{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/21.2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"21.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące czynników wpływających na różnorodność\ngatunkową zwierząt na wyspach są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest\nprawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1. Na wyspie różnorodność gatunkowa zwierząt rośnie wraz ze wzrostem\nróżnorodności siedlisk.\nP\nF\n2. Pojawienie się nowych gatunków na wyspie jest konsekwencją dwóch\nzjawisk: imigracji oraz specjacji.\nP\nF\n3.\nW okresie zasiedlania nowo powstałej wyspy przez organizmy tempo\nwzrostu różnorodności gatunkowej zależy od odległości wyspy\nod kontynentów.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.1.\n20.2.\n21.1.\n21.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nKuba\nHaiti\nJamajka\nPortoryko\nMontserrat\nSaba\nRedonda\nliczba gatunków płazów\ni gadów\npowierzchnia wyspy [km\n2]\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"21.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] odnosi się krytycznie do\nprzedstawionych informacji […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nwskazuje źródła różnorodności biologicznej\n[…], interpretuje różnorodność organizmów\nna Ziemi jako efekt ewolucji biologicznej.\nZakres podstawowy\n2. Różnorodność biologiczna i jej\nzagrożenia. Zdający:\n1) […] wskazuje przyczyny spadku\nróżnorodności genetycznej, wymierania\ngatunków, zanikania siedlisk i ekosystemów.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - P.\nZadanie 22. (0-1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie właściwego dokończenia zdania dotyczącego CITES.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nZakres podstawowy\n2. Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.\nZdający:\n6) […] przedstawia prawne formy ochrony\nprzyrody w Polsce […],\n7) uzasadnia konieczność międzynarodowej\nwspółpracy w celu zapobiegania zagrożeniom\nprzyrody, podaje przykłady takiej współpracy\n(np. CITES, „Natura 2000”, Agenda 21).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Różnorodność gatunkowa rośnie wraz z różnorodnością siedlisk | **P** |\n| 2. Nowe gatunki pojawiają się przez imigrację i speciację | **P** |\n| 3. Tempo wzrostu różnorodności zależy od odległości wyspy od kontynentów | **P** |\n\n## Sposób 1 - Analiza mechanizmów biogeograficznych (teoria MacArthura i Wilsona)\n\n### Stwierdzenie 1 - P\n\nRóżnorodność siedlisk → różnorodność nisz ekologicznych → różnorodność gatunkowa.\n\n**Mechanizm:** Każde siedlisko (brzeg, las, mokradło, skały) oferuje inne zasoby, schronienia, temperatury, wilgotności. Im więcej typów siedlisk, tym więcej odrębnych nisz, które mogą zajmować różne gatunki bez konkurencji wykluczającej. To fundamentalna zasada ekologii - **heterogenność przestrzenna środowiska napędza α- i β-różnorodność**.\n\n→ Stwierdzenie **prawdziwe**.\n\n### Stwierdzenie 2 - P\n\nTeoria biogeogeografii wysp wyróżnia **dwie drogi powstawania nowych gatunków na wyspie**:\n\n1. **Imigracja** - osobniki z kontynentu lub innych wysp przylatują / przypływają / są przenoszone (np. przez wiatr, na pniach drewna, przez ptaki). To szybka, ciągła ścieżka.\n2. **Speciacja** - gatunek zasiedlający wyspę ewoluuje w nowe gatunki w warunkach izolacji (mniejszy przepływ genów, dryf genetyczny, odmienne presje selekcyjne). Przykład klasyczny: promieniowanie adaptacyjne ziębów Darwina (*Geospiza* spp.) na Galápagos czy żółwi wyspowych.\n\nOba procesy są **wzajemnie uzupełniające** - imigracja działa szybciej, speciacja na dłuższą metę. Stwierdzenie nie mówi, że to jedyne możliwe procesy na osi czasu - mówi tylko, że oba są przyczyną. To prawda.