{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/15.3","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"15.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.3. (0-1)\nPodaj nazwę podziału jądra komórkowego, który został wywołany wstrzyknięciem\ndo oocytu cytoplazmy z dzielącej się komórki w fazie M, i rozpoznaj fazę podziału,\nktórą oznaczono na schemacie literą X. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do zmian\nw komórce.\nNazwa podziału:\nFaza podziału:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"15.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n2. Cykl komórkowy. Zdający:\n4) podaje różnicę między podziałem\nmitotycznym a mejotycznym […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie nazwy podziału komórkowego (mejoza) oraz jego fazy, wraz\nz poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do charakterystycznej cechy mejozy\nwidocznej na rysunku źródłowym.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nNazwa podziału: mejoza.\nFaza podziału: profaza I / pachyten.\nUzasadnienie:\n• widoczne są pary chromosomów homologicznych.\n• widoczne są biwalenty.\n• widoczne są tetrady chromatyd.\n• widoczne są skrzyżowane ramiona chromatyd.\n• pomiędzy chromosomami homologicznymi zachodzi proces crossing-over.\n• komórka X jest diploidalna, a na następnym rysunku jest już haploidalna.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których podano profazę (bez numeru) jako fazę podziału, pod\nwarunkiem, że wcześniej podano nazwę podziału jako „mejoza I”.\nNie uznaje się odpowiedzi „podział redukujący”, ponieważ nie jest to nazwa podziału\nkomórkowego.\nW uzasadnieniu nie uznaje się odniesienia do zanikania otoczki jądrowej lub do powstawania\nwrzeciona kariokinetycznego bez uwzględnienia cech podziału mejotycznego, ponieważ są to\ntakże cechy podziału mitotycznego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa podziału:** **mejoza**\n**Faza X (na schemacie):** **profaza I** (pachyten)\n\n**Uzasadnienie:** Na rysunku widoczne są pary chromosomów homologicznych tworzące biwalenty (tetrady chromatyd) ze skrzyżowanymi ramionami chromatyd, między którymi zachodzi crossing-over - koniugacja chromosomów homologicznych to cecha charakterystyczna profazy I mejozy. Dodatkowo komórka X jest diploidalna, a na kolejnym rysunku staje się haploidalna, co świadczy o podziale redukcyjnym (mejozie).\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE poprawna odpowiedz to **mejoza, profaza I (pachyten)**. Cechą diagnostyczną widoczną na rysunku są pary chromosomów homologicznych / biwalenty / tetrady / crossing-over - charakterystyczne wyłącznie dla mejozy. NIE należy odwoływać się wyłącznie do zaniku otoczki jądrowej lub powstawania wrzeciona, bo to cechy wspólne także dla mitozy.\n\n## Sposób 1 - Rozpoznanie podziału po cechach widocznych na rysunku\n\n**Krok 1 - Co oznacza wejście oocytu w fazę M?**\n\nWstrzyknięcie do oocytu cytoplazmy z dzielącej się komórki w fazie M wywołuje w nim podział jądra komórkowego. Oocyt to komórka rozrodcza, której podział jądra to **mejoza** (podział redukcyjny prowadzący do powstania komórek haploidalnych).\n\n**Krok 2 - Cechy diagnostyczne na rysunku (faza X):**\n\n| Cecha widoczna na rysunku | O czym świadczy |\n| pary chromosomów homologicznych (biwalenty / tetrady) | koniugacja homologów - **tylko w profazie I mejozy** |\n| skrzyżowane ramiona chromatyd (chiazmy) | crossing-over - wymiana odcinków między homologami |\n| komórka X diploidalna → następny rysunek haploidalny | podział redukcyjny = **mejoza** |\n\n**Krok 3 - Rozpoznanie fazy X = profaza I (pachyten)**\n\nKoniugacja chromosomów homologicznych w biwalenty oraz crossing-over to procesy zachodzące w **profazie I mejozy** (w podstadium pachytenu). To jednoznacznie odróżnia ten podział od mitozy, w której homologi nigdy się nie koniugują.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: mejoza czy mitoza?