{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nNa podstawie tekstu wymień dwie cechy grochodrzewu decydujące o tym, że jest on\nwykorzystywany do rekultywacji gleb na terenach pogórniczych.\n1\n2\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"20.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nVII. Ekologia.\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu.\nZdający\n1) przedstawia rolę organizmów tworzących\nbiocenozę w kształtowaniu biotopu (proces\nglebotwórczy, mikroklimat).\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch odpowiednich, wymienionych w tekście, cech grochodrzewu\ndecydujących o jego wykorzystaniu do rekultywacji gleb na terenach pogórniczych.\n0 p - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• 1. Żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi.\n2. Ma szeroki i silny system korzeniowy.\n• 1. Jest wytrzymała na zanieczyszczenia powietrza.\n2. Ma niewielkie wymagania glebowe.\n• 1. Wzbogaca glebę w azot.\n2. Jest odporna na zanieczyszczenia powietrza.\nUwaga: Kolejność odpowiedzi nie ma znaczenia, ale muszą to być dwie niezależne cechy.\nZadanie 21. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwie cechy grochodrzewu (*Robinia pseudoacacia*) decydujące o zastosowaniu do rekultywacji terenów pogórniczych:**\n\n1. **Symbioza z bakteriami azotowymi (brodawkowymi)** - wiąże azot atmosferyczny, wzbogacając jałową glebę w azot mineralny.\n2. **Szybki wzrost / odporność na ubogie, zdegradowane gleby** - szybko pokrywa i stabilizuje odkryte tereny.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (czytanie tekstu z filtrem „po co rekultywacja?\")\n\n**Krok 1 - zdefiniuj problem:** Tereny pogórnicze to obszary z glebą jałową, ubogą w substancje organiczne i azot, często zdestabilizowaną mechanicznie (erozja, brak okrywy roślinnej).\n\n**Krok 2 - zadaj pytanie:** Co musi robić roślina-pionier na takiej glebie?\n\n| Potrzeba terenu pogórniczego | Cecha rośliny, która ją zaspokaja |\n| Brak azotu mineralnego w glebie | Symbioza z bakteriami brodawkowymi (*Rhizobium*) → biologiczne wiązanie \\(\\ce{N2}\\) z powietrza → wzbogacenie gleby |\n| Brak stabilności / okrywy | Szybki wzrost → szybkie zadarnienie / zacienienie → ochrona przed erozją |\n| Zdegradowana, kamienista gleba | Niska wymagalność glebowa, tolerancja na substrat ubogi w składniki mineralne |\n\n**Krok 3 - wybierz dwie, które są WPROST w tekście.** Klucz CKE premiuje odpowiedzi zaczerpnięte z podanego tekstu, nie z pamięci - dlatego cechy muszą dosłownie (lub bliskoznacznie) pojawiać się w akapicie o grochodrzewie.\n\nNajczęściej tekst maturalny podkreśla:\n- *obecność brodawek korzeniowych z bakteriami wiążącymi azot*\n- *szybkie tempo wzrostu / zdolność kolonizowania ubogich gleb*\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez biologię ogólną (gdy tekst masz przed oczami)\n\nSzukaj w tekście słów-kluczy:\n\n> **„brodawki\"** / **„Rhizobium\"** / **„azot\"** → cecha nr 1: **wiązanie azotu atmosferycznego**\n\n> **„szybko rośnie\"** / **„pionierski\"** / **„toleruje\"** / **„ubogie podłoże\"** → cecha nr 2: **szybki wzrost lub niska wymagalność glebowa**\n\n**Dlaczego te dwie, a nie inne?**\n- Grochodrzew jest rośliną motylkowatą (Fabaceae) - cała rodzina charakteryzuje się brodawkami korzeniowymi. To biologicznie unikalna cecha na tle innych drzew.\n- Na terenie pogórniczym azot jest pierwszym czynnikiem limitującym sukcesję - jego dostarczenie przez *Robinię* uruchamia cały łańcuch sukcesji ekologicznej (inne rośliny mogą się osiedlać).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za podanie dwoch odpowiednich, wymienionych w tekscie, cech grochodrzewu decydujacych o jego wykorzystaniu do rekultywacji gleb na terenach pogorniczych.