{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/22.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"22.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.2. (0-1)\nWybierz i zaznacz w tabeli odpowiedź A albo B, która jest poprawnym dokończeniem\nponiższego zdania, oraz jej poprawne uzasadnienie spośród odpowiedzi 1.-3.\nWyodrębnienie się nowego lewoskrętnego gatunku ślimaka Satsuma bacca jest przykładem\nspecjacji\nA.\nallopatrycznej,\nponieważ\n1.\nwąż polujący na ślimaki Satsuma żywi się tylko\nosobnikami prawoskrętnymi.\n2.\npowstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki\nżyjące na jednym terytorium.\nB.\nsympatrycznej,\n3.\nślimaki Satsuma żyjące na różnych wyspach są\noddzielone przez bariery geograficzne.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n22.1.\n22.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":"B 2","answer_text":"22.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […]\nformułuje i przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty.\nIX. Ewolucja.\n4. Powstawanie gatunków. Zdający\n3) wyjaśnia różnicę między specjacją\nallopatryczną a sympatryczną.\nSchemat punktowania\n1 p. - za znaczenie właściwego dokończenia zdania (B) i jego poprawnego uzasadnienia (2).\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB 2","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B2**\n\nZdanie po uzupełnieniu brzmi:\n\n> Wyodrębnienie się nowego lewoskrętnego gatunku ślimaka *Satsuma bacca* jest przykładem specjacji **B. sympatrycznej**, ponieważ **2. powstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki żyjące na jednym terytorium.**\n\n## Sposób 1 - Analiza z treści: gdzie powstał nowy gatunek?\n\n**Krok 1 - co podaje tekst.**\nNa Tajwanie występują dwa endemiczne, blisko spokrewnione gatunki: lewoskrętny *Satsuma bacca* oraz jego najbliższy krewny - prawoskrętny *Satsuma batanica*. Oba gatunki żyją na **tym samym obszarze** (Tajwan), a nie na osobnych, odizolowanych geograficznie terenach.\n\n**Krok 2 - jaka bariera oddzieliła gatunki.**\nLewoskrętność powstaje przez mutację pojedynczego genu. Lewoskrętny ślimak jest lustrzanym odbiciem prawoskrętnego i jego narządy rozrodcze znajdują się w położeniu **uniemożliwiającym kopulację z prawoskrętnym partnerem**. To natychmiast tworzy **barierę rozrodczą (reprodukcyjną)** między osobnikami lewo- i prawoskrętnymi - mimo że żyją obok siebie, na jednym terytorium.\n\n**Krok 3 - nazwij typ specjacji.**\nGdy nowy gatunek wyodrębnia się **bez izolacji geograficznej**, a izolacja rozrodcza powstaje wewnątrz jednej populacji zajmującej ten sam obszar - jest to **specjacja sympatryczna**.\n\n**Wniosek:** dokończenie zdania = **B (sympatrycznej)**, uzasadnienie = **2 (powstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki żyjące na jednym terytorium)**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji\n\n| Odpowiedź | Ocena | Dlaczego |\n| **A. allopatryczna** | ❌ | Specjacja allopatryczna wymaga rozdzielenia populacji **barierą geograficzną**. Tu *S. bacca* i *S. batanica* są endemitami **tego samego** Tajwanu - nie rozdzieliła ich geografia. |\n| **B. sympatryczna** | ✅ | Nowy gatunek powstał na tym samym obszarze; izolacja wynika z mutacji (mechaniczna bariera rozrodcza), nie z geografii. |\n| **1.** wąż żywi się tylko prawoskrętnymi | ❌ | To opisuje **przewagę selekcyjną** lewoskrętności (z zad. 22.1), a nie mechanizm izolacji rozrodczej powodujący specjację. Nie uzasadnia typu specjacji. |\n| **2.** bariera rozrodcza na jednym terytorium | ✅ | Dokładnie opisuje istotę specjacji sympatrycznej - izolacja rozrodcza bez rozdziału geograficznego. |\n| **3.** ślimaki na różnych wyspach oddzielone barierami geograficznymi | ❌ | To definicja izolacji **allopatrycznej**; pasowałaby do A, ale jest sprzeczna z faktem, że oba gatunki są endemitami tego samego Tajwanu. |\n\nJedyna spójna para to **B + 2**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania (B) i jego poprawnego uzasadnienia (2).\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** B 2 (specjacja sympatryczna - bariera rozrodcza oddzielajaca osobniki zyjace na jednym terytorium).\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka - kuszące A3.** Tekst wspomina, że rodzaj *Satsuma* żyje na wielu wyspach (Japonia, Tajwan), co podsuwa myśl o izolacji geograficznej. Ale pytanie dotyczy KONKRETNIE pary *S. bacca* / *S. batanica*, a one są endemitami **tego samego** Tajwanu - więc geografia ich nie rozdzieliła.\n\n> ⚠️ **Pułapka - uzasadnienie 1.** Odporność na węża to korzyść (dobór naturalny utrwalający mutację - zad. 22.1), ale NIE jest mechanizmem izolacji rozrodczej i nie tłumaczy, dlaczego powstał odrębny gatunek.\n\n> ⚠️ **Klucz:** istotą specjacji sympatrycznej jest powstanie bariery rozrodczej **wewnątrz jednej populacji na wspólnym terytorium** - tutaj barierą jest mechaniczna niemożność kopulacji osobników o przeciwnym kierunku skrętu muszli.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-22.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22.2. (0-1)<br>Wybierz i zaznacz w tabeli odpowiedź A albo B, która jest poprawnym dokończeniem<br>poniższego zdania, oraz jej poprawne uzasadnienie spośród odpowiedzi 1.-3.<br>Wyodrębnienie się nowego lewoskrętnego gatunku ślimaka Satsuma bacca jest przykładem<br>specjacji<br>A.