{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nSformułuj wniosek na podstawie wyników doświadczenia.\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"4.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający\n3) przedstawia [ ] rozwój i kiełkowanie\nnasienia u rośliny okrytonasiennej.\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający\n1) przedstawia źródło konkurencji\nmiędzygatunkowej, jakim jest korzystanie\nprzez różne organizmy z tych samych\nzasobów środowiska.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawnie sformułowany wniosek, dotyczący ujemnego allelopatycznego wpływu\nsubstancji zawartych w perzu na kiełkowanie nasion grochu lub na szybkość\nkiełkowania nasion grochu, lub stwierdzający brak wpływu tych substancji na zdolność\nkiełkowania nasion grochu.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nW kłączach perzu znajdują się substancje opóźniające kiełkowanie nasion grochu.\nPerz wytwarza allelopatiny hamujące kiełkowanie nasion grochu.\nPerz wykazuje allelopatię ujemną - zmniejsza szybkość kiełkowania nasion grochu.\nPerz produkuje substancje wpływające szkodliwie na kiełkowanie nasion grochu.\nSubstancje wydzielane przez perz nie wpływają na zdolność kiełkowania nasion grochu.\nPerz wykazuje allelopatię ujemną w stosunku do kiełkujących nasion grochu.\nUwaga:\nDopuszcza się nieuwzględnienie nazwy grochu pod warunkiem, że znajduje się ona\nw poprawnie sformułowanym problemie badawczym.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do różnej zdolności lub szybkości\nkiełkowania nasion grochu w badanych grupach, np. „W grupie pierwszej pod wpływem\nperzu wykiełkowało mniej nasion grochu”, a więc stanowiących jedynie opis wyników\ndoświadczenia, lub wniosków zbyt ogólnych, np.: „Wyciąg z perzu wpływa na szybkość\nkiełkowania nasion grochu”, lub „Między perzem a grochem występuje allelopatia ujemna”.\nZadanie 5. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n> **Substancje (allelopatyny) wydzielane przez kłącza perzu hamują kiełkowanie nasion grochu jadalnego** - w zestawie podlewanym wodą z kłączami perzu (zestaw 1) wykiełkowało mniej nasion niż w zestawie z czystą wodą wodociągową (zestaw 2). Jest to przykład allelopatii ujemnej.\n\n## Sposób 1 - Analiza danych z tabeli (porównanie zestawu 1 i 2)\n\n**Krok 1 - odczytaj wyniki doświadczenia (łączna liczba wykiełkowanych nasion):**\n\n| Dzień pomiaru | Zestaw 1 (woda z kłączami perzu) | Zestaw 2 (woda wodociągowa) |\n| 3. | 22 | 52 |\n| 5. | 42 | 74 |\n| 7. | 71 | 88 |\n| 9. | 88 | 89 |\n\n**Krok 2 - porównaj zestaw doświadczalny (1) z kontrolnym (2):**\nW KAŻDYM dniu pomiaru w zestawie 1 (z perzem) wykiełkowało **mniej** nasion niż w zestawie 2 (kontrola). Różnica jest największa na początku (dzień 3.: 22 vs 52 i dzień 5.: 42 vs 74) - czyli woda z kłączami perzu przede wszystkim **opóźnia i spowalnia** kiełkowanie.\n\n**Krok 3 - powiąż zmienną niezależną ze zmienną zależną:**\n- Zmienna niezależna = obecność wyciągu z kłączy perzu w wodzie do podlewania\n- Zmienna zależna = liczba wykiełkowanych nasion grochu\n- Skoro jedyną różnicą między zestawami była woda, a w zestawie z perzem kiełkowało mniej nasion → to substancje z kłączy perzu odpowiadają za ten efekt.\n\n**Wniosek:**\n> Wyciąg z kłączy perzu **hamuje (spowalnia) kiełkowanie nasion grochu jadalnego** - kłącza perzu wydzielają do wody substancje o działaniu allelopatycznym ujemnym.\n\n## Sposób 2 - Powiązanie z kontekstem allelopatii (informacja wstępna)\n\nWe wstępie podano, że niektóre chwasty wydzielają **allelopatyny** - związki biologicznie czynne, które mogą działać szkodliwie (allelopatia ujemna) lub korzystnie (allelopatia dodatnia). Wyniki rozstrzygają, który to przypadek:\n\n- Skoro perz **obniżył** liczbę wykiełkowanych nasion grochu w stosunku do kontroli → mamy do czynienia z **allelopatią ujemną** (działanie hamujące).\n- Ma to sens ekologiczny: perz jako chwast konkuruje z roślinami uprawnymi, a wydzielanie substancji hamujących kiełkowanie sąsiadów zwiększa jego przewagę konkurencyjną.\n\nWniosek w wersji pełniejszej:\n> Substancje zawarte w kłączach perzu wykazują działanie allelopatyczne ujemne wobec grochu jadalnego - ograniczają zdolność kiełkowania jego nasion.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawnie sformulowany wniosek dotyczacy ujemnego allelopatycznego wplywu substancji z perzu na kielkowanie (lub szybkosc kielkowania) nasion grochu, lub stwierdzajacy brak ich wplywu na zdolnosc kielkowania.\n> **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie samego opisu wynikow ani wnioskow zbyt ogolnych (np. \"Wyciag z perzu wplywa na szybkosc kielkowania\", \"Miedzy perzem a grochem wystepuje allelopatia ujemna\").","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.2. (0-1)
Sformułuj wniosek na podstawie wyników doświadczenia.
MBI_1R

","answer_text_html":"

4.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Pogłębienie znajomości metodyki badań
biologicznych. Zdający […] formułuje
wnioski z przeprowadzonych obserwacji
i doświadczeń.
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający
  2. przedstawia [ ] rozwój i kiełkowanie
\n

nasienia u rośliny okrytonasiennej.
VII. Ekologia.

