{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-2)\nWymień dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy morfologicznej turkucia świadczące\no tym, że należy on do owadów, a nie - do innej grupy stawonogów.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"6.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy\n[ ].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nIV Przegląd różnorodności organizmów\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający\n9) rozróżnia skorupiaki, pajęczaki, wije\ni owady oraz porównuje [ ] budowę [ ]\ntych grup.\nSchemat punktowania\n2 p. - za wskazanie właściwych dwóch, z trzech widocznych na rysunku, cech\nmorfologicznych turkucia: trzech par odnóży tułowiowych, skrzydeł oraz ciała\nzbudowanego z trzech tagm.\n1 p. - za wskazanie tylko jednej właściwej cechy turkucia widocznej na rysunku.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n1. trzy pary odnóży krocznych\n2. skrzydła\n1. ciało podzielone na głowę, tułów i odwłok\n2. dwie pary skrzydeł\n1. sześć nóg\n2. trzy tagmy\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi: „jedna para czułków”, ponieważ jest to także cecha wijów,\noraz odpowiedzi „trzy pary odnóży” bez określenia ich funkcji (krocznej) lub położenia\nna tułowiu.\nNie uznaje się określeń: „skrzydełka”, „nóżki”, „kończyny”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwie cechy morfologiczne widoczne na rysunku, świadczące o przynależności turkucia do owadów:**\n\n1. **Trzy pary odnóży** (sześć nóg) - cecha charakterystyczna gromady owadów\n2. **Dwie pary skrzydeł** - skrzydła posiadają wyłącznie owady spośród wszystkich stawonogów\n\n*(Akceptowalne też: podział ciała na głowę, tułów i odwłok - trzy tagmy)*\n\n## Sposób 1 - Mechanizm diagnostyczny: cechy klasy Insecta vs inne stawonogi\n\nKluczem jest wiedza, **czym owady różnią się od pozostałych grup stawonogów**. Porównajmy:\n\n| Cecha | Owady (Insecta) | Pajęczaki | Skorupiaki | Wije (Myriapoda) |\n| Liczba par odnóży | **3 pary (6 nóg)** | 4 pary (8 nóg) | 5+ par | wiele par |\n| Skrzydła | **tak (2 pary u większości)** | brak | brak | brak |\n| Tagmy ciała | **głowa + tułów + odwłok** | głowotułów + odwłok | głowotułów + odwłok | głowa + tułów |\n| Pary czułków | **1 para** | brak | 2 pary | 1 para |\n\nNa rysunku turkucia wyraźnie widać:\n- **Trzy pary odnóży** (w tym pierwsza para silnie zmodyfikowana do kopania) → OWAD, bo u pajęczaków byłoby 8 nóg, u wijów - dziesiątki\n- **Dwie pary skrzydeł** → OWAD, bo żadna inna grupa stawonogów nie posiada skrzydeł\n\n**Wniosek:** obie cechy są WYŁĄCZNIE owadzie - żadna inna gromada stawonogów nie łączy sześć nóg ze skrzydłami.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego to nie może być inna grupa stawonogów\n\nZakładamy, że patrzymy na rysunek i chcemy *wykluczyć* przynależność do innych grup:\n\n**Czy to pajęczak (*Arachnida*)?**\n→ Nie, bo pajęczaki mają **4 pary nóg** (8 nóg) i **nie mają skrzydeł**. Turkuć ma 6 nóg + skrzydła. Eliminacja: ✅ to nie pajęczak.\n\n**Czy to skorupiak (*Crustacea*)?**\n→ Nie, bo skorupiaki mają **2 pary czułków**, ciało zbudowane z głowotułowia i odwłoka, brak skrzydeł. Na rysunku widoczna 1 para czułków i skrzydła. Eliminacja: ✅ to nie skorupiak.\n\n**Czy to wij (*Myriapoda*)?**\n→ Nie, bo wije mają **dużo więcej niż 6 odnóży** i **nie mają skrzydeł**. Eliminacja: ✅ to nie wij.\n\n**Zostają owady** - i właśnie te cechy (6 nóg + skrzydła) nas do nich prowadzą.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z etapów rozwoju na rysunku\n\nRysunek przedstawia **przeobrażenie niezupełne** (jajo → larwa podobna do dorosłego → imago). Na rysunku:\n\n- **Larwa** (nimfa) ma już **widoczne zawiązki skrzydeł** i **6 nóg** - to kolejny dowód, że mamy do czynienia z owadem, gdyż tylko u owadów skrzydła rozwijają się z zawiązków\n- **Forma dorosła** ma **wyraźnie 2 pary skrzydeł** i **3 pary odnóży krocznych** (w tym 1. para kopalna - charakterystyczna specjalizacja u owadów kopiących)\n\nTrzy pary nóg w kombinacji ze skrzydłami = **jedyna możliwa klasa: Insecta**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **2 pkt** - za wskazanie dwoch (z trzech widocznych na rysunku) cech morfologicznych turkucia: trzech par odnozy tulowiowych, skrzydel oraz ciala zbudowanego z trzech tagm.