{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nOkreśl, które stwierdzenia dotyczące wyników tego doświadczenia są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F- jeśli jest fałszywe.\n1.\nŚrednia długość hipokotyli siewek gorczycy rosnących w obecności światła\nbyła większa niż średnia długość hipokotyli siewek rosnących w ciemności.\nP\nF\n2.\nNajwiększy przyrost długości hipokotyli siewek gorczycy rosnących\nw ciemności nastąpił między drugim a szóstym dniem doświadczenia.\nP\nF\n3.\nTempo wydłużania się hipokotyli siewek gorczycy hodowanych w obecności\nświatła wyraźnie zmieniało się w czasie.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"2.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający [ ] odnosi się krytycznie\ndo przedstawionych informacji [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną i wtórną budowę\nkorzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących przedstawionego\ndoświadczenia.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Światło > ciemność (długość hipokotyli) | **F** |\n| 2. Największy przyrost w ciemności: dzień 2-6 | **P** |\n| 3. Tempo wydłużania w świetle wyraźnie się zmieniało | **F** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (etiolacja i fotomorfogeneza)\n\n**Stwierdzenie 1 → F**\n\nRośliny rosnące w **ciemności** ulegają **etiolacji**: brak aktywnego fitochromu Pfr → brak hamowania elongacji → komórki hipokotyla silnie się wydłużają. Siewki w ciemności są **wyższe** niż w świetle. Światło aktywuje fitochrom (Pr → Pfr), który hamuje wzrost na długość. Stwierdzenie twierdzi odwrotnie - dlatego **FAŁSZ**.\n\n**Stwierdzenie 2 → P**\n\nW ciemności etiolacja przebiega najintensywniej we **wczesnej fazie wzrostu**, kiedy rezerwy endospermy/liścieni są największe i komórki mają pełny potencjał do elongacji. Na wykresie: między dniem 2. a 6. krzywa siewek w ciemności ma **największe nachylenie** (przyrost długości na dobę jest tu maksymalny). Po dniu 6. tempo maleje - rezerwy się wyczerpują. **PRAWDA**.\n\n**Stwierdzenie 3 → F**\n\nSiewki w **świetle** rosną powoli, a tempo ich wzrostu jest **względnie stałe** przez cały czas trwania doświadczenia - krzywa jest prawie liniowa (płaska). Nie ma wyraźnych zmian nachylenia charakterystycznych dla \"wyraźnych zmian tempa\". **FAŁSZ**.\n\n## Sposób 2 - Analiza wykresu: nachylenie krzywych\n\nKluczowe narzędzie: **ocena nachylenia krzywej** = tempo wzrostu.\n\n| Okres | Ciemność: nachylenie | Światło: nachylenie |\n| 0-2 dzień | małe (kiełkowanie) | małe |\n| **2-6 dzień** | **DUŻE** (max) | małe, stałe |\n| 6-8 dzień | zmniejsza się | małe, stałe |\n\n- **St. 1**: Odczytaj wartość końcową obu krzywych → ciemność > światło → stwierdzenie odwrócone → **F**\n- **St. 2**: Nachylenie krzywej „ciemność\" jest największe między dniem 2-6 → **P**\n- **St. 3**: Nachylenie krzywej „światło\" jest prawie **stałe** przez cały czas → tempo nie zmienia się wyraźnie → **F**\n\n## Sposób 3 - Eliminacja przez biologię fotoreceptorów\n\nDla stwierdzenia 3 - dodatkowa weryfikacja:\n\nGdyby tempo wzrostu w świetle **wyraźnie się zmieniało**, oznaczałoby to jakiś przełom fizjologiczny (np. wyczerpanie zapasów, zmiana fazy rozwojowej). W 8-dniowym doświadczeniu kiełkowania gorczycy (**szczotka do zębów maturzystów**: *Sinapis alba*, gatunek szybko kiełkujący) takie przełomy nie zachodzą w tak krótkim oknie. Wzrost w świetle to **powolna, monotonna fotomorfogeneza** - stałe hamowanie przez Pfr. Brak podstaw do wyraźnej zmiany tempa → **F**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen dotyczacych przedstawionego doswiadczenia.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** 1. - F, 2. - P, 3. - F.