{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nWybierz i zaznacz nazwy dwóch hormonów wydzielanych przez korę nadnerczy\ndorosłego człowieka.\nA. glukagon B. kortyzol C. aldosteron D. parathormon E. wazopresyna\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.1.\n2.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\njądro\nkomórkowe\nkrople tłuszczu\nzawierające\nestry\ncholesterolu\nmitochondria\nMBI_1R","answer":"B, C.","answer_text":"2.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\n[…].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, wskazuje ich\nlokalizację i przedstawia podstawową rolę\nw regulacji procesów życiowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie dwóch nazw hormonów wydzielanych przez komórki kory nadnerczy\ndorosłego człowieka.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB, C.\nZadanie 3. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Aldosteron** i **kortyzol** (lub inne glikokortykosteroidy / mineralokortykosteroidy z listy opcji - zależy od dostępnych wariantów).\n\n## Sposób 1 - Podział anatomiczny nadnerczy: kora vs rdzeń\n\nNadnercze ma **dwie odrębne warstwy**, każda o innym pochodzeniu embrionalnym i innej funkcji:\n\n| Część | Pochodzenie | Wydzielane hormony | Klasa |\n| **Kora nadnerczy** (cortex) | mezodermalne | aldosteron, kortyzol, kortykosteron, DHEA | **steroidy** (pochodne cholesterolu) |\n| **Rdzeń nadnerczy** (medulla) | ektodermalne (neuralne) | adrenalina, noradrenalina | **katecholaminy** (aminokwasowe) |\n\n**Wniosek:** Pytamy o korę → szukamy steroidów wydzielanych przez warstwy: kłębkowatą (aldosteron), pasmowatą (kortyzol) i siatkowatą (androgeny nadnerczowe: DHEA).\n\n**Spośród typowych opcji maturalnych:**\n- ✅ **Aldosteron** - mineralokortykosteroid, wydzielany przez warstwę kłębkowatą kory → reguluje gospodarkę Na⁺/K⁺\n- ✅ **Kortyzol** - glikokortykosteroid, wydzielany przez warstwę pasmowatą kory → reguluje metabolizm glukozy, odpowiedź na stres\n- ❌ Adrenalina - **rdzeń** nadnerczy, nie kora\n- ❌ Noradrenalina - **rdzeń** nadnerczy, nie kora\n- ❌ Insulina - trzustka (komórki β wysp Langerhansa)\n- ❌ Testosteron - jądra (komórki Leydiga); kora nadnerczy wydziela co prawda DHEA, ale testosteron właściwy - jądra\n\n## Sposób 2 - Klasyfikacja chemiczna hormonów (steroid = kora)\n\n**Kluczowy trik:** Hormony kory nadnerczy to **zawsze steroidy** (pochodne cholesterolu, lipidowe). Pozwala to szybko wyeliminować opcje:\n\n1. Adrenalina / noradrenalina → **pochodne tyrozyny** (katecholaminy) → nie steroid → **nie kora**\n2. Insulina / glukagon → **białka/peptydy** → nie steroid → **nie kora**\n3. Aldosteron → steroid → ✅ kora\n4. Kortyzol → steroid → ✅ kora\n5. Testosteron → steroid, ALE wydzielany głównie przez gonady → ❌ nie kora (choć strukturalnie podobny)\n\n**Zapamiętaj regułę:** *Kora = steroidy → lipidowe → mogą przenikać przez błonę komórkową → receptory wewnątrzkomórkowe.*\n\n## Sposób 3 - Fizjologia: co reguluje kora, co rdzeń\n\n| Pytanie | Kora nadnerczy | Rdzeń nadnerczy |\n| Kiedy wydzielana? | Przewlekły stres, niskie ciśnienie, niska glikemia | Ostry stres (\"fight or flight\") |\n| Przez co regulowana? | Oś HPA (podwzgórze → ACTH → kora) + układ RAA | Układ nerwowy (autonomiczny) |\n| Efekt | Retencja Na⁺, wzrost glikemii, immunosupresja | Tachykardia, rozszerzenie źrenicy, wzrost glikemii |\n\nJeśli opcja mówi o ostrym stresie i układzie nerwowym → rdzeń (adrenalina).\nJeśli o chronicznym stresie / ciśnieniu / elektrolity → kora (kortyzol / aldosteron).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 2.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie DWOCH nazw hormonow wydzielanych przez komorki kory nadnerczy doroslego czlowieka: **B. kortyzol** i **C. aldosteron**.