{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/2.3","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"2.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nOceń prawdziwość stwierdzenia: „Przyczyną różnicy średniej długości hipokotyli siewek\nhodowanych na świetle i w ciemności jest różna intensywność podziałów komórkowych\nzachodzących w tych hipokotylach”. Odpowiedź uzasadnij.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.1.\n2.2.\n2.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"2.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający [ ] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych (twórczej, [ ]).\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną i wtórną budowę\nkorzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie, że jest to stwierdzenie nieprawdziwe i poprawne uzasadnienie, odnoszące\nsię do położenia merystemu wierzchołkowego ponad liścieniami, lub odniesienie się\ndo podanej informacji o wzroście wydłużeniowym komórek hipokotyla, lub jego\nwarunkowaniu przez auksyny.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nNie jest to prawda, ponieważ w części podliścieniowej łodygi nie ma merystemu.\nJest fałszywe, bo podziały komórkowe nie zachodzą w hipokotylu, ale miały miejsce\nw stożku wzrostu łodygi.\nNie, ponieważ wzrost elongacyjny tego odcinka zależy od obecności auksyn, a nie\nod podziałów komórkowych.\nNieprawdziwe, ponieważ wzrost na długość hipokotyli nastąpił dzięki wydłużaniu się ich\nkomórek.\nUwaga:\nNie uznaje się uzasadnienia z odniesieniem do wzrostu zarodkowego hipokotyla, ponieważ\nstwierdzenie dotyczyło doświadczenia badającego wzrost siewek po zakończeniu kiełkowania.\nZadanie 3. (0-5)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ocena:** Fałsz (stwierdzenie jest nieprawdziwe).\n\n**Uzasadnienie:** Różnica długości hipokotyli wynika z różnej intensywności **elongacji (wydłużania) komórek**, a nie ich podziałów.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: etiolacja i wzrost przez elongację\n\nHipokotyl rośnie na długość dwoma mechanizmami: podziałami komórkowymi (merystem) i elongacją (wydłużaniem) komórek. W etiolacji (wzrost w ciemności) kluczową rolę odgrywa właśnie **elongacja**:\n\n1. **Ciemność → brak aktywacji fitochromu** → brak sygnału hamującego elongację.\n2. Auksyny (IAA) w ciemności **swobodnie przemieszczają się w dół łodygi** (fototropizm nie działa), a ich stężenie sprzyja wydzielaniu jonów H⁺ do ściany komórkowej.\n3. Zakwaszenie ściany → aktywacja ekspansyn → **rozluźnienie mikrofibrylli celulozowych** → komórka wchłania wodę osmotycznie i wydłuża się nawet kilkakrotnie.\n4. Na świetle fitochrom (Pr → Pfr) **hamuje ten szlak elongacyjny** → komórki pozostają krótkie → hipokotyl jest krótki i gruby.\n\n**Wniosek:** Liczba podziałów komórkowych w obu wariantach jest zbliżona (lub nieistotnie różna). Decyduje **elongacja**, a nie mitoza.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez analizę logiczną stwierdzenia\n\nSprawdzamy, czy „intensywność podziałów\" może wyjaśniać różnicę:\n\n| Pytanie weryfikujące | Odpowiedź |\n| Czy komórki hipokotyla siewki w ciemności dzielą się szybciej niż na świetle? | **Nie** - merystemy obu siewek pracują podobnie intensywnie |\n| Czy komórki hipokotyla siewki w ciemności są wyraźnie **dłuższe** (nie liczniejsze)? | **Tak** - to klasyczny objaw etiolacji: mniej chlorofilu, długie bladawe komórki |\n| Co by wynikało, gdyby przyczyną były podziały? | Siewka ciemna miałaby **więcej komórek tej samej długości** - tymczasem ma komórki **o wiele dłuższe** |\n\nPonieważ obserwowany efekt to wydłużenie pojedynczych komórek (a nie ich większa liczba), stwierdzenie jest **fałszywe**.\n\n## Sposób 3 - Weryfikacja przez kontrast: etiolacja vs. normalna morfologia\n\n| Cecha | Siewka w **ciemności** | Siewka na **świetle** |\n| Hipokotyl | Długi, cienki, blady | Krótki, gruby, zielony |\n| Komórki hipokotyla | Wydłużone (elongacja) | Izodiametryczne, krótsze |\n| Chlorofil | Brak / prolamellarne ciała | Obecny |\n| Przyczyna długości | **Elongacja komórek** | Elongacja zahamowana przez Pfr |\n| Intensywność podziałów | Nie jest czynnikiem różnicującym | Nie jest czynnikiem różnicującym |\n\nZestawienie jednoznacznie pokazuje: zmienna różnicująca to elongacja, nie mitoza.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za okreslenie, ze stwierdzenie jest nieprawdziwe, oraz poprawne uzasadnienie odnoszace sie do polozenia merystemu wierzcholkowego ponad liscieniami lub do wzrostu wydluzeniowego komorek hipokotyla (warunkowanego przez auksyny).\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie uzasadnienia odnoszacego sie do wzrostu zarodkowego hipokotyla.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu wzrostu roślin (elongacja komórek) i procesu etiolacji. Karta wzorów EM2023 nie zawiera wzorów dotyczących regulacji wzrostu roślin przez fitochrom/auksyny.\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego klucz nie uzna |\n| „Prawda, bo w ciemności jest więcej podziałów\" | Błędna ocena i błędny mechanizm - podziały nie są głównym czynnikiem różnicującym |\n| „Fałsz, bo siewki w ciemności mają mniej energii z fotosyntezy\" | Ocena prawidłowa, ale uzasadnienie **nie wskazuje na elongację** - klucz wymaga konkretnego mechanizmu |\n| „Fałsz, bo ciemność powoduje etiolację\" | Zbyt ogólnie - samo słowo „etiolacja\" bez wyjaśnienia, że polega ona na **elongacji komórek**, prawdopodobnie nie wystarczy |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie wzrostu przez **podziały** (merystem → nowe komórki) z wzrostem przez **elongację** (istniejące komórki wchłaniają wodę i się wydłużają) - to dwa oddzielne procesy i oba wpływają na długość organu, ale różnie!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Siewka etiolowana NIE dzieli się szybciej - ma po prostu dłuższe komórki. Gdyby intensywność podziałów była decydująca, na przekroju poprzecznym liczylibyśmy więcej komórek (a nie dłuższe).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo „etiolacja\" samo w sobie nie gwarantuje punktu - zawsze doprecyzuj **jaki proces** ona obejmuje (= elongacja komórek hipokotyla) i **dlaczego** (= brak hamowania przez fitochrom Pfr).","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-2.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.3. (0-1)<br>Oceń prawdziwość stwierdzenia: „Przyczyną różnicy średniej długości hipokotyli siewek<br>hodowanych na świetle i w ciemności jest różna intensywność podziałów komórkowych<br>zachodzących w tych hipokotylach”. Odpowiedź uzasadnij.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>2.1.<br>2.2.<br>2.3.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>2.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający [ ] formułuje<br>wnioski z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń [ ].<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy</li></ol>\n<p>budowy tkanek roślinnych (twórczej, [ ]).</p>\n<ol><li>analizuje budowę anatomiczną organów</li></ol>\n<p>roślinnych: pierwotną i wtórną budowę<br>korzenia i łodygi rośliny dwuliściennej [ ].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za określenie, że jest to stwierdzenie nieprawdziwe i poprawne uzasadnienie, odnoszące<br>się do położenia merystemu wierzchołkowego ponad liścieniami, lub odniesienie się<br>do podanej informacji o wzroście wydłużeniowym komórek hipokotyla, lub jego<br>warunkowaniu przez auksyny.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Nie jest to prawda, ponieważ w części podliścieniowej łodygi nie ma merystemu.<br>Jest fałszywe, bo podziały komórkowe nie zachodzą w hipokotylu, ale miały miejsce<br>w stożku wzrostu łodygi.<br>Nie, ponieważ wzrost elongacyjny tego odcinka zależy od obecności auksyn, a nie<br>od podziałów komórkowych.<br>Nieprawdziwe, ponieważ wzrost na długość hipokotyli nastąpił dzięki wydłużaniu się ich<br>komórek.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się uzasadnienia z odniesieniem do wzrostu zarodkowego hipokotyla, ponieważ<br>stwierdzenie dotyczyło doświadczenia badającego wzrost siewek po zakończeniu kiełkowania.<br>Zadanie 3. (0-5)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Ocena:</strong> Fałsz (stwierdzenie jest nieprawdziwe).</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Różnica długości hipokotyli wynika z różnej intensywności <strong>elongacji (wydłużania) komórek</strong>, a nie ich podziałów.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: etiolacja i wzrost przez elongację</h4>\n<p>Hipokotyl rośnie na długość dwoma mechanizmami: podziałami komórkowymi (merystem) i elongacją (wydłużaniem) komórek. W etiolacji (wzrost w ciemności) kluczową rolę odgrywa właśnie <strong>elongacja</strong>:</p>\n<ol><li><strong>Ciemność → brak aktywacji fitochromu</strong> → brak sygnału hamującego elongację.