\n\n→ Stwierdzenie **prawdziwe**.\n\n### Stwierdzenie 3 - P\n\n**Teoria biogeogeografii wysp (MacArthur & Wilson, 1967):** tempo imigracji gatunków na wyspę maleje wraz z odległością od kontynentu (lub innego źródła gatunków).\n\n**Mechanizm krok po kroku:**\n\n1. Nowo powstała wyspa = 0 gatunków → faza intensywnego zasiedlania\n2. Tempo zasiedlania = f(imigracji) - zależy od tego, ile nowych gatunków przybywa w jednostce czasu\n3. Odległość od kontynentu ↑ → prawdopodobieństwo dotarcia organizmu ↓ (dyspersja jest kosztowna energetycznie, śmiertelność w trakcie wzrasta) → imigracja ↓ → **tempo wzrostu liczby gatunków ↓**\n\nWyspy bliżej kontynentu zasiedlają się **szybciej** niż oddalone. Stąd tempo wzrostu różnorodności gatunkowej **zależy od odległości**.\n\n→ Stwierdzenie **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez kontrprzykłady i logikę negacji\n\n**Czy stwierdzenie 1 mogłoby być fałszywe?**\nFałszywe byłoby, gdyby wyspy jednorodne miały więcej gatunków niż mozaikowe. W ekologii nie znamy takiego przykładu - jednolite siedlisko (np. sama plaża) zawsze wspiera mniej gatunków niż wyspa z lasem + plażą + bagnem. ✅ → P.\n\n**Czy stwierdzenie 2 mogłoby być fałszywe?**\nFałszywe byłoby, gdyby istniał **trzeci mechanizm** pojawiania się gatunków inny niż imigracja i speciacja. Czy istnieje? Hybrydy mogłyby tworzyć nowe gatunki (hybrydy allopoliploidalne) - ale to szczególna forma speciacji, więc mieszczą się w kategorii \"speciacja\". Nie ma innej drogi. ✅ → P.\n\n**Czy stwierdzenie 3 mogłoby być fałszywe?**\nFałszywe byłoby, gdyby tempo zasiedlania wyspy było **niezależne od odległości** - np. gdyby dominowały wiatry oceaniczne niosące zarodniki bez zależności od dystansu. Jednak dla **zwierząt** (które są tematem całego zadania 21) dyspersja aktywna lub na dryfujących obiektach jest wysoce zależna od odległości. Tempo imigracji zwierząt spada z odległością → tempo wzrostu różnorodności maleje. ✅ → P.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 21.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za prawidlowa ocene wszystkich trzech stwierdzen: **1. - P, 2. - P, 3. - P**.\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość teorii biogeografii wysp (MacArthur & Wilson), zasad ekologii nisz i mechanizmów speciacji. Teoria biogeografii wysp jest elementem podstawy programowej biologii rozszerzonej (ekologia, różnorodność biologiczna).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nMożliwe błędne warianty uczniów:\n\n| Błędna ocena | Typowy błąd prowadzący do niej |\n| Stwierdzenie 2 = **F** | Uczeń myli model MacArthura-Wilsona (który liczy imigrację i wymieranie) z mechanizmami POWSTAWANIA gatunków - myśli, że speciacja „nie liczy się\" jako czynnik wyspowy, bo w modelu równowagi bierze się pod uwagę tylko imigrację i wymieranie. Ale pytanie dotyczy powstawania gatunków (species pool), nie równowagi dynamicznej. |\n| Stwierdzenie 3 = **F** | Uczeń twierdzi, że „tempo zasiedlania zależy od wielkości wyspy, nie od odległości\" - myli dwa efekty teorii MacArthura-Wilsona: efekt **wielkości** (liczy się na wymieranie) i efekt **odległości** (liczy się na imigrację). Dla tempa zasiedlania nowej wyspy kluczowa jest imigracja → kluczowa jest odległość. |\n| Stwierdzenie 1 = **F** | Uczeń myśli, że „na wyspie różnorodność siedlisk jest z definicji mała, więc nie może rosnąć\" - błąd polegający na myleniu wysp małych z wyspami w ogóle. Wyspy mogą być bardzo zróżnicowane siedliskowo (np. Islandia, Sumatra). |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - utożsamianie modelu MacArthura-Wilsona (imigracja vs. wymieranie) z mechanizmami POWSTAWANIA nowych gatunków. Model równowagi wyspowej opisuje dynamikę liczby gatunków, ale mechanizmy ich pojawienia się to imigracja + speciacja - to dwie różne warstwy teorii!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stwierdzenie 3 mówi o **tempie wzrostu** różnorodności (szybkości zasiedlania), a nie o ostatecznej liczbie gatunków. Wielkość wyspy wpływa na liczbę gatunków w równowadze; odległość wpływa na **tempo** zasiedlania → nie mylić tych dwóch efektów.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadania PF w maturze są oceniane ZERO-JEDYNKOWO za komplet - nawet jeden błąd = 0 pkt. Warto sprawdzić każde stwierdzenie podwójnie przed zapisaniem odpowiedzi.","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-21.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 21.2. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące czynników wpływających na różnorodność<br>gatunkową zwierząt na wyspach są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest<br>prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.</p>\n<ol><li>Na wyspie różnorodność gatunkowa zwierząt rośnie wraz ze wzrostem</li></ol>\n<p>różnorodności siedlisk.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Pojawienie się nowych gatunków na wyspie jest konsekwencją dwóch</li></ol>\n<p>zjawisk: imigracji oraz specjacji.<br>P<br>F<br>3.<br>W okresie zasiedlania nowo powstałej wyspy przez organizmy tempo<br>wzrostu różnorodności gatunkowej zależy od odległości wyspy<br>od kontynentów.<br>P<br>F<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>20.1.<br>20.2.<br>21.1.<br>21.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>Kuba<br>Haiti<br>Jamajka<br>Portoryko<br>Montserrat<br>Saba<br>Redonda<br>liczba gatunków płazów<br>i gadów<br>powierzchnia wyspy [km<br>2]<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>21.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>[…] odnosi się krytycznie do<br>przedstawionych informacji […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>wskazuje źródła różnorodności biologicznej<br>[…], interpretuje różnorodność organizmów<br>na Ziemi jako efekt ewolucji biologicznej.<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>Różnorodność biologiczna i jej</li></ol>\n<p>zagrożenia. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] wskazuje przyczyny spadku</li></ol>\n<p>różnorodności genetycznej, wymierania<br>gatunków, zanikania siedlisk i ekosystemów.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - P, 3. - P.</li></ol>\n<p>Zadanie 22. (0-1)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za wskazanie właściwego dokończenia zdania dotyczącego CITES.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C.<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>VI. Postawa wobec przyrody i środowiska.<br>Zdający rozumie znaczenie ochrony<br>przyrody i środowiska oraz zna i rozumie<br>zasady zrównoważonego rozwoju […].<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>[…] przedstawia prawne formy ochrony</li></ol>\n<p>przyrody w Polsce […],</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność międzynarodowej</li></ol>\n<p>współpracy w celu zapobiegania zagrożeniom<br>przyrody, podaje przykłady takiej współpracy<br>(np. CITES, „Natura 2000”, Agenda 21).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Różnorodność gatunkowa rośnie wraz z różnorodnością siedlisk | <strong>P</strong> |<br>| 2. Nowe gatunki pojawiają się przez imigrację i speciację | <strong>P</strong> |<br>| 3. Tempo wzrostu różnorodności zależy od odległości wyspy od kontynentów | <strong>P</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza mechanizmów biogeograficznych (teoria MacArthura i Wilsona)</h4>\n<h5>Stwierdzenie 1 - P</h5>\n<p>Różnorodność siedlisk → różnorodność nisz ekologicznych → różