{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące procesu fotosyntezy są prawdziwe. Zaznacz P,\njeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Faza fotosyntezy zależna od światła dostarcza ATP i NADPH + H+,\nniezbędnych do przebiegu procesów cyklu Calvina-Bensona.\nP\nF\n2. Procesy fazy zależnej od światła zachodzą w tylakoidach i stromie\nchloroplastów, a procesy cyklu Calvina-Bensona - tylko w stromie.\nP\nF\n3.\nZahamowanie procesów cyklu Calvina-Bensona skutkuje zahamowaniem\nfosforylacji niecyklicznej ze względu na gromadzenie się ATP\ni NADPH + H+.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający [ ] odnosi się krytycznie\ndo przedstawionych informacji [ ].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający\n4) opisuje budowę i funkcje chloroplastów.\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n3) na podstawie schematu analizuje przebieg\nzależnej od światła fazy fotosyntezy,\nprzedstawia funkcje obu fotosystemów\ni wyjaśnia, w jaki sposób powstają NADPH\ni ATP\n4) opisuje etapy cyklu Calvina i wskazuje je\nna schemacie, określa bilans tego cyklu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji dotyczących procesu fotosyntezy.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - P / F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. | **P** |\n| 2. | **F** |\n| 3. | **P** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n### Stwierdzenie 1 - P (Prawda)\n\nFaza jasna przebiega w tylakoidach i obejmuje:\n- **fotofosforylację** → produkcja \\(\\ce{ATP}\\) z \\(\\ce{ADP + P_i}\\)\n- **redukcję NADP⁺** przez ferredoksynę → produkcja \\(\\ce{NADPH + H+}\\)\n\nCykl Calvina-Bensona zużywa oba te produkty:\n- \\(\\ce{ATP}\\) → do fosforylacji kwasu 3-fosfoglicerynowego (3-PGA) → aldehydu 3-fosfoglicerynowego (G3P)\n- \\(\\ce{NADPH + H+}\\) → do redukcji 3-PGA\n\n**Wniosek:** Faza jasna jest bezpośrednim dostawcą siły asymilacyjnej (\\(\\ce{ATP}\\) + \\(\\ce{NADPH + H+}\\)) dla cyklu Calvina. → **PRAWDA.**\n\n### Stwierdzenie 2 - F (Fałsz)\n\nBłąd kryje się w słowach: *„w tylakoidach **i stromie**\"* dla fazy jasnej.\n\nLokalizacja procesów fotosyntezy:\n\n| Faza | Lokalizacja |\n| Faza jasna (reakcje świetlne) | **wyłącznie błony tylakoidów** (fotosystemy I i II, łańcuch transportu elektronów, syntaza ATP wbudowana w błonę tylakoidu) |\n| Cykl Calvina-Bensona | **wyłącznie stroma chloroplastu** |\n\nProcesy fazy jasnej NIE zachodzą w stromie - cały łańcuch transportu elektronów, fotosystemy i fotofosforylacja są związane z **błonami tylakoidów** (białka integralne lub peryferyjne po stronie tylakoidów). Stroma jest miejscem cyklu Calvina, nie reakcji świetlnych. → **FAŁSZ.**\n\n### Stwierdzenie 3 - P (Prawda)\n\nRozumowanie przez sprzężenie zwrotne:\n\n1. Cykl Calvina zostaje zablokowany → przestaje zużywać \\(\\ce{ATP}\\) i \\(\\ce{NADPH + H+}\\)\n2. \\(\\ce{ATP}\\) i \\(\\ce{NADPH + H+}\\) **gromadzą się** w strome → pula \\(\\ce{NADP+}\\) i \\(\\ce{ADP}\\) **wyczerpuje się**\n3. Fosforylacja niecykliczna wymaga \\(\\ce{NADP+}\\) jako **końcowego akceptora elektronów** (PS I → ferredoksyna → reduktaza NADP⁺ → **\\(\\ce{NADP+}\\)**)\n4. Bez wolnego \\(\\ce{NADP+}\\) elektrony nie mogą opuścić PS I → łańcuch transportu elektronów się zatrzymuje → fosforylacja niecykliczna ustaje\n\n**Sformułowanie zadania jest precyzyjne** - gromadzenie się \\(\\ce{ATP}\\) i \\(\\ce{NADPH + H+}\\) = brak \\(\\ce{ADP}\\) i \\(\\ce{NADP+}\\) = brak substratów dla fazy jasnej → zahamowanie. → **PRAWDA.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez definicje lokalizacji ultrastrukturalnej\n\nMetoda dla stwierdzenia 2 (najczęstszy błąd):\n\nKluczowe pytanie: *Gdzie dokładnie w chloroplaście osadzone są białka fazy jasnej?