{"id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"biologia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"7.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nNa podstawie informacji przedstawionych na rysunku oceń, czy poniższe zdania\nopisujące budowę skóry płazów są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.","answer":null,"answer_text":"7.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ]\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji [ ].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, [ ] informacje [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający\n2) opisuje przebieg czynności życiowych,\ngrup wymienionych w pkt. 1.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający\n2) opisuje różne rodzaje powłok ciała\nzwierząt.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji opisujących budowę skóry płazów.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Skórę płazów okrywa nabłonek jednowarstwowy. | **F** |\n| 2. Pory w skórze płazów są ujściami gruczołów śluzowych. | **P** |\n| 3. Gruczoły śluzowe są wytworami naskórka. | **P** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: analiza każdego stwierdzenia z osobna\n\n### Stwierdzenie 1 - FAŁSZ\n\nNaskórek płazów jest **wielowarstwowy** (nabłonek wielowarstwowy płaski), nie jednowarstwowy. Zbudowany jest z kilku warstw komórek:\n- warstwy rozrodczej (germinativum) - przy podstawie, produkuje nowe komórki\n- warstw pośrednich\n- powierzchniowej warstwy żywych, spłaszczonych komórek\n\nChoć naskórek płazów jest *stosunkowo cienki* w porównaniu z gadami czy ssakami (co umożliwia dyfuzję gazów - stąd jego rola oddechowa), to **nigdy nie jest jednowarstwowy**. Nabłonki jednowarstwowe (np. śródbłonek, mezotelium) wyściełają jamy ciała i naczynia - **nie okrywają powierzchni ciała kręgowców**.\n\n> Schemat na rysunku pokazuje wyraźnie kilka warstw komórek naskórka - to bezpośredni dowód na wielowarstwowość.\n\n### Stwierdzenie 2 - PRAWDA\n\nNa rysunku widoczne są:\n- pory na powierzchni naskórka\n- pod nimi - gruczoły śluzowe (kuliste, podskórne)\n\nKanały wydalnicze gruczołów śluzowych przebijają się przez naskórek i otwierają się właśnie tymi porami. Wydzielany śluz:\n- nawilża skórę → utrzymuje ciągłą warstwę wody → umożliwia dyfuzję \\(\\ce{O2}\\) i \\(\\ce{CO2}\\)\n- zmniejsza opór dyfuzji gazowej\n\nTo stwierdzenie zgodne z rysunkiem i biologią płazów → **PRAWDA**.\n\n### Stwierdzenie 3 - PRAWDA\n\nGruczoły śluzowe są **wytworami naskórka** (pochodnymi ektodermy):\n- w embriogenezie powstają jako wpuklenia (inwaginacje) naskórka w głąb skóry właściwej\n- są homologiczne z innymi gruczołami skórnymi kręgowców (np. gruczołami potowymi ssaków - też wytwory naskórka)\n- choć fizycznie leżą **pod** naskórkiem (w skórze właściwej lub warstwie podskórnej), ich **pochodzenie rozwojowe** jest naskórkowe\n\n> Zasada: gruczoły leżące *poniżej* naskórka mogą nadal być jego wytworami, jeśli powstały z jego wpuklenia. Tak jest tu → **PRAWDA**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez analizę rysunku (metoda \"co widzę?\")\n\nCzytamy schemat bezpośrednio:\n\n| Co widać na rysunku | Wniosek dla stwierdzenia |\n| Naskórek złożony z kilku widocznych warstw komórek | Stwierdzenie 1 = **F** (nie jeden, lecz wiele rzędów) |\n| Pory leżą dokładnie nad gruczołami śluzowymi; strzałki/kanały łączą je | Stwierdzenie 2 = **P** |\n| Gruczoły śluzowe kontaktują się z naskórkiem od spodu; brak innych tkanek pośrednich | Stwierdzenie 3 = **P** (inwaginacja naskórka) |\n\nTo podejście jest przydatne na egzaminie: **gdy nie pamiętasz faktów, odczytaj rysunek** - CKE zawsze rysuje odpowiedź.\n\n## Sposób 3 - Analogia z budową skóry ssaków (metoda porównawcza)\n\nPorównanie ułatwia zapamiętanie:\n\n| Cecha | Ssaki | Płazy |\n| Naskórek | wielowarstwowy, zrogowaciały | wielowarstwowy, **niezrogowaciały** (żywe komórki na powierzchni) |\n| Gruczoły skórne | potowe i łojowe - wytwory naskórka | śluzowe - **wytwory naskórka** (analogia) |\n| Pory | ujścia gruczołów potowych | ujścia gruczołów śluzowych |\n\nWniosek: naskórek **zawsze jest wielowarstwowy u kręgowców lądowych i ziemnowodnych** - nie istnieje kręgowiec z jednowarstwowym naskórkiem okrywającym ciało. Stwierdzenie 1 = **F** bez wyjątku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech informacji opisujacych budowe skory plazow.\n> **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie CKE:** 1. - F, 2. - P, 3. - P.\n## Wzory z karty CKE - czego masz użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- budowy histologicznej naskórka kręgowców (wielowarstwowy)\n- embriologii gruczołów skórnych (pochodne ektodermy/naskórka)\n- umiejętności odczytania schematu anatomicznego\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| Stwierdzenie 1 = **P** | Mylenie *cienkości* naskórka z *jednowarstwowością*; uczeń wie, że naskórek płazów jest cienki → błędnie wnioskuje, że jednowarstwowy |\n| Stwierdzenie 2 = **F** | Uczeń myśli, że pory to tylko ujścia gruczołów jadowych (trujących), zapominając o gruczołach śluzowych; albo myli pory z aparatami szparkowymi (to pojęcie z botaniki!) |\n| Stwierdzenie 3 = **F** | Uczeń widzi gruczoły **pod** naskórkiem → błędnie uznaje je za \"wytwory skóry właściwej (dermy)\"; nie uwzględnia embriologicznego pochodzenia gruczołów jako inwaginacji naskórka |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Cienki\" ≠ \"jednowarstwowy\". Naskórek płazów jest cienki funkcjonalnie (umożliwia dyfuzję gazów), ale histologicznie zawsze wielowarstwowy - pułapka na nieuważnych!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Gruczoły *leżące pod naskórkiem* mogą nadal być jego wytworami - kluczowe jest **pochodzenie (embriologia)**, nie **aktualna lokalizacja**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić gruczołów śluzowych z gruczołami jadowymi (*Bufo* i inne gatunki mają oba typy). Oba są wytworami naskórka, ale w tej informacji chodzi o śluzowe.","image":"img/biologia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7.1. (0-1)
Na podstawie informacji przedstawionych na rysunku oceń, czy poniższe zdania
opisujące budowę skóry płazów są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe,
albo F - jeśli jest fałszywe.