</li><li>Auksyny (IAA) w ciemności <strong>swobodnie przemieszczają się w dół łodygi</strong> (fototropizm nie działa), a ich stężenie sprzyja wydzielaniu jonów H⁺ do ściany komórkowej.</li><li>Zakwaszenie ściany → aktywacja ekspansyn → <strong>rozluźnienie mikrofibrylli celulozowych</strong> → komórka wchłania wodę osmotycznie i wydłuża się nawet kilkakrotnie.</li><li>Na świetle fitochrom (Pr → Pfr) <strong>hamuje ten szlak elongacyjny</strong> → komórki pozostają krótkie → hipokotyl jest krótki i gruby.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Liczba podziałów komórkowych w obu wariantach jest zbliżona (lub nieistotnie różna). Decyduje <strong>elongacja</strong>, a nie mitoza.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez analizę logiczną stwierdzenia</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy „intensywność podziałów&quot; może wyjaśniać różnicę:</p>\n<p>| Pytanie weryfikujące | Odpowiedź |<br>| Czy komórki hipokotyla siewki w ciemności dzielą się szybciej niż na świetle? | <strong>Nie</strong> - merystemy obu siewek pracują podobnie intensywnie |<br>| Czy komórki hipokotyla siewki w ciemności są wyraźnie <strong>dłuższe</strong> (nie liczniejsze)? | <strong>Tak</strong> - to klasyczny objaw etiolacji: mniej chlorofilu, długie bladawe komórki |<br>| Co by wynikało, gdyby przyczyną były podziały? | Siewka ciemna miałaby <strong>więcej komórek tej samej długości</strong> - tymczasem ma komórki <strong>o wiele dłuższe</strong> |</p>\n<p>Ponieważ obserwowany efekt to wydłużenie pojedynczych komórek (a nie ich większa liczba), stwierdzenie jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Weryfikacja przez kontrast: etiolacja vs. normalna morfologia</h4>\n<p>| Cecha | Siewka w <strong>ciemności</strong> | Siewka na <strong>świetle</strong> |<br>| Hipokotyl | Długi, cienki, blady | Krótki, gruby, zielony |<br>| Komórki hipokotyla | Wydłużone (elongacja) | Izodiametryczne, krótsze |<br>| Chlorofil | Brak / prolamellarne ciała | Obecny |<br>| Przyczyna długości | <strong>Elongacja komórek</strong> | Elongacja zahamowana przez Pfr |<br>| Intensywność podziałów | Nie jest czynnikiem różnicującym | Nie jest czynnikiem różnicującym |</p>\n<p>Zestawienie jednoznacznie pokazuje: zmienna różnicująca to elongacja, nie mitoza.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za okreslenie, ze stwierdzenie jest nieprawdziwe, oraz poprawne uzasadnienie odnoszace sie do polozenia merystemu wierzcholkowego ponad liscieniami lub do wzrostu wydluzeniowego komorek hipokotyla (warunkowanego przez auksyny).<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie uzasadnienia odnoszacego sie do wzrostu zarodkowego hipokotyla.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość mechanizmu wzrostu roślin (elongacja komórek) i procesu etiolacji. Karta wzorów EM2023 nie zawiera wzorów dotyczących regulacji wzrostu roślin przez fitochrom/auksyny.</p>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego klucz nie uzna |<br>| „Prawda, bo w ciemności jest więcej podziałów&quot; | Błędna ocena i błędny mechanizm - podziały nie są głównym czynnikiem różnicującym |<br>| „Fałsz, bo siewki w ciemności mają mniej energii z fotosyntezy&quot; | Ocena prawidłowa, ale uzasadnienie <strong>nie wskazuje na elongację</strong> - klucz wymaga konkretnego mechanizmu |<br>| „Fałsz, bo ciemność powoduje etiolację&quot; | Zbyt ogólnie - samo słowo „etiolacja&quot; bez wyjaśnienia, że polega ona na <strong>elongacji komórek</strong>, prawdopodobnie nie wystarczy |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie wzrostu przez <strong>podziały</strong> (merystem → nowe komórki) z wzrostem przez <strong>elongację</strong> (istniejące komórki wchłaniają wodę i się wydłużają) - to dwa oddzielne procesy i oba wpływają na długość organu, ale różnie!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Siewka etiolowana NIE dzieli się szybciej - ma po prostu dłuższe komórki. Gdyby intensywność podziałów była decydująca, na przekroju poprzecznym liczylibyśmy więcej komórek (a nie dłuższe).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Słowo „etiolacja&quot; samo w sobie nie gwarantuje punktu - zawsze doprecyzuj <strong>jaki proces</strong> ona obejmuje (= elongacja komórek hipokotyla) i <strong>dlaczego</strong> (= brak hamowania przez fitochrom Pfr).</blockquote>"}]}