\n\nPorównanie cech widocznych na rysunku z cechami obu podziałów:\n\n| Cecha na rysunku | Mitoza | Mejoza (profaza I) |\n| pary chromosomów homologicznych obok siebie | ❌ homologi nigdy się nie łączą | ✅ tworzą biwalenty |\n| tetrady chromatyd | ❌ | ✅ |\n| crossing-over (skrzyżowane ramiona) | ❌ | ✅ |\n| komórka diploidalna → haploidalna w kolejnym kroku | ❌ pozostaje diploidalna | ✅ podział redukcyjny |\n\nObecność biwalentów i crossing-over jednoznacznie wyklucza mitozę → **pozostaje mejoza, faza: profaza I (pachyten).** ✅\n\n## Sposób 3 - Argumentacja przez naturę oocytu\n\n**Pytanie:** Dlaczego to **mejoza**, a nie mitoza?\n\nOocyt (komórka jajowa w trakcie dojrzewania) jest komórką płciową, której podział jądra jest z natury **mejozą** - podziałem redukcyjnym zmniejszającym liczbę chromosomów o połowę. Wstrzyknięta cytoplazma z komórki w fazie M zawiera czynnik (MPF) inicjujący przejście oocytu z interfazy do fazy podziału, ale realizowany w oocycie program to **mejoza**.\n\nNa rysunku źródłowym CKE widoczne są pary chromosomów homologicznych (biwalenty) i crossing-over - to dowód, że obserwujemy **profazę I mejozy**, a nie metafazę mitozy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 15.3 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za poprawne okreslenie nazwy podzialu (**mejoza**) oraz jego fazy (**profaza I / pachyten**), wraz z uzasadnieniem odnoszacym sie do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku (pary chromosomow homologicznych / biwalenty / tetrady / crossing-over / komorka diploidalna przechodzaca w haploidalna).\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca powyzszych wymagan lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Nie uznaje sie** \"podzialu redukujacego\" jako nazwy podzialu ani uzasadnien odnoszacych sie tylko do zaniku otoczki jadrowej / wrzeciona (sa to cechy wspolne z mitoza).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu podziału komórkowego i charakterystycznych cech faz mejozy (zwłaszcza profazy I).\n\nJednak warto wiedzieć, że:\n> 📖 **Kontekst biochemiczny (CDK1 + cyklina B):** Kompleks MPF działa jako kinaza białkowa - fosforyluje substraty. To jest wiedza ponadprogramowa, ale pomaga ROZUMIEĆ, DLACZEGO cytoplazma z fazy M działa indukcyjnie na każdą komórkę eukariotyczną.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zgodnie z kluczem CKE poprawną nazwą podziału jest **MEJOZA** (oocyt jest komórką rozrodczą), a fazą **profaza I (pachyten)**. Cechą diagnostyczną są pary chromosomów homologicznych / biwalenty / crossing-over widoczne na rysunku - to wyklucza mitozę.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie MUSI zawierać **konkretną zmianę w komórce** (np. \"chromosomy uległy kondensacji i ustawiły się przy płycie równikowej\"). Sam opis \"chromosomy są widoczne\" lub \"komórka się dzieli\" **nie wystarczy** - klucz wymaga odniesienia do ZMIAN w komórce.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W uzasadnieniu NIE wystarczy odwołać się do zaniku otoczki jądrowej ani do powstawania wrzeciona kariokinetycznego - to cechy wspólne dla mitozy i mejozy. Trzeba wskazać cechę typową WYŁĄCZNIE dla mejozy: biwalenty / tetrady / pary homologów / crossing-over.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Za to zadanie jest tylko **1 punkt** - ale żeby go zdobyć, trzeba podać TRZY elementy: nazwę podziału (mejoza) + fazę X (profaza I / pachyten) + uzasadnienie odnoszące się do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku. Pominięcie któregokolwiek = 0 pkt.","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-15.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 15.3. (0-1)
Podaj nazwę podziału jądra komórkowego, który został wywołany wstrzyknięciem
do oocytu cytoplazmy z dzielącej się komórki w fazie M, i rozpoznaj fazę podziału,
którą oznaczono na schemacie literą X. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do zmian
w komórce.
Nazwa podziału:
Faza podziału:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

