{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nWypisz ze schematu dwa przykłady organizmów, między którymi występuje konkurencja\nmiędzygatunkowa.\n1 i\n2 i\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"20.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n1) przedstawia źródło konkurencji\nmiędzygatunkowej, jakim jest korzystanie przez\nróżne organizmy z tych samych zasobów\nśrodowiska.\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu.\nZdający:\n3) […] analizuje przedstawione (w postaci\nschematu, opisu itd.) sieci i łańcuchy\npokarmowe.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe podanie dwóch przykładów organizmów, między którymi występuje\nkonkurencja międzygatunkowa.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• mewa i perkoz\n• chełbia i śledź\n• alka i mewa\n• edredon i okoń\nZadanie 21. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa przykłady par organizmów, między którymi zachodzi **konkurencja międzygatunkowa** (zgodnie ze schematem sieci pokarmowej z zadania 20):\n\n- **mewa i perkoz** (korzystają z tych samych zasobów pokarmowych)\n- **chełbia i śledź**\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE akceptowane pary konkurujących organizmów ze schematu to m.in.: **mewa i perkoz**, **chełbia i śledź**, **alka i mewa**, **edredon i okoń** - gatunki korzystające z tych samych zasobów środowiska (źródłem konkurencji jest wspólny pokarm).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: definicja konkurencji międzygatunkowej\n\n**Konkurencja międzygatunkowa** = oddziaływanie między **osobnikami różnych gatunków**, które korzystają z **tych samych zasobów** (pokarm, przestrzeń, światło, woda).\n\nKrok po kroku na schemacie:\n\n1. **Zidentyfikuj wszystkie pary organizmów** połączonych strzałkami z tym samym źródłem (ofiarą / rośliną).\n2. **Sprawdź, czy to różne gatunki** - konieczne, bo:\n- konkurencja *wewnątrzgatunkowa* = osobniki tego samego gatunku\n- konkurencja *międzygatunkowa* = osobniki **różnych** gatunków\n3. **Para, w której obie strzałki wychodzą od tego samego organizmu-ofiary** → te dwa drapieżniki/roślinożercy konkurują o ten zasób.\n\nPrzykład wnioskowania:\n> Jeśli zarówno **sowa**, jak i **lis** mają strzałkę prowadzącą *od myszy*, znaczy, że obie żywią się myszami → **rywalizują o tę samą ofiarę** → to konkurencja międzygatunkowa. ✅\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez pojęcia: co to NIE jest konkurencja\n\n| Typ oddziaływania | Definicja | Przykład ze schematu |\n| **Drapieżnictwo** | jeden gatunek zjada drugi | lis zjada zająca |\n| **Pasożytnictwo** | jeden żyje kosztem drugiego, nie zabijając | kleszcz na lisie |\n| **Mutualizm** | oboje zyskują | grzyb + korzenie (mikoryza) |\n| **Komensalizm** | jeden zyskuje, drugi bez zmian | - |\n| **Konkurencja** ✅ | **oboje tracą**, bo dzielą zasób | lis i sowa o myszy |\n\nEliminując: szukaj par, gdzie **nie ma między nimi strzałki** (żaden nie zjada drugiego), ale **oboje mają strzałkę od tego samego organizmu-zasobu**.\n\n## Sposób 3 - Analiza poziomów troficznych\n\nOrganizmy na **tym samym poziomie troficznym**, korzystające z tego samego poziomu poniżej, są **potencjalnymi konkurentami**.\n\nPoziom III (drapieżniki): wilk | lis | sowa → KONKURUJĄ o poziom II\nPoziom II (roślinożercy): zając | królik | mysz → KONKURUJĄ o poziom I\nPoziom I (producenci): trawy, rośliny zielne\n\nMetoda: wypisz wszystkich przedstawicieli tego samego poziomu troficznego ze schematu → każda para to potencjalni konkurenci międzygatunkowi, jeśli ich menu się pokrywa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 20.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za prawidlowe podanie DWOCH przykladow organizmow, miedzy ktorymi wystepuje konkurencja miedzygatunkowa.\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> Przykladowe pary z klucza CKE: mewa i perkoz / chelbia i sledz / alka i mewa / edredon i okon.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji ekologicznych (konkurencja, poziomy troficzne) oraz analiza wizualna schematu dostarczonego w arkuszu.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - podanie pary połączonej strzałką (np. „lis i zając\"). To **drapieżnictwo**, nie konkurencja! Konkurujące organizmy NIE zjadają się nawzajem - rywalizują o wspólne zasoby.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomylenie **konkurencji między-** i **wewnątrzgatunkowej** - CKE wymaga różnych gatunków. Para „dwa lisy\" = wewnątrzgatunkowa = 0 punktów.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy wymienić gatunki „z głowy\" - odpowiedź musi być **zgodna ze schematem** w zadaniu. Jeśli dany gatunek nie jest na schemacie, odpowiedź jest niepoprawna nawet jeśli biologicznie konkurują w przyrodzie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dla pewności - **zawsze sprawdź**, że obie wymienione pary naprawdę mają **wspólną ofiarę/zasób na schemacie**, nie tylko że są na tym samym poziomie troficznym (mogą jeść co innego!).","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Wypisz ze schematu dwa przykłady organizmów, między którymi występuje konkurencja<br>międzygatunkowa.<br>1 i<br>2 i<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>20.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy<br>i zjawiska biologiczne […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, porównuje i przetwarza<br>informacje pozyskane z różnorodnych<br>źródeł […].<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający:</li><li>przedstawia źródło konkurencji</li></ol>\n<p>międzygatunkowej, jakim jest korzystanie przez<br>różne organizmy z tych samych zasobów<br>środowiska.</p>\n<ol><li>Struktura i funkcjonowanie ekosystemu.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>[…] analizuje przedstawione (w postaci</li></ol>\n<p>schematu, opisu itd.) sieci i łańcuchy<br>pokarmowe.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłowe podanie dwóch przykładów organizmów, między którymi występuje<br>konkurencja międzygatunkowa.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• mewa i perkoz<br>• chełbia i śledź<br>• alka i mewa<br>• edredon i okoń<br>Zadanie 21. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Dwa przykłady par organizmów, między którymi zachodzi <strong>konkurencja międzygatunkowa</strong> (zgodnie ze schematem sieci pokarmowej z zadania 20):</p>\n<ul><li><strong>mewa i perkoz</strong> (korzystają z tych samych zasobów pokarmowych)</li><li><strong>chełbia i śledź</strong></li></ul>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE akceptowane pary konkurujących organizmów ze schematu to m.in.: <strong>mewa i perkoz</strong>, <strong>chełbia i śledź</strong>, <strong>alka i mewa</strong>, <strong>edredon i okoń</strong> - gatunki korzystające z tych samych zasobów środowiska (źródłem konkurencji jest wspólny pokarm).</blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: definicja konkurencji międzygatunkowej</h4>\n<p><strong>Konkurencja międzygatunkowa</strong> = oddziaływanie między <strong>osobnikami różnych gatunków</strong>, które korzystają z <strong>tych samych zasobów</strong> (pokarm, przestrzeń, światło, woda).</p>\n<p>Krok po kroku na schemacie:</p>\n<ol><li><strong>Zidentyfikuj wszystkie pary organizmów</strong> połączonych strzałkami z tym samym źródłem (ofiarą / rośliną).</li><li><strong>Sprawdź, czy to różne gatunki</strong> - konieczne, bo:</li></ol>\n<ul><li>konkurencja <em>wewnątrzgatunkowa</em> = osobniki tego samego gatunku</li><li>konkurencja <em>międzygatunkowa</em> = osobniki <strong>różnych</strong> gatunków</li></ul>\n<ol><li><strong>Para, w której obie strzałki wychodzą od tego samego organizmu-ofiary</strong> → te dwa drapieżniki/roślinożercy konkurują o ten zasób.</li></ol>\n<p>Przykład wnioskowania:</p>\n<blockquote>Jeśli zarówno <strong>sowa</strong>, jak i <strong>lis</strong> mają strzałkę prowadzącą <em>od myszy</em>, znaczy, że obie żywią się myszami → <strong>rywalizują o tę samą ofiarę</strong> → to konkurencja międzygatunkowa. ✅</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez pojęcia: co to NIE jest konkurencja</h4>\n<p>| Typ oddziaływania | Definicja | Przykład ze schematu |<br>| <strong>Drapieżnictwo</strong> | jeden gatunek zjada drugi | lis zjada zająca |<br>| <strong>Pasożytnictwo</strong> | jeden żyje kosztem drugiego, nie zabijając | kleszcz na lisie |<br>| <strong>Mutualizm</strong> | oboje zyskują | grzyb + korzenie (mikoryza) |<br>| <strong>Komensalizm</strong> | jeden zyskuje, drugi bez zmian | - |<br>| <strong>Konkurencja</strong> ✅ | <strong>oboje tracą</strong>, bo dzielą zasób | lis i sowa o myszy |</p>\n<p>Eliminując: szukaj par, gdzie <strong>nie ma między nimi strzałki</strong> (żaden nie zjada drugiego), ale <strong>oboje mają strzałkę od tego samego organizmu-zasobu</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Analiza poziomów troficznych</h4>\n<p>Organizmy na <strong>tym samym poziomie troficznym</strong>, korzystające z tego samego poziomu poniżej, są <strong>potencjalnymi konkurentami</strong>.</p>\n<p>Poziom III (drapieżniki): wilk | lis | sowa → KONKURUJĄ o poziom II<br>Poziom II (roślinożercy): zając | królik | mysz → KONKURUJĄ o poziom I<br>Poziom I (producenci): trawy, rośliny zielne</p>\n<p>Metoda: wypisz wszystkich przedstawicieli tego samego poziomu troficznego ze schematu → każda para to potencjalni konkurenci międzygatunkowi, jeśli ich menu się pokrywa.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 20.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidlowe podanie DWOCH przykladow organizmow, miedzy ktorymi wystepuje konkurencja miedzygatunkowa.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br>Przykladowe pary z klucza CKE: mewa i perkoz / chelbia i sledz / alka i mewa / edredon i okon.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji ekologicznych (konkurencja, poziomy troficzne) oraz analiza wizualna schematu dostarczonego w arkuszu.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - podanie pary połączonej strzałką (np. „lis i zając&quot;). To <strong>drapieżnictwo</strong>, nie konkurencja! Konkurujące organizmy NIE zjadają się nawzajem - rywalizują o wspólne zasoby.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomylenie <strong>konkurencji między-</strong> i <strong>wewnątrzgatunkowej</strong> - CKE wymaga różnych gatunków. Para „dwa lisy&quot; = wewnątrzgatunkowa = 0 punktów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wystarczy wymienić gatunki „z głowy&quot; - odpowiedź musi być <strong>zgodna ze schematem</strong> w zadaniu. Jeśli dany gatunek nie jest na schemacie, odpowiedź jest niepoprawna nawet jeśli biologicznie konkurują w przyrodzie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dla pewności - <strong>zawsze sprawdź</strong>, że obie wymienione pary naprawdę mają <strong>wspólną ofiarę/zasób na schemacie</strong>, nie tylko że są na tym samym poziomie troficznym (mogą jeść co innego!).</blockquote>"}]}