\n> **1 pkt** - za wskazanie tylko jednej wlasciwej cechy widocznej na rysunku.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** Nie uznaje sie \"jednej pary czulkow\" (cecha takze wijow) ani \"trzy pary odnozy\" bez okreslenia funkcji/polozenia; nie uznaje sie okreslen \"skrzydelka\", \"nozki\", \"konczyny\".\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie wymaga znajomości morfologii i systematyki stawonogów, nie wzorów matematycznych ani chemicznych. Wiedza potrzebna: cechy diagnostyczne klas stawonogów (Insecta, Arachnida, Crustacea, Myriapoda) - to materiał z podręcznika zoologii bezkręgowców.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Czułki mają też wije (*Myriapoda*) - sama obecność czułków NIE jest cechą wyłącznie owadów. Bezpieczniej wskazać **liczbę par czułków** (u owadów = 1, u skorupiaków = 2, u pajęczaków = 0).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie często piszą \"skrzydła\" bez dookreślenia - warto napisać **\"dwie pary skrzydeł\"**, bo to pełna, precyzyjna cecha diagnostyczna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Podział ciała na \"głowę, tułów i odwłok\" jest poprawny, ale MNIEJ pewny jako odpowiedź, bo w rysunkach nie zawsze jest wyraźnie zaznaczona granica tagm. Skrzydła i liczba nóg są bardziej oczywiste wizualnie - zaznacz je w pierwszej kolejności.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"ma chitynowy szkielet zewnętrzny\" - to cecha WSZYSTKICH stawonogów, nie różnicuje owadów od innych grup.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-2)<br>Wymień dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy morfologicznej turkucia świadczące<br>o tym, że należy on do owadów, a nie - do innej grupy stawonogów.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>6.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy<br>[ ].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, [ ] informacje [ ].<br>IV Przegląd różnorodności organizmów</p>\n<ol><li>Zwierzęta bezkręgowe. Zdający</li><li>rozróżnia skorupiaki, pajęczaki, wije</li></ol>\n<p>i owady oraz porównuje [ ] budowę [ ]<br>tych grup.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za wskazanie właściwych dwóch, z trzech widocznych na rysunku, cech<br>morfologicznych turkucia: trzech par odnóży tułowiowych, skrzydeł oraz ciała<br>zbudowanego z trzech tagm.<br>1 p. - za wskazanie tylko jednej właściwej cechy turkucia widocznej na rysunku.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania</p>\n<ol><li>trzy pary odnóży krocznych</li><li>skrzydła</li><li>ciało podzielone na głowę, tułów i odwłok</li><li>dwie pary skrzydeł</li><li>sześć nóg</li><li>trzy tagmy</li></ol>\n<p>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi: „jedna para czułków”, ponieważ jest to także cecha wijów,<br>oraz odpowiedzi „trzy pary odnóży” bez określenia ich funkcji (krocznej) lub położenia<br>na tułowiu.<br>Nie uznaje się określeń: „skrzydełka”, „nóżki”, „kończyny”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwie cechy morfologiczne widoczne na rysunku, świadczące o przynależności turkucia do owadów:</strong></p>\n<ol><li><strong>Trzy pary odnóży</strong> (sześć nóg) - cecha charakterystyczna gromady owadów</li><li><strong>Dwie pary skrzydeł</strong> - skrzydła posiadają wyłącznie owady spośród wszystkich stawonogów</li></ol>\n<p><em>(Akceptowalne też: podział ciała na głowę, tułów i odwłok - trzy tagmy)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm diagnostyczny: cechy klasy Insecta vs inne stawonogi</h4>\n<p>Kluczem jest wiedza, <strong>czym owady różnią się od pozostałych grup stawonogów</strong>. Porównajmy:</p>\n<p>| Cecha | Owady (Insecta) | Pajęczaki | Skorupiaki | Wije (Myriapoda) |<br>| Liczba par odnóży | <strong>3 pary (6 nóg)</strong> | 4 pary (8 nóg) | 5+ par | wiele par |<br>| Skrzydła | <strong>tak (2 pary u większości)</strong> | brak | brak | brak |<br>| Tagmy ciała | <strong>głowa + tułów + odwłok</strong> | głowotułów + odwłok | głowotułów + odwłok | głowa + tułów |<br>| Pary czułków | <strong>1 para</strong> | brak | 2 pary | 1 para |</p>\n<p>Na rysunku turkucia wyraźnie widać:</p>\n<ul><li><strong>Trzy pary odnóży</strong> (w tym pierwsza para silnie zmodyfikowana do kopania) → OWAD, bo u pajęczaków byłoby 8 nóg, u wijów - dziesiątki</li><li><strong>Dwie pary skrzydeł</strong> → OWAD, bo żadna inna grupa stawonogów nie posiada skrzydeł</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> obie cechy są WYŁĄCZNIE owadzie - żadna inna gromada stawonogów nie łączy sześć nóg ze skrzydłami.