\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy wiedza biologiczna o anatomii nadnerczy i klasyfikacji hormonów. Karta wzorów EM2023 nie zawiera listy hormonów.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd ucznia |\n| Adrenalina | Mylenie kory z rdzeniem - \"nadnercze = adrenalina\", ale to uproszczenie; adrenalina pochodzi z RDZENIA, nie kory |\n| Noradrenalina | Jak wyżej - rdzeń, katecholamina, nie steroid |\n| Insulina | Skojarzenie \"hormony regulujące glukozę = kortyzol + insulina\" - ale insulina to trzustka, nie nadnercza |\n| Testosteron | Myli się, bo testosteron to też steroid i kora wytwarza androgeny (DHEA), ale **testosteron właściwy** pochodzi z jąder; jeśli opcja to \"testosteron\" bez doprecyzowania → nie zalicza się jako hormon kory |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - **rdzeń i kora to jedno nadnercze**, ale dwie całkowicie różne tkanki! Adrenalina pochodzi z rdzenia (tkanka nerwowa), aldosteron z kory (tkanka mezodermy).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kortyzol i kortykosteron brzmią podobnie - oba to glikokortykosteroidy kory, oba są poprawne. Nie mylić z \"kortykolibreryną\" (to podwzgórzowy CRH, nie hormon nadnerczy).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kora wydziela też **androgeny nadnerczowe** (DHEA) - ważne dla kobiet po menopauzie. Jeśli DHEA pojawi się w opcjach → to kora, prawidłowe!","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.2. (0-1)<br>Wybierz i zaznacz nazwy dwóch hormonów wydzielanych przez korę nadnerczy<br>dorosłego człowieka.<br>A. glukagon B. kortyzol C. aldosteron D. parathormon E. wazopresyna<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>2.1.<br>2.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>jądro<br>komórkowe<br>krople tłuszczu<br>zawierające<br>estry<br>cholesterolu<br>mitochondria<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>2.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego<br>[…].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ dokrewny. Zdający:</li><li>wymienia gruczoły dokrewne, wskazuje ich</li></ol>\n<p>lokalizację i przedstawia podstawową rolę<br>w regulacji procesów życiowych.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaznaczenie dwóch nazw hormonów wydzielanych przez komórki kory nadnerczy<br>dorosłego człowieka.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B, C.<br>Zadanie 3. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Aldosteron</strong> i <strong>kortyzol</strong> (lub inne glikokortykosteroidy / mineralokortykosteroidy z listy opcji - zależy od dostępnych wariantów).</p>\n<h4>Sposób 1 - Podział anatomiczny nadnerczy: kora vs rdzeń</h4>\n<p>Nadnercze ma <strong>dwie odrębne warstwy</strong>, każda o innym pochodzeniu embrionalnym i innej funkcji:</p>\n<p>| Część | Pochodzenie | Wydzielane hormony | Klasa |<br>| <strong>Kora nadnerczy</strong> (cortex) | mezodermalne | aldosteron, kortyzol, kortykosteron, DHEA | <strong>steroidy</strong> (pochodne cholesterolu) |<br>| <strong>Rdzeń nadnerczy</strong> (medulla) | ektodermalne (neuralne) | adrenalina, noradrenalina | <strong>katecholaminy</strong> (aminokwasowe) |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Pytamy o korę → szukamy steroidów wydzielanych przez warstwy: kłębkowatą (aldosteron), pasmowatą (kortyzol) i siatkowatą (androgeny nadnerczowe: DHEA).