*\n\n- **PS II** - białko integralne błony tylakoidu (od strony lumy: utlenianie wody; od strony stromy: plastochinon)\n- **Kompleks cytochromu b₆f** - błona tylakoidu\n- **PS I + reduktaza ferredoksyna-NADP⁺** - błona tylakoidu (wystaje do stromy, ale jest błonowym kompleksem - nie „w stromie\")\n- **Syntaza ATP (CF₁-CF₀)** - CF₀ = kanał protonowy w błonie tylakoidu; CF₁ = kataliza w stromie, ale integralnie związana z CF₀\n\n**Wniosek diagnostyczny:** Żaden z kompleksów fazy jasnej nie jest wolnym enzymem rozpuszczonym w stromie. Stroma = teren cyklu Calvina (RuBisCO, enzymy cyklu). Stwierdzenie 2 przypisuje fazę jasną do stromy - to błąd → **F**.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z schematu zadania\n\nSchemat pokazuje pionową linię przerywaną dzielącą fotosyntezę na dwie strefy:\n- **Lewa** - cykliczna i niecykliczna fosforylacja, fotosystemy, \\(\\ce{H2O -> 1/2 O2}\\), \\(\\ce{NADP+ -> NADPH + H+}\\), \\(\\ce{ADP -> ATP}\\)\n- **Prawa** - cykl Calvina: \\(\\ce{CO2}\\) → 3-PGA → G3P → glukoza + regeneracja\n\nZe schematu wprost wynika:\n- **St. 1:** Strzałki \\(\\ce{ATP}\\) i \\(\\ce{NADPH + H+}\\) biegną z lewej (faza jasna) → prawa (cykl Calvina) → **P**\n- **St. 2:** Schemat lokalizuje wszystkie reakcje jasne po lewej stronie (tylakoid) - brak elementów fazy jasnej poza tylakoidem → stwierdzenie o stromie = sprzeczne ze schematem → **F**\n- **St. 3:** Gdyby prawa strona (cykl) zatrzymała się, \\(\\ce{ATP}\\) i \\(\\ce{NADPH + H+}\\) nie byłyby odbierane od strony lewej → blokowałyby dalszą produkcję w fazie jasnej → **P**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech informacji dotyczacych fotosyntezy.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** 1. - P, 2. - F, 3. - P / F (uznaje sie zarowno P, jak i F).\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - hydroliza ATP i reakcje fotosyntezy:**\n> \\[\\ce{ATP + H2O -> ADP + P_i + H+}\\]\n> Ilustruje, że \\(\\ce{ATP}\\) jest produktem fosforylacji fazy jasnej i substratem cyklu Calvina.\n>\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - sumaryczne równanie fotosyntezy:**\n> \\[\\ce{6CO2 + 6H2O ->[\\text{światło}][\\text{chlorofil}] C6H12O6 + 6O2}\\]\n> Przypomina, że \\(\\ce{O2}\\) powstaje wyłącznie w fazie jasnej (fotoliza wody), a cukry - poprzez cykl Calvina w stromie.\n\nW tym zadaniu najważniejsza jest znajomość ultrastruktury chloroplastu i przepływu elektronów - karta wzorów służy pomocniczo do przypomnienia substratów i produktów.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nPoniżej typowe błędne kombinacje i prowadzące do nich rozumowania:\n\n| Błędna odpowiedź | Typowy błąd rozumowania |\n| St. 2 = **P** | Uczeń pamięta, że „fotosynteza zachodzi w chloroplastach\" i nie różnicuje między tylakoidem a stromą - wpisuje P, bo „stroma to też część chloroplastu\" |\n| St. 3 = **F** | Uczeń myśli: „blokada cyklu to osobna sprawa, faza jasna działa niezależnie dopóki jest światło\" - nie rozumie sprzężenia zwrotnego przez pulę \\(\\ce{NADP+}\\)/\\(\\ce{ADP}\\) |\n| St. 1 = **F** | Uczeń myli kierunek: sądzi, że to cykl Calvina dostarcza substraty dla fazy jasnej (odwrócona zależność) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga (st. 2):** Najczęstszy błąd na maturze - mylenie „stroma chloroplastu\" z ogólnym pojęciem „wnętrze chloroplastu\". Stroma = płyn otaczający tylakoidy, ale faza jasna = **błony tylakoidów**, nie stroma.\n\n> ⚠️ **Uwaga (st. 3):** Sprzężenie zwrotne przez \\(\\ce{NADP+}\\) - pamiętaj, że \\(\\ce{NADP+}\\) jest nie tylko produktem ubocznym, ale **niezbędnym akceptorem elektronów** w PS I. Wyczerpanie \\(\\ce{NADP+}\\) = zatrzymanie całego łańcucha.\n\n> ⚠️ **Uwaga (st. 3, pułapka słowna):** Zadanie pyta o fosforylację **niecykliczną** (nie cykliczną). Fosforylacja cykliczna (PS I działa w pętli, nie produkuje \\(\\ce{NADPH + H+}\\)) reaguje inaczej na brak \\(\\ce{NADP+}\\). Oba rodzaje ulegają zahamowaniu, ale MECHANIZM jest różny - tu chodzi o niecykliczną.\n\n> ⚠️ **Uwaga ogólna:** Odpowiedź jest oceniana jako całość (1 pkt za wszystkie trzy poprawne). Jeden błąd = 0 pkt. Nie ryzykuj „prawie dobrze\" - zrozum mechanizm każdego stwierdzenia.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące procesu fotosyntezy są prawdziwe. Zaznacz P,
jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.

\n
  1. Faza fotosyntezy zależna od światła dostarcza ATP i NADPH + H+,
\n

niezbędnych do przebiegu procesów cyklu Calvina-Bensona.
P
F

\n
  1. Procesy fazy zależnej od światła zachodzą w tylakoidach i stromie
\n

chloroplastów, a procesy cyklu Calvina-Bensona - tylko w stromie.
P
F
3.
Zahamowanie procesów cyklu Calvina-Bensona skutkuje zahamowaniem
fosforylacji niecyklicznej ze względu na gromadzenie się ATP
i NADPH + H+.
P
F

","answer_text_html":"

3.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający [ ] odnosi się krytycznie
do przedstawionych informacji [ ].
II. Budowa i funkcjonowanie komórki.
Zdający

\n
  1. opisuje budowę i funkcje chloroplastów.
\n

III. Metabolizm.

\n
  1. Fotosynteza. Zdający:
  2. na podstawie schematu analizuje przebieg
\n

zależnej od światła fazy fotosyntezy,
przedstawia funkcje obu fotosystemów
i wyjaśnia, w jaki sposób powstają NADPH
i ATP

\n
  1. opisuje etapy cyklu Calvina i wskazuje je
\n

na schemacie, określa bilans tego cyklu.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji dotyczących procesu fotosyntezy.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - F, 3. - P / F
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. | P |
| 2. | F |
| 3. | P |

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku

\n
Stwierdzenie 1 - P (Prawda)
\n

Faza jasna przebiega w tylakoidach i obejmuje:

\n\n

Cykl Calvina-Bensona zużywa oba te produkty:

\n\n

Wniosek: Faza jasna jest bezpośrednim dostawcą siły asymilacyjnej (\\ceATP + \\ceNADPH+H+) dla cyklu Calvina. → PRAWDA.

\n
Stwierdzenie 2 - F (Fałsz)
\n

Błąd kryje się w słowach: „w tylakoidach i stromie" dla fazy jasnej.

\n

Lokalizacja procesów fotosyntezy:

\n

| Faza | Lokalizacja |
| Faza jasna (reakcje świetlne) | wyłącznie błony tylakoidów (fotosystemy I i II, łańcuch transportu elektronów, syntaza ATP wbudowana w błonę tylakoidu) |
| Cykl Calvina-Bensona | wyłącznie stroma chloroplastu |

\n

Procesy fazy jasnej NIE zachodzą w stromie - cały łańcuch transportu elektronów, fotosystemy i fotofosforylacja są związane z błonami tylakoidów (białka integralne lub peryferyjne po stronie tylakoidów). Stroma jest miejscem cyklu Calvina, nie reakcji świetlnych. → FAŁSZ.