15.3. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,
selekcjonuje, porównuje i przetwarza
informacje pozyskane z różnorodnych
źródeł […].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający
opisuje, porządkuje i rozpoznaje
organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy
i zjawiska biologiczne […].
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Cykl komórkowy. Zdający:
  2. podaje różnicę między podziałem
\n

mitotycznym a mejotycznym […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne określenie nazwy podziału komórkowego (mejoza) oraz jego fazy, wraz
z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do charakterystycznej cechy mejozy
widocznej na rysunku źródłowym.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Nazwa podziału: mejoza.
Faza podziału: profaza I / pachyten.
Uzasadnienie:
• widoczne są pary chromosomów homologicznych.
• widoczne są biwalenty.
• widoczne są tetrady chromatyd.
• widoczne są skrzyżowane ramiona chromatyd.
• pomiędzy chromosomami homologicznymi zachodzi proces crossing-over.
• komórka X jest diploidalna, a na następnym rysunku jest już haploidalna.
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi, w których podano profazę (bez numeru) jako fazę podziału, pod
warunkiem, że wcześniej podano nazwę podziału jako „mejoza I”.
Nie uznaje się odpowiedzi „podział redukujący”, ponieważ nie jest to nazwa podziału
komórkowego.
W uzasadnieniu nie uznaje się odniesienia do zanikania otoczki jądrowej lub do powstawania
wrzeciona kariokinetycznego bez uwzględnienia cech podziału mejotycznego, ponieważ są to
także cechy podziału mitotycznego.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa podziału: mejoza
Faza X (na schemacie): profaza I (pachyten)

\n

Uzasadnienie: Na rysunku widoczne są pary chromosomów homologicznych tworzące biwalenty (tetrady chromatyd) ze skrzyżowanymi ramionami chromatyd, między którymi zachodzi crossing-over - koniugacja chromosomów homologicznych to cecha charakterystyczna profazy I mejozy. Dodatkowo komórka X jest diploidalna, a na kolejnym rysunku staje się haploidalna, co świadczy o podziale redukcyjnym (mejozie).

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE poprawna odpowiedz to mejoza, profaza I (pachyten). Cechą diagnostyczną widoczną na rysunku są pary chromosomów homologicznych / biwalenty / tetrady / crossing-over - charakterystyczne wyłącznie dla mejozy. NIE należy odwoływać się wyłącznie do zaniku otoczki jądrowej lub powstawania wrzeciona, bo to cechy wspólne także dla mitozy.
\n

Sposób 1 - Rozpoznanie podziału po cechach widocznych na rysunku

\n

Krok 1 - Co oznacza wejście oocytu w fazę M?

\n

Wstrzyknięcie do oocytu cytoplazmy z dzielącej się komórki w fazie M wywołuje w nim podział jądra komórkowego. Oocyt to komórka rozrodcza, której podział jądra to mejoza (podział redukcyjny prowadzący do powstania komórek haploidalnych).

\n

Krok 2 - Cechy diagnostyczne na rysunku (faza X):

\n

| Cecha widoczna na rysunku | O czym świadczy |
| pary chromosomów homologicznych (biwalenty / tetrady) | koniugacja homologów - tylko w profazie I mejozy |
| skrzyżowane ramiona chromatyd (chiazmy) | crossing-over - wymiana odcinków między homologami |
| komórka X diploidalna → następny rysunek haploidalny | podział redukcyjny = mejoza |

\n

Krok 3 - Rozpoznanie fazy X = profaza I (pachyten)

\n

Koniugacja chromosomów homologicznych w biwalenty oraz crossing-over to procesy zachodzące w profazie I mejozy (w podstadium pachytenu). To jednoznacznie odróżnia ten podział od mitozy, w której homologi nigdy się nie koniugują.