<br>allopatrycznej,<br>ponieważ<br>1.<br>wąż polujący na ślimaki Satsuma żywi się tylko<br>osobnikami prawoskrętnymi.<br>2.<br>powstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki<br>żyjące na jednym terytorium.<br>B.<br>sympatrycznej,<br>3.<br>ślimaki Satsuma żyjące na różnych wyspach są<br>oddzielone przez bariery geograficzne.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>22.1.<br>22.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","answer_text_html":"<p>22.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje […]<br>formułuje i przedstawia opinie związane<br>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi,<br>dobierając racjonalne argumenty.<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Powstawanie gatunków. Zdający</li><li>wyjaśnia różnicę między specjacją</li></ol>\n<p>allopatryczną a sympatryczną.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za znaczenie właściwego dokończenia zdania (B) i jego poprawnego uzasadnienia (2).<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B 2</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B2</strong></p>\n<p>Zdanie po uzupełnieniu brzmi:</p>\n<blockquote>Wyodrębnienie się nowego lewoskrętnego gatunku ślimaka <em>Satsuma bacca</em> jest przykładem specjacji <strong>B. sympatrycznej</strong>, ponieważ <strong>2. powstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki żyjące na jednym terytorium.</strong></blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Analiza z treści: gdzie powstał nowy gatunek?</h4>\n<p><strong>Krok 1 - co podaje tekst.</strong><br>Na Tajwanie występują dwa endemiczne, blisko spokrewnione gatunki: lewoskrętny <em>Satsuma bacca</em> oraz jego najbliższy krewny - prawoskrętny <em>Satsuma batanica</em>. Oba gatunki żyją na <strong>tym samym obszarze</strong> (Tajwan), a nie na osobnych, odizolowanych geograficznie terenach.</p>\n<p><strong>Krok 2 - jaka bariera oddzieliła gatunki.</strong><br>Lewoskrętność powstaje przez mutację pojedynczego genu. Lewoskrętny ślimak jest lustrzanym odbiciem prawoskrętnego i jego narządy rozrodcze znajdują się w położeniu <strong>uniemożliwiającym kopulację z prawoskrętnym partnerem</strong>. To natychmiast tworzy <strong>barierę rozrodczą (reprodukcyjną)</strong> między osobnikami lewo- i prawoskrętnymi - mimo że żyją obok siebie, na jednym terytorium.</p>\n<p><strong>Krok 3 - nazwij typ specjacji.</strong><br>Gdy nowy gatunek wyodrębnia się <strong>bez izolacji geograficznej</strong>, a izolacja rozrodcza powstaje wewnątrz jednej populacji zajmującej ten sam obszar - jest to <strong>specjacja sympatryczna</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> dokończenie zdania = <strong>B (sympatrycznej)</strong>, uzasadnienie = <strong>2 (powstała bariera rozrodcza oddzielająca osobniki żyjące na jednym terytorium)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych kombinacji</h4>\n<p>| Odpowiedź | Ocena | Dlaczego |<br>| <strong>A. allopatryczna</strong> | ❌ | Specjacja allopatryczna wymaga rozdzielenia populacji <strong>barierą geograficzną</strong>. Tu <em>S. bacca</em> i <em>S. batanica</em> są endemitami <strong>tego samego</strong> Tajwanu - nie rozdzieliła ich geografia. |<br>| <strong>B. sympatryczna</strong> | ✅ | Nowy gatunek powstał na tym samym obszarze; izolacja wynika z mutacji (mechaniczna bariera rozrodcza), nie z geografii. |<br>| <strong>1.</strong> wąż żywi się tylko prawoskrętnymi | ❌ | To opisuje <strong>przewagę selekcyjną</strong> lewoskrętności (z zad. 22.1), a nie mechanizm izolacji rozrodczej powodujący specjację. Nie uzasadnia typu specjacji. |<br>| <strong>2.</strong> bariera rozrodcza na jednym terytorium | ✅ | Dokładnie opisuje istotę specjacji sympatrycznej - izolacja rozrodcza bez rozdziału geograficznego. |<br>| <strong>3.</strong> ślimaki na różnych wyspach oddzielone barierami geograficznymi | ❌ | To definicja izolacji <strong>allopatrycznej</strong>; pasowałaby do A, ale jest sprzeczna z faktem, że oba gatunki są endemitami tego samego Tajwanu. |</p>\n<p>Jedyna spójna para to <strong>B + 2</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania (B) i jego poprawnego uzasadnienia (2).<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> B 2 (specjacja sympatryczna - bariera rozrodcza oddzielajaca osobniki zyjace na jednym terytorium).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka - kuszące A3.</strong> Tekst wspomina, że rodzaj <em>Satsuma</em> żyje na wielu wyspach (Japonia, Tajwan), co podsuwa myśl o izolacji geograficznej. Ale pytanie dotyczy KONKRETNIE pary <em>S. bacca</em> / <em>S. batanica</em>, a one są endemitami <strong>tego samego</strong> Tajwanu - więc geografia ich nie rozdzieliła.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka - uzasadnienie 1.</strong> Odporność na węża to korzyść (dobór naturalny utrwalający mutację - zad. 22.1), ale NIE jest mechanizmem izolacji rozrodczej i nie tłumaczy, dlaczego powstał odrębny gatunek.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Klucz:</strong> istotą specjacji sympatrycznej jest powstanie bariery rozrodczej <strong>wewnątrz jednej populacji na wspólnym terytorium</strong> - tutaj barierą jest mechaniczna niemożność kopulacji osobników o przeciwnym kierunku skrętu muszli.</blockquote>"}]}