorczycy.<br>Światło ogranicza wzrost wydłużeniowy hipokotyla.<br>Światło spowalnia wzrost hipokotyla siewek.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku światła; odpowiedzi, w których jedynie<br>opisano wyniki doświadczenia; a także wniosków odnoszących się do intensywności światła.<br>Przykłady odpowiedzi za 0 p.<br><br>Brak światła powoduje znaczne wydłużenie hipokotyla.<br><br>Przy dostępie do światła hipokotyl rośnie wolniej niż w ciemności.<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający [ ] formułuje<br>wnioski z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, [ ] informacje [ ].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający</p>\n<ol><li>analizuje budowę anatomiczną organów</li></ol>\n<p>roślinnych: pierwotną i wtórną budowę<br>korzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].</p>\n<ol><li>Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający</li><li>przedstawia rolę hormonów roślinnych</li></ol>\n<p>w funkcjonowaniu rośliny [ ].<br><br>Hipokotyl siewek rosnących na świetle jest krótszy niż hipokotyl siewek rosnących<br>w ciemności.<br><br>Światło powoduje mały / mniejszy wzrost wydłużeniowy.<br><br>Im mniej światła, tym dłuższy hipokotyl siewek.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Światło hamuje wzrost wydłużeniowy hipokotyla siewek gorczycy</strong> (komórki hipokotyla rosną wydłużeniowo znacznie wolniej na świetle niż w ciemności).</p>\n<h4>Sposób 1 - Odczyt z wykresu B + sformułowanie wniosku</h4>\n<p>Wniosek formułujemy <strong>na podstawie danych ilościowych</strong> z wykresu:</p>\n<ol><li><strong>Porównaj wartości końcowe (dzień 10):</strong></li></ol>\n<ul><li>Siewki w <strong>ciemności</strong>: hipokotyl osiąga ~11 cm</li><li>Siewki na <strong>świetle</strong>: hipokotyl osiąga ~2,5 cm</li></ul>\n<ol><li><strong>Oblicz różnicę / stosunek:</strong></li></ol>\n<p>Hipokotyl w ciemności jest ok. <strong>4-5× dłuższy</strong> niż na świetle po tym samym czasie.</p>\n<ol><li><strong>Sformułuj wniosek (schemat: zmienna niezależna → skutek):</strong></li></ol>\n<blockquote><strong>Światło hamuje wzrost wydłużeniowy komórek hipokotyla siewek gorczycy.</strong></blockquote>\n<p>albo bardziej rozbudowanie:</p>\n<blockquote><strong>Obecność światła znacząco ogranicza wzrost wydłużeniowy hipokotyla - siewki hodowane na świetle mają wyraźnie krótszy hipokotyl niż siewki hodowane w ciemności.</strong></blockquote>\n<ol><li><strong>Sprawdź rysunekA:</strong> Siewka z ciemności = wysoki, blady łodyżnik (etiolacja). Siewka ze światła = krótka, zielona. Rysunek i wykres są SPÓJNE - potwierdzają wniosek.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Mechanizm biologiczny (wyjaśnienie „dlaczego&quot;)</h4>\n<blockquote>⚠️ <em>To nie jest wymagane przez CKE w tym zadaniu, ale pomaga zrozumieć wniosek i nie pomylić się w jego sformułowaniu.</em></blockquote>\n<p><strong>Jak to działa - auksyny i fotoregulacja:</strong></p>\n<ul><li>Wzrost wydłużeniowy komórek hipokotyla napędza <strong>auksyna (IAA)</strong> - powoduje rozluźnienie ścian komórkowych i wydłużanie.</li><li>W <strong>ciemności</strong> auksyna działa bez przeszkód → intensywny wzrost wydłużeniowy → długi, blady hipokotyl (<strong>etiolacja</strong>).</li><li>Na <strong>świetle</strong> fotoreceptory (fototropiny, fitochromy) hamują działanie auksyny lub przyspieszają jej inaktywację w hipokotyla → komórki rosną wolniej → krótki hipokotyl.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek mechanistyczny:</strong></p>\n<blockquote>Światło, przez regulatory fitochromowe i fototropinowe, <strong>obniża efektywność auksyny w hipokotyla</strong>, przez co wzrost wydłużeniowy jest zahamowany.</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - Porównanie obu grup doświadczalnych (tabela)</h4>\n<p>Dobre do sprawdzenia czy wniosek jest logicznie poprawny:</p>\n<p>| Cecha | Ciemność | Światło |<br>| Długość hipokotyla (dzień 10) | ~11 cm | ~2,5 cm |<br>| Wygląd (rysunek A) | Blady, wydłużony | Zielony, krótki |<br>| Intensywność wzrostu wydłużeniowego | <strong>Wysoka</strong> | <strong>Niska</strong> |</p>\n<p><strong>Zmienna niezależna:</strong> obecność/brak światła<br><strong>Zmienna zależna:</strong> długość hipokotyla = miara wzrostu wydłużeniowego</p>\n<p>Wniosek (schemat IF→THEN):</p>\n<blockquote><strong>Jeśli siewki rosną na świetle → wzrost wydłużeniowy hipokotyla jest zahamowany w porównaniu z siewkami rosnącymi w ciemności.</strong></blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawnie sformulowany wniosek dotyczacy hamujacego wplywu swiatla na wzrost wydluzeniowy hipokotyla siewek (gorczycy).<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do braku swiatla, samego opisu wynikow ani wnioskow o intensywnosci swiatla.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p><strong>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy umiejętność:</p>\n<ol><li>Odczytu wykresu (wartości liczbowe)</li><li>Formułowania wniosku (schemat: przyczyna → skutek)</li></ol>\n<p>Karta wzorów nie zawiera danych o hormonach roślinnych ani wzrostu wydłużeniowego.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Opis zamiast wniosku:</strong> Uczeń pisze „siewki w ciemności mają dłuższy hipokotyl niż na świetle&quot; - to tylko <strong>obserwacja/wynik</strong>, nie <strong>wniosek</strong>. Wniosek MUSI zawierać: <strong>co</strong> na <strong>co</strong> wpływa i <strong>jak</strong> (hamuje/pobudza).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Pominięcie słowa „wydłużeniowy&quot;:</strong> Zadanie pyta o wzrost <strong>wydłużeniowy</strong> (elongacyjny), nie wzrost ogólnie. Brak tego słowa może skutkować utratą punktu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - Odwrócony wniosek:</strong> Uczeń pisze „ciemność przyspiesza wzrost&quot; - to technicznie równoważne, ale musi być precyzyjne: „ciemność sprzyja wzrostowi wydłużeniowemu hipokotyla&quot;. Jeśli napisze tylko „ciemność jest lepsza dla siewek&quot; - brak precyzji biologicznej = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - Wnioskowanie na podstawie rysunku A zamiast wykresu B:</strong> Zadanie mówi „na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia&quot; - można korzystać z obu, ale wniosek musi być ilościowo uzasadniony wykresem (dłuższy hipokotyl ≠ inna budowa).</blockquote>"}]}