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego to nie może być inna grupa stawonogów</h4>\n<p>Zakładamy, że patrzymy na rysunek i chcemy <em>wykluczyć</em> przynależność do innych grup:</p>\n<p><strong>Czy to pajęczak (<em>Arachnida</em>)?</strong><br>→ Nie, bo pajęczaki mają <strong>4 pary nóg</strong> (8 nóg) i <strong>nie mają skrzydeł</strong>. Turkuć ma 6 nóg + skrzydła. Eliminacja: ✅ to nie pajęczak.</p>\n<p><strong>Czy to skorupiak (<em>Crustacea</em>)?</strong><br>→ Nie, bo skorupiaki mają <strong>2 pary czułków</strong>, ciało zbudowane z głowotułowia i odwłoka, brak skrzydeł. Na rysunku widoczna 1 para czułków i skrzydła. Eliminacja: ✅ to nie skorupiak.</p>\n<p><strong>Czy to wij (<em>Myriapoda</em>)?</strong><br>→ Nie, bo wije mają <strong>dużo więcej niż 6 odnóży</strong> i <strong>nie mają skrzydeł</strong>. Eliminacja: ✅ to nie wij.</p>\n<p><strong>Zostają owady</strong> - i właśnie te cechy (6 nóg + skrzydła) nas do nich prowadzą.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z etapów rozwoju na rysunku</h4>\n<p>Rysunek przedstawia <strong>przeobrażenie niezupełne</strong> (jajo → larwa podobna do dorosłego → imago). Na rysunku:</p>\n<ul><li><strong>Larwa</strong> (nimfa) ma już <strong>widoczne zawiązki skrzydeł</strong> i <strong>6 nóg</strong> - to kolejny dowód, że mamy do czynienia z owadem, gdyż tylko u owadów skrzydła rozwijają się z zawiązków</li><li><strong>Forma dorosła</strong> ma <strong>wyraźnie 2 pary skrzydeł</strong> i <strong>3 pary odnóży krocznych</strong> (w tym 1. para kopalna - charakterystyczna specjalizacja u owadów kopiących)</li></ul>\n<p>Trzy pary nóg w kombinacji ze skrzydłami = <strong>jedyna możliwa klasa: Insecta</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>2 pkt</strong> - za wskazanie dwoch (z trzech widocznych na rysunku) cech morfologicznych turkucia: trzech par odnozy tulowiowych, skrzydel oraz ciala zbudowanego z trzech tagm.<br><strong>1 pkt</strong> - za wskazanie tylko jednej wlasciwej cechy widocznej na rysunku.<br><strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga CKE:</strong> Nie uznaje sie &quot;jednej pary czulkow&quot; (cecha takze wijow) ani &quot;trzy pary odnozy&quot; bez okreslenia funkcji/polozenia; nie uznaje sie okreslen &quot;skrzydelka&quot;, &quot;nozki&quot;, &quot;konczyny&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie wymaga znajomości morfologii i systematyki stawonogów, nie wzorów matematycznych ani chemicznych. Wiedza potrzebna: cechy diagnostyczne klas stawonogów (Insecta, Arachnida, Crustacea, Myriapoda) - to materiał z podręcznika zoologii bezkręgowców.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Czułki mają też wije (<em>Myriapoda</em>) - sama obecność czułków NIE jest cechą wyłącznie owadów. Bezpieczniej wskazać <strong>liczbę par czułków</strong> (u owadów = 1, u skorupiaków = 2, u pajęczaków = 0).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uczniowie często piszą &quot;skrzydła&quot; bez dookreślenia - warto napisać <strong>&quot;dwie pary skrzydeł&quot;</strong>, bo to pełna, precyzyjna cecha diagnostyczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Podział ciała na &quot;głowę, tułów i odwłok&quot; jest poprawny, ale MNIEJ pewny jako odpowiedź, bo w rysunkach nie zawsze jest wyraźnie zaznaczona granica tagm. Skrzydła i liczba nóg są bardziej oczywiste wizualnie - zaznacz je w pierwszej kolejności.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz &quot;ma chitynowy szkielet zewnętrzny&quot; - to cecha WSZYSTKICH stawonogów, nie różnicuje owadów od innych grup.</blockquote>"}]}