\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Kolejnosc odpowiedzi bez znaczenia, ale musza to byc dwie niezalezne cechy (np. symbioza z bakteriami brodawkowymi wiazaca azot oraz odpornosc na zanieczyszczenia / niewielkie wymagania glebowe).\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- biologii roślin motylkowatych (Fabaceae) i symbiozy z *Rhizobium*\n- ekologii sukcesji (pojęcie gatunku pionierskiego)\n- oraz uważne **czytanie tekstu źródłowego** podanego w arkuszu.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - podanie tej samej cechy dwa razy:** „Ma brodawki korzeniowe\" + „wiąże azot\" = **to jedna cecha**, nie dwie. CKE uzna to za 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pisanie z pamięci zamiast z tekstu:** Zadanie mówi „na podstawie tekstu\" - szukaj konkretnych sformułowań w podanym fragmencie, nie wymyślaj cech spoza tekstu (nawet prawdziwych biologicznie).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - zbyt ogólna odpowiedź:** „Jest odporny na złe warunki\" → klucz nie uzna. Trzeba napisać **konkretnie**: „toleruje ubogą w azot, zdegradowaną glebę\" lub „szybko rośnie, pokrywając odkryty teren\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - mylenie bakterii:** Bakterie brodawkowe grochodrzewu to *Rhizobium* (symbiont), **nie** *Azotobacter* (wolnożyjący w glebie). Na maturze rozróżnienie to może decydować o punkcie.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Na podstawie tekstu wymień dwie cechy grochodrzewu decydujące o tym, że jest on<br>wykorzystywany do rekultywacji gleb na terenach pogórniczych.<br>1<br>2<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>20.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, [ ] informacje [ ].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne […].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Struktura i funkcjonowanie ekosystemu.</li></ol>\n<p>Zdający</p>\n<ol><li>przedstawia rolę organizmów tworzących</li></ol>\n<p>biocenozę w kształtowaniu biotopu (proces<br>glebotwórczy, mikroklimat).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie dwóch odpowiednich, wymienionych w tekście, cech grochodrzewu<br>decydujących o jego wykorzystaniu do rekultywacji gleb na terenach pogórniczych.<br>0 p - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• 1. Żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi.</p>\n<ol><li>Ma szeroki i silny system korzeniowy.</li></ol>\n<p>• 1. Jest wytrzymała na zanieczyszczenia powietrza.</p>\n<ol><li>Ma niewielkie wymagania glebowe.</li></ol>\n<p>• 1. Wzbogaca glebę w azot.</p>\n<ol><li>Jest odporna na zanieczyszczenia powietrza.</li></ol>\n<p>Uwaga: Kolejność odpowiedzi nie ma znaczenia, ale muszą to być dwie niezależne cechy.<br>Zadanie 21. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwie cechy grochodrzewu (<em>Robinia pseudoacacia</em>) decydujące o zastosowaniu do rekultywacji terenów pogórniczych:</strong></p>\n<ol><li><strong>Symbioza z bakteriami azotowymi (brodawkowymi)</strong> - wiąże azot atmosferyczny, wzbogacając jałową glebę w azot mineralny.</li><li><strong>Szybki wzrost / odporność na ubogie, zdegradowane gleby</strong> - szybko pokrywa i stabilizuje odkryte tereny.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (czytanie tekstu z filtrem „po co rekultywacja?&quot;)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - zdefiniuj problem:</strong> Tereny pogórnicze to obszary z glebą jałową, ubogą w substancje organiczne i azot, często zdestabilizowaną mechanicznie (erozja, brak okrywy roślinnej).</p>\n<p><strong>Krok 2 - zadaj pytanie:</strong> Co musi robić roślina-pionier na takiej glebie?</p>\n<p>| Potrzeba terenu pogórniczego | Cecha rośliny, która ją zaspokaja |<br>| Brak azotu mineralnego w glebie | Symbioza z bakteriami brodawkowymi (<em>Rhizobium</em>) → biologiczne wiązanie <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> z powietrza → wzbogacenie gleby |<br>| Brak stabilności / okrywy | Szybki wzrost → szybkie zadarnienie / zacienienie → ochrona przed erozją |<br>| Zdegradowana, kamienista gleba | Niska wymagalność glebowa, tolerancja na substrat ubogi w składniki mineralne |</p>\n<p><strong>Krok 3 - wybierz dwie, które są WPROST w tekście.</strong> Klucz CKE premiuje odpowiedzi zaczerpnięte z podanego tekstu, nie z pamięci - dlatego cechy muszą dosłownie (lub bliskoznacznie) pojawiać się w akapicie o grochodrzewie.</p>\n<p>Najczęściej tekst maturalny podkreśla:</p>\n<ul><li><em>obecność brodawek korzeniowych z bakteriami wiążącymi azot</em></li><li><em>szybkie tempo wzrostu / zdolność kolonizowania ubogich gleb</em></li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez biologię ogólną (gdy tekst masz przed oczami)</h4>\n<p>Szukaj w tekście słów-kluczy:</p>\n<blockquote><strong>„brodawki&quot;</strong> / <strong>„Rhizobium&quot;</strong> / <strong>„azot&quot;</strong> → cecha nr 1: <strong>wiązanie azotu atmosferycznego</strong></blockquote>\n<blockquote><strong>„szybko rośnie&quot;</strong> / <strong>„pionierski&quot;</strong> / <strong>„toleruje&quot;</strong> / <strong>„ubogie podłoże&quot;</strong> → cecha nr 2: <strong>szybki wzrost lub niska wymagalność glebowa</strong></blockquote>\n<p><strong>Dlaczego te dwie, a nie inne?</strong></p>\n<ul><li>Grochodrzew jest rośliną motylkowatą (Fabaceae) - cała rodzina charakteryzuje się brodawkami korzeniowymi. To biologicznie unikalna cecha na tle innych drzew.</li><li>Na terenie pogórniczym azot jest pierwszym czynnikiem limitującym sukcesję - jego dostarczenie przez <em>Robinię</em> uruchamia cały łańcuch sukcesji ekologicznej (inne rośliny mogą się osiedlać).</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za podanie dwoch odpowiednich, wymienionych w tekscie, cech grochodrzewu decydujacych o jego wykorzystaniu do rekultywacji gleb na terenach pogorniczych.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Kolejnosc odpowiedzi bez znaczenia, ale musza to byc dwie niezalezne cechy (np. symbioza z bakteriami brodawkowymi wiazaca azot oraz odpornosc na zanieczyszczenia / niewielkie wymagania glebowe).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>biologii roślin motylkowatych (Fabaceae) i symbiozy z <em>Rhizobium</em></li><li>ekologii sukcesji (pojęcie gatunku pionierskiego)</li><li>oraz uważne <strong>czytanie tekstu źródłowego</strong> podanego w arkuszu.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - podanie tej samej cechy dwa razy:</strong> „Ma brodawki korzeniowe&quot; + „wiąże azot&quot; = <strong>to jedna cecha</strong>, nie dwie. CKE uzna to za 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - pisanie z pamięci zamiast z tekstu:</strong> Zadanie mówi „na podstawie tekstu&quot; - szukaj konkretnych sformułowań w podanym fragmencie, nie wymyślaj cech spoza tekstu (nawet prawdziwych biologicznie).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - zbyt ogólna odpowiedź:</strong> „Jest odporny na złe warunki&quot; → klucz nie uzna. Trzeba napisać <strong>konkretnie</strong>: „toleruje ubogą w azot, zdegradowaną glebę&quot; lub „szybko rośnie, pokrywając odkryty teren&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - mylenie bakterii:</strong> Bakterie brodawkowe grochodrzewu to <em>Rhizobium</em> (symbiont), <strong>nie</strong> <em>Azotobacter</em> (wolnożyjący w glebie). Na maturze rozróżnienie to może decydować o punkcie.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>Żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi. 2. Ma szeroki i silny system korzeniowy.</li></ol>"}]}