","answer_text_html":"

7.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ]
odnosi się krytycznie do przedstawionych
informacji [ ].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,
selekcjonuje, [ ] informacje [ ].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Zwierzęta kręgowe. Zdający
  2. opisuje przebieg czynności życiowych,
\n

grup wymienionych w pkt. 1.

\n
  1. Porównanie struktur zwierząt
\n

odpowiedzialnych za realizację różnych
czynności życiowych. Zdający

\n
  1. opisuje różne rodzaje powłok ciała
\n

zwierząt.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji opisujących budowę skóry płazów.
0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - F, 2. - P, 3. - P
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Skórę płazów okrywa nabłonek jednowarstwowy. | F |
| 2. Pory w skórze płazów są ujściami gruczołów śluzowych. | P |
| 3. Gruczoły śluzowe są wytworami naskórka. | P |

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: analiza każdego stwierdzenia z osobna

\n
Stwierdzenie 1 - FAŁSZ
\n

Naskórek płazów jest wielowarstwowy (nabłonek wielowarstwowy płaski), nie jednowarstwowy. Zbudowany jest z kilku warstw komórek:

\n\n

Choć naskórek płazów jest stosunkowo cienki w porównaniu z gadami czy ssakami (co umożliwia dyfuzję gazów - stąd jego rola oddechowa), to nigdy nie jest jednowarstwowy. Nabłonki jednowarstwowe (np. śródbłonek, mezotelium) wyściełają jamy ciała i naczynia - nie okrywają powierzchni ciała kręgowców.

\n
Schemat na rysunku pokazuje wyraźnie kilka warstw komórek naskórka - to bezpośredni dowód na wielowarstwowość.
\n
Stwierdzenie 2 - PRAWDA
\n

Na rysunku widoczne są:

\n\n

Kanały wydalnicze gruczołów śluzowych przebijają się przez naskórek i otwierają się właśnie tymi porami. Wydzielany śluz:

\n\n

To stwierdzenie zgodne z rysunkiem i biologią płazów → PRAWDA.

\n
Stwierdzenie 3 - PRAWDA
\n

Gruczoły śluzowe są wytworami naskórka (pochodnymi ektodermy):

\n\n
Zasada: gruczoły leżące poniżej naskórka mogą nadal być jego wytworami, jeśli powstały z jego wpuklenia. Tak jest tu → PRAWDA.
\n

Sposób 2 - Eliminacja przez analizę rysunku (metoda "co widzę?")

\n

Czytamy schemat bezpośrednio:

\n

| Co widać na rysunku | Wniosek dla stwierdzenia |
| Naskórek złożony z kilku widocznych warstw komórek | Stwierdzenie 1 = F (nie jeden, lecz wiele rzędów) |
| Pory leżą dokładnie nad gruczołami śluzowymi; strzałki/kanały łączą je | Stwierdzenie 2 = P |
| Gruczoły śluzowe kontaktują się z naskórkiem od spodu; brak innych tkanek pośrednich | Stwierdzenie 3 = P (inwaginacja naskórka) |

\n

To podejście jest przydatne na egzaminie: gdy nie pamiętasz faktów, odczytaj rysunek - CKE zawsze rysuje odpowiedź.

\n

Sposób 3 - Analogia z budową skóry ssaków (metoda porównawcza)

\n

Porównanie ułatwia zapamiętanie:

\n

| Cecha | Ssaki | Płazy |
| Naskórek | wielowarstwowy, zrogowaciały | wielowarstwowy, niezrogowaciały (żywe komórki na powierzchni) |
| Gruczoły skórne | potowe i łojowe - wytwory naskórka | śluzowe - wytwory naskórka (analogia) |
| Pory | ujścia gruczołów potowych | ujścia gruczołów śluzowych |

\n

Wniosek: naskórek zawsze jest wielowarstwowy u kręgowców lądowych i ziemnowodnych - nie istnieje kręgowiec z jednowarstwowym naskórkiem okrywającym ciało. Stwierdzenie 1 = F bez wyjątku.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
1 pkt - za poprawna ocene wszystkich trzech informacji opisujacych budowe skory plazow.
0 pkt - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie CKE: 1. - F, 2. - P, 3. - P.
\n

Wzory z karty CKE - czego masz użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość:

\n\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |
| Stwierdzenie 1 = P | Mylenie cienkości naskórka z jednowarstwowością; uczeń wie, że naskórek płazów jest cienki → błędnie wnioskuje, że jednowarstwowy |
| Stwierdzenie 2 = F | Uczeń myśli, że pory to tylko ujścia gruczołów jadowych (trujących), zapominając o gruczołach śluzowych; albo myli pory z aparatami szparkowymi (to pojęcie z botaniki!) |
| Stwierdzenie 3 = F | Uczeń widzi gruczoły pod naskórkiem → błędnie uznaje je za "wytwory skóry właściwej (dermy)"; nie uwzględnia embriologicznego pochodzenia gruczołów jako inwaginacji naskórka |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: "Cienki" ≠ "jednowarstwowy". Naskórek płazów jest cienki funkcjonalnie (umożliwia dyfuzję gazów), ale histologicznie zawsze wielowarstwowy - pułapka na nieuważnych!
\n
⚠️ Uwaga: Gruczoły leżące pod naskórkiem mogą nadal być jego wytworami - kluczowe jest pochodzenie (embriologia), nie aktualna lokalizacja.
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić gruczołów śluzowych z gruczołami jadowymi (Bufo i inne gatunki mają oba typy). Oba są wytworami naskórka, ale w tej informacji chodzi o śluzowe.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. – F, 2. – P, 3. – P
"}]}