\n
Stwierdzenie 3 - P (Prawda)
\n

Rozumowanie przez sprzężenie zwrotne:

\n
  1. Cykl Calvina zostaje zablokowany → przestaje zużywać \\ceATP i \\ceNADPH+H+
  2. \\ceATP i \\ceNADPH+H+ gromadzą się w strome → pula \\ceNADP+ i \\ceADP wyczerpuje się
  3. Fosforylacja niecykliczna wymaga \\ceNADP+ jako końcowego akceptora elektronów (PS I → ferredoksyna → reduktaza NADP⁺ → \\ceNADP+)
  4. Bez wolnego \\ceNADP+ elektrony nie mogą opuścić PS I → łańcuch transportu elektronów się zatrzymuje → fosforylacja niecykliczna ustaje
\n

Sformułowanie zadania jest precyzyjne - gromadzenie się \\ceATP i \\ceNADPH+H+ = brak \\ceADP i \\ceNADP+ = brak substratów dla fazy jasnej → zahamowanie. → PRAWDA.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez definicje lokalizacji ultrastrukturalnej

\n

Metoda dla stwierdzenia 2 (najczęstszy błąd):

\n

Kluczowe pytanie: Gdzie dokładnie w chloroplaście osadzone są białka fazy jasnej?

\n\n

Wniosek diagnostyczny: Żaden z kompleksów fazy jasnej nie jest wolnym enzymem rozpuszczonym w stromie. Stroma = teren cyklu Calvina (RuBisCO, enzymy cyklu). Stwierdzenie 2 przypisuje fazę jasną do stromy - to błąd → F.

\n

Sposób 3 - Wnioskowanie z schematu zadania

\n

Schemat pokazuje pionową linię przerywaną dzielącą fotosyntezę na dwie strefy:

\n\n

Ze schematu wprost wynika:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawna ocene wszystkich trzech informacji dotyczacych fotosyntezy.
0 pkt - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: 1. - P, 2. - F, 3. - P / F (uznaje sie zarowno P, jak i F).
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 4 - hydroliza ATP i reakcje fotosyntezy:
\\ceATP+H2O−>ADP+Pi+H+
Ilustruje, że \\ceATP jest produktem fosforylacji fazy jasnej i substratem cyklu Calvina.

📖 Karta wzorów CKE str. 4 - sumaryczne równanie fotosyntezy:
\\ce6CO2+6H2O−>[światło][chlorofil]C6H12O6+6O2
Przypomina, że \\ceO2 powstaje wyłącznie w fazie jasnej (fotoliza wody), a cukry - poprzez cykl Calvina w stromie.
\n

W tym zadaniu najważniejsza jest znajomość ultrastruktury chloroplastu i przepływu elektronów - karta wzorów służy pomocniczo do przypomnienia substratów i produktów.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

Poniżej typowe błędne kombinacje i prowadzące do nich rozumowania:

\n

| Błędna odpowiedź | Typowy błąd rozumowania |
| St. 2 = P | Uczeń pamięta, że „fotosynteza zachodzi w chloroplastach" i nie różnicuje między tylakoidem a stromą - wpisuje P, bo „stroma to też część chloroplastu" |
| St. 3 = F | Uczeń myśli: „blokada cyklu to osobna sprawa, faza jasna działa niezależnie dopóki jest światło" - nie rozumie sprzężenia zwrotnego przez pulę \\ceNADP+/\\ceADP |
| St. 1 = F | Uczeń myli kierunek: sądzi, że to cykl Calvina dostarcza substraty dla fazy jasnej (odwrócona zależność) |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga (st. 2): Najczęstszy błąd na maturze - mylenie „stroma chloroplastu" z ogólnym pojęciem „wnętrze chloroplastu". Stroma = płyn otaczający tylakoidy, ale faza jasna = błony tylakoidów, nie stroma.
\n
⚠️ Uwaga (st. 3): Sprzężenie zwrotne przez \\ceNADP+ - pamiętaj, że \\ceNADP+ jest nie tylko produktem ubocznym, ale niezbędnym akceptorem elektronów w PS I. Wyczerpanie \\ceNADP+ = zatrzymanie całego łańcucha.
\n
⚠️ Uwaga (st. 3, pułapka słowna): Zadanie pyta o fosforylację niecykliczną (nie cykliczną). Fosforylacja cykliczna (PS I działa w pętli, nie produkuje \\ceNADPH+H+) reaguje inaczej na brak \\ceNADP+. Oba rodzaje ulegają zahamowaniu, ale MECHANIZM jest różny - tu chodzi o niecykliczną.
\n
⚠️ Uwaga ogólna: Odpowiedź jest oceniana jako całość (1 pkt za wszystkie trzy poprawne). Jeden błąd = 0 pkt. Nie ryzykuj „prawie dobrze" - zrozum mechanizm każdego stwierdzenia.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. P, 2. F, 3. P / F
"}]}