</p>\n<p><strong>Spośród typowych opcji maturalnych:</strong></p>\n<ul><li>✅ <strong>Aldosteron</strong> - mineralokortykosteroid, wydzielany przez warstwę kłębkowatą kory → reguluje gospodarkę Na⁺/K⁺</li><li>✅ <strong>Kortyzol</strong> - glikokortykosteroid, wydzielany przez warstwę pasmowatą kory → reguluje metabolizm glukozy, odpowiedź na stres</li><li>❌ Adrenalina - <strong>rdzeń</strong> nadnerczy, nie kora</li><li>❌ Noradrenalina - <strong>rdzeń</strong> nadnerczy, nie kora</li><li>❌ Insulina - trzustka (komórki β wysp Langerhansa)</li><li>❌ Testosteron - jądra (komórki Leydiga); kora nadnerczy wydziela co prawda DHEA, ale testosteron właściwy - jądra</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Klasyfikacja chemiczna hormonów (steroid = kora)</h4>\n<p><strong>Kluczowy trik:</strong> Hormony kory nadnerczy to <strong>zawsze steroidy</strong> (pochodne cholesterolu, lipidowe). Pozwala to szybko wyeliminować opcje:</p>\n<ol><li>Adrenalina / noradrenalina → <strong>pochodne tyrozyny</strong> (katecholaminy) → nie steroid → <strong>nie kora</strong></li><li>Insulina / glukagon → <strong>białka/peptydy</strong> → nie steroid → <strong>nie kora</strong></li><li>Aldosteron → steroid → ✅ kora</li><li>Kortyzol → steroid → ✅ kora</li><li>Testosteron → steroid, ALE wydzielany głównie przez gonady → ❌ nie kora (choć strukturalnie podobny)</li></ol>\n<p><strong>Zapamiętaj regułę:</strong> <em>Kora = steroidy → lipidowe → mogą przenikać przez błonę komórkową → receptory wewnątrzkomórkowe.</em></p>\n<h4>Sposób 3 - Fizjologia: co reguluje kora, co rdzeń</h4>\n<p>| Pytanie | Kora nadnerczy | Rdzeń nadnerczy |<br>| Kiedy wydzielana? | Przewlekły stres, niskie ciśnienie, niska glikemia | Ostry stres (&quot;fight or flight&quot;) |<br>| Przez co regulowana? | Oś HPA (podwzgórze → ACTH → kora) + układ RAA | Układ nerwowy (autonomiczny) |<br>| Efekt | Retencja Na⁺, wzrost glikemii, immunosupresja | Tachykardia, rozszerzenie źrenicy, wzrost glikemii |</p>\n<p>Jeśli opcja mówi o ostrym stresie i układzie nerwowym → rdzeń (adrenalina).<br>Jeśli o chronicznym stresie / ciśnieniu / elektrolity → kora (kortyzol / aldosteron).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 2.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie DWOCH nazw hormonow wydzielanych przez komorki kory nadnerczy doroslego czlowieka: <strong>B. kortyzol</strong> i <strong>C. aldosteron</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy wiedza biologiczna o anatomii nadnerczy i klasyfikacji hormonów. Karta wzorów EM2023 nie zawiera listy hormonów.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd ucznia |<br>| Adrenalina | Mylenie kory z rdzeniem - &quot;nadnercze = adrenalina&quot;, ale to uproszczenie; adrenalina pochodzi z RDZENIA, nie kory |<br>| Noradrenalina | Jak wyżej - rdzeń, katecholamina, nie steroid |<br>| Insulina | Skojarzenie &quot;hormony regulujące glukozę = kortyzol + insulina&quot; - ale insulina to trzustka, nie nadnercza |<br>| Testosteron | Myli się, bo testosteron to też steroid i kora wytwarza androgeny (DHEA), ale <strong>testosteron właściwy</strong> pochodzi z jąder; jeśli opcja to &quot;testosteron&quot; bez doprecyzowania → nie zalicza się jako hormon kory |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - <strong>rdzeń i kora to jedno nadnercze</strong>, ale dwie całkowicie różne tkanki! Adrenalina pochodzi z rdzenia (tkanka nerwowa), aldosteron z kory (tkanka mezodermy).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kortyzol i kortykosteron brzmią podobnie - oba to glikokortykosteroidy kory, oba są poprawne. Nie mylić z &quot;kortykolibreryną&quot; (to podwzgórzowy CRH, nie hormon nadnerczy).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kora wydziela też <strong>androgeny nadnerczowe</strong> (DHEA) - ważne dla kobiet po menopauzie. Jeśli DHEA pojawi się w opcjach → to kora, prawidłowe!</blockquote>"}]}