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu fotomorfogenezy i umiejętność odczytu wykresu. Pojęcia kluczowe (z pamięci, nie z karty):\n- **Fitochrom** Pr/Pfr - receptor światła czerwonego; Pfr hamuje elongację hypokotyli\n- **Etiolacja** - fenotyp wzrostu w ciemności (długi hypokotyl, żółknienie)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Częsty błąd ucznia | Dlaczego to błąd |\n| St. 1 → P (błąd) | Uczeń myśli: \"słońce = wzrost = więcej\" | Myli wzrost ogólny z elongacją hypokotyla. Elongacja = etiolacja = CIEMNOŚĆ |\n| St. 2 → F (błąd) | Uczeń czyta wykres niedbale, liczy przyrost do dnia 8. | Przyrost 2→6 to różnica ~X mm, a 6→8 to mniejsza różnica - max jest wcześniej |\n| St. 3 → P (błąd) | Uczeń widzi że krzywa nie jest idealnie prosta i uznaje to za \"wyraźną zmianę\" | \"Wyraźna zmiana\" w kluczu = zmiana jakościowa (np. skokowa, z plateau). Mała fluktuacja to nie wyraźna zmiana tempa |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd w stwierdzeniu 1 - intuicja \"słońce napędza wzrost\" jest BŁĘDNA dla hipokotyla. Światło HAMUJE elongację hypokotyla (fotomorfogeneza). Rośliny w ciemności są wyższe - to ewolucyjna strategia \"szukania światła\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadania P/F to \"pułapka precyzji\" - jeden błędny znaczek = 0 pkt za całe zadanie (nie 2/3). Dlatego warto sprawdzić KAŻDE stwierdzenie osobno, metodycznie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Przy stwierdzeniu 3 - uważaj na słowo **\"wyraźnie\"**. CKE celowo używa tego słowa: mała, niezauważalna zmiana tempa nie spełnia warunku \"wyraźna zmiana\". Linia bliska prostej = brak wyraźnych zmian tempa.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.2. (0-1)<br>Określ, które stwierdzenia dotyczące wyników tego doświadczenia są prawdziwe.<br>Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F- jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Średnia długość hipokotyli siewek gorczycy rosnących w obecności światła<br>była większa niż średnia długość hipokotyli siewek rosnących w ciemności.<br>P<br>F<br>2.<br>Największy przyrost długości hipokotyli siewek gorczycy rosnących<br>w ciemności nastąpił między drugim a szóstym dniem doświadczenia.<br>P<br>F<br>3.<br>Tempo wydłużania się hipokotyli siewek gorczycy hodowanych w obecności<br>światła wyraźnie zmieniało się w czasie.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>2.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń [ ].<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający [ ] odnosi się krytycznie<br>do przedstawionych informacji [ ].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający</p>\n<ol><li>analizuje budowę anatomiczną organów</li></ol>\n<p>roślinnych: pierwotną i wtórną budowę<br>korzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących przedstawionego<br>doświadczenia.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- F, 2. - P, 3. - F</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Światło &gt; ciemność (długość hipokotyli) | <strong>F</strong> |<br>| 2. Największy przyrost w ciemności: dzień 2-6 | <strong>P</strong> |<br>| 3. Tempo wydłużania w świetle wyraźnie się zmieniało | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (etiolacja i fotomorfogeneza)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 → F</strong></p>\n<p>Rośliny rosnące w <strong>ciemności</strong> ulegają <strong>etiolacji</strong>: brak aktywnego fitochromu Pfr → brak hamowania elongacji → komórki hipokotyla silnie się wydłużają. Siewki w ciemności są <strong>wyższe</strong> niż w świetle. Światło aktywuje fitochrom (Pr → Pfr), który hamuje wzrost na długość. Stwierdzenie twierdzi odwrotnie - dlatego <strong>FAŁSZ</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 → P</strong></p>\n<p>W ciemności etiolacja przebiega najintensywniej we <strong>wczesnej fazie wzrostu</strong>, kiedy rezerwy endospermy/liścieni są największe i komórki mają pełny potencjał do elongacji. Na wykresie: między dniem 2. a 6. krzywa siewek w ciemności ma <strong>największe nachylenie</strong> (przyrost długości na dobę jest tu maksymalny). Po dniu 6. tempo maleje - rezerwy się wyczerpują. <strong>PRAWDA</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 → F</strong></p>\n<p>Siewki w <strong>świetle</strong> rosną powoli, a tempo ich wzrostu jest <strong>względnie stałe</strong> przez cały czas trwania doświadczenia - krzywa jest prawie liniowa (płaska). Nie ma wyraźnych zmian nachylenia charakterystycznych dla &quot;wyraźnych zmian tempa&quot;. <strong>FAŁSZ</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analiza wykresu: nachylenie krzywych</h4>\n<p>Kluczowe narzędzie: <strong>ocena nachylenia krzywej</strong> = tempo wzrostu.</p>\n<p>| Okres | Ciemność: nachylenie | Światło: nachylenie |<br>| 0-2 dzień | małe (kiełkowanie) | małe |<br>| <strong>2-6 dzień</strong> | <strong>DUŻE</strong> (max) | małe, stałe |<br>| 6-8 dzień | zmniejsza się | małe, stałe |</p>\n<ul><li><strong>St. 1</strong>: Odczytaj wartość końcową obu krzywych → ciemność &gt; światło → stwierdzenie odwrócone → <strong>F</strong></li><li><strong>St. 2</strong>: Nachylenie krzywej „ciemność&quot; jest największe między dniem 2-6 → <strong>P</strong></li><li><strong>St. 3</strong>: Nachylenie krzywej „światło&quot; jest prawie <strong>stałe</strong> przez cały czas → tempo nie zmienia się wyraźnie → <strong>F</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Eliminacja przez biologię fotoreceptorów</h4>\n<p>Dla stwierdzenia 3 - dodatkowa weryfikacja:</p>\n<p>Gdyby tempo wzrostu w świetle <strong>wyraźnie się zmieniało</strong>, oznaczałoby to jakiś przełom fizjologiczny (np. wyczerpanie zapasów, zmiana fazy rozwojowej). W 8-dniowym doświadczeniu kiełkowania gorczycy (<strong>szczotka do zębów maturzystów</strong>: <em>Sinapis alba</em>, gatunek szybko kiełkujący) takie przełomy nie zachodzą w tak krótkim oknie. Wzrost w świetle to <strong>powolna, monotonna fotomorfogeneza</strong> - stałe hamowanie przez Pfr. Brak podstaw do wyraźnej zmiany tempa → <strong>F</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen dotyczacych przedstawionego doswiadczenia.<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> 1. - F, 2. - P, 3. - F.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu fotomorfogenezy i umiejętność odczytu wykresu. Pojęcia kluczowe (z pamięci, nie z karty):</p>\n<ul><li><strong>Fitochrom</strong> Pr/Pfr - receptor światła czerwonego; Pfr hamuje elongację hypokotyli</li><li><strong>Etiolacja</strong> - fenotyp wzrostu w ciemności (długi hypokotyl, żółknienie)</li></ul>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Częsty błąd ucznia | Dlaczego to błąd |<br>| St. 1 → P (błąd) | Uczeń myśli: &quot;słońce = wzrost = więcej&quot; | Myli wzrost ogólny z elongacją hypokotyla. Elongacja = etiolacja = CIEMNOŚĆ |<br>| St. 2 → F (błąd) | Uczeń czyta wykres niedbale, liczy przyrost do dnia 8. | Przyrost 2→6 to różnica ~X mm, a 6→8 to mniejsza różnica - max jest wcześniej |<br>| St. 3 → P (błąd) | Uczeń widzi że krzywa nie jest idealnie prosta i uznaje to za &quot;wyraźną zmianę&quot; | &quot;Wyraźna zmiana&quot; w kluczu = zmiana jakościowa (np. skokowa, z plateau). Mała fluktuacja to nie wyraźna zmiana tempa |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd w stwierdzeniu 1 - intuicja &quot;słońce napędza wzrost&quot; jest BŁĘDNA dla hipokotyla. Światło HAMUJE elongację hypokotyla (fotomorfogeneza). Rośliny w ciemności są wyższe - to ewolucyjna strategia &quot;szukania światła&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadania P/F to &quot;pułapka precyzji&quot; - jeden błędny znaczek = 0 pkt za całe zadanie (nie 2/3). Dlatego warto sprawdzić KAŻDE stwierdzenie osobno, metodycznie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Przy stwierdzeniu 3 - uważaj na słowo <strong>&quot;wyraźnie&quot;</strong>. CKE celowo używa tego słowa: mała, niezauważalna zmiana tempa nie spełnia warunku &quot;wyraźna zmiana&quot;. Linia bliska prostej = brak wyraźnych zmian tempa.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>F, 2. P, 3. F</li></ol>"}]}