\n
  1. Zależności międzygatunkowe. Zdający
  2. przedstawia źródło konkurencji
\n

międzygatunkowej, jakim jest korzystanie
przez różne organizmy z tych samych
zasobów środowiska.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawnie sformułowany wniosek, dotyczący ujemnego allelopatycznego wpływu
substancji zawartych w perzu na kiełkowanie nasion grochu lub na szybkość
kiełkowania nasion grochu, lub stwierdzający brak wpływu tych substancji na zdolność
kiełkowania nasion grochu.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
W kłączach perzu znajdują się substancje opóźniające kiełkowanie nasion grochu.
Perz wytwarza allelopatiny hamujące kiełkowanie nasion grochu.
Perz wykazuje allelopatię ujemną - zmniejsza szybkość kiełkowania nasion grochu.
Perz produkuje substancje wpływające szkodliwie na kiełkowanie nasion grochu.
Substancje wydzielane przez perz nie wpływają na zdolność kiełkowania nasion grochu.
Perz wykazuje allelopatię ujemną w stosunku do kiełkujących nasion grochu.
Uwaga:
Dopuszcza się nieuwzględnienie nazwy grochu pod warunkiem, że znajduje się ona
w poprawnie sformułowanym problemie badawczym.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do różnej zdolności lub szybkości
kiełkowania nasion grochu w badanych grupach, np. „W grupie pierwszej pod wpływem
perzu wykiełkowało mniej nasion grochu”, a więc stanowiących jedynie opis wyników
doświadczenia, lub wniosków zbyt ogólnych, np.: „Wyciąg z perzu wpływa na szybkość
kiełkowania nasion grochu”, lub „Między perzem a grochem występuje allelopatia ujemna”.
Zadanie 5. (0-3)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
Substancje (allelopatyny) wydzielane przez kłącza perzu hamują kiełkowanie nasion grochu jadalnego - w zestawie podlewanym wodą z kłączami perzu (zestaw 1) wykiełkowało mniej nasion niż w zestawie z czystą wodą wodociągową (zestaw 2). Jest to przykład allelopatii ujemnej.
\n

Sposób 1 - Analiza danych z tabeli (porównanie zestawu 1 i 2)

\n

Krok 1 - odczytaj wyniki doświadczenia (łączna liczba wykiełkowanych nasion):

\n

| Dzień pomiaru | Zestaw 1 (woda z kłączami perzu) | Zestaw 2 (woda wodociągowa) |
| 3. | 22 | 52 |
| 5. | 42 | 74 |
| 7. | 71 | 88 |
| 9. | 88 | 89 |

\n

Krok 2 - porównaj zestaw doświadczalny (1) z kontrolnym (2):
W KAŻDYM dniu pomiaru w zestawie 1 (z perzem) wykiełkowało mniej nasion niż w zestawie 2 (kontrola). Różnica jest największa na początku (dzień 3.: 22 vs 52 i dzień 5.: 42 vs 74) - czyli woda z kłączami perzu przede wszystkim opóźnia i spowalnia kiełkowanie.

\n

Krok 3 - powiąż zmienną niezależną ze zmienną zależną:

\n\n

Wniosek:

\n
Wyciąg z kłączy perzu hamuje (spowalnia) kiełkowanie nasion grochu jadalnego - kłącza perzu wydzielają do wody substancje o działaniu allelopatycznym ujemnym.
\n

Sposób 2 - Powiązanie z kontekstem allelopatii (informacja wstępna)

\n

We wstępie podano, że niektóre chwasty wydzielają allelopatyny - związki biologicznie czynne, które mogą działać szkodliwie (allelopatia ujemna) lub korzystnie (allelopatia dodatnia). Wyniki rozstrzygają, który to przypadek:

\n\n

Wniosek w wersji pełniejszej:

\n
Substancje zawarte w kłączach perzu wykazują działanie allelopatyczne ujemne wobec grochu jadalnego - ograniczają zdolność kiełkowania jego nasion.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawnie sformulowany wniosek dotyczacy ujemnego allelopatycznego wplywu substancji z perzu na kielkowanie (lub szybkosc kielkowania) nasion grochu, lub stwierdzajacy brak ich wplywu na zdolnosc kielkowania.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.

Uwaga CKE: Nie uznaje sie samego opisu wynikow ani wnioskow zbyt ogolnych (np. "Wyciag z perzu wplywa na szybkosc kielkowania", "Miedzy perzem a grochem wystepuje allelopatia ujemna").
"}]}