\n

Sposób 2 - Eliminacja: mejoza czy mitoza?

\n

Porównanie cech widocznych na rysunku z cechami obu podziałów:

\n

| Cecha na rysunku | Mitoza | Mejoza (profaza I) |
| pary chromosomów homologicznych obok siebie | ❌ homologi nigdy się nie łączą | ✅ tworzą biwalenty |
| tetrady chromatyd | ❌ | ✅ |
| crossing-over (skrzyżowane ramiona) | ❌ | ✅ |
| komórka diploidalna → haploidalna w kolejnym kroku | ❌ pozostaje diploidalna | ✅ podział redukcyjny |

\n

Obecność biwalentów i crossing-over jednoznacznie wyklucza mitozę → pozostaje mejoza, faza: profaza I (pachyten). ✅

\n

Sposób 3 - Argumentacja przez naturę oocytu

\n

Pytanie: Dlaczego to mejoza, a nie mitoza?

\n

Oocyt (komórka jajowa w trakcie dojrzewania) jest komórką płciową, której podział jądra jest z natury mejozą - podziałem redukcyjnym zmniejszającym liczbę chromosomów o połowę. Wstrzyknięta cytoplazma z komórki w fazie M zawiera czynnik (MPF) inicjujący przejście oocytu z interfazy do fazy podziału, ale realizowany w oocycie program to mejoza.

\n

Na rysunku źródłowym CKE widoczne są pary chromosomów homologicznych (biwalenty) i crossing-over - to dowód, że obserwujemy profazę I mejozy, a nie metafazę mitozy.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zadanie 15.3 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:
- 1 pkt - za poprawne okreslenie nazwy podzialu (mejoza) oraz jego fazy (profaza I / pachyten), wraz z uzasadnieniem odnoszacym sie do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku (pary chromosomow homologicznych / biwalenty / tetrady / crossing-over / komorka diploidalna przechodzaca w haploidalna).
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca powyzszych wymagan lub za brak odpowiedzi.

Nie uznaje sie "podzialu redukujacego" jako nazwy podzialu ani uzasadnien odnoszacych sie tylko do zaniku otoczki jadrowej / wrzeciona (sa to cechy wspolne z mitoza).
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu podziału komórkowego i charakterystycznych cech faz mejozy (zwłaszcza profazy I).

\n

Jednak warto wiedzieć, że:

\n
📖 Kontekst biochemiczny (CDK1 + cyklina B): Kompleks MPF działa jako kinaza białkowa - fosforyluje substraty. To jest wiedza ponadprogramowa, ale pomaga ROZUMIEĆ, DLACZEGO cytoplazma z fazy M działa indukcyjnie na każdą komórkę eukariotyczną.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Zgodnie z kluczem CKE poprawną nazwą podziału jest MEJOZA (oocyt jest komórką rozrodczą), a fazą profaza I (pachyten). Cechą diagnostyczną są pary chromosomów homologicznych / biwalenty / crossing-over widoczne na rysunku - to wyklucza mitozę.
\n
⚠️ Uwaga: Uzasadnienie MUSI zawierać konkretną zmianę w komórce (np. "chromosomy uległy kondensacji i ustawiły się przy płycie równikowej"). Sam opis "chromosomy są widoczne" lub "komórka się dzieli" nie wystarczy - klucz wymaga odniesienia do ZMIAN w komórce.
\n
⚠️ Uwaga: W uzasadnieniu NIE wystarczy odwołać się do zaniku otoczki jądrowej ani do powstawania wrzeciona kariokinetycznego - to cechy wspólne dla mitozy i mejozy. Trzeba wskazać cechę typową WYŁĄCZNIE dla mejozy: biwalenty / tetrady / pary homologów / crossing-over.
\n
⚠️ Uwaga: Za to zadanie jest tylko 1 punkt - ale żeby go zdobyć, trzeba podać TRZY elementy: nazwę podziału (mejoza) + fazę X (profaza I / pachyten) + uzasadnienie odnoszące się do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku. Pominięcie któregokolwiek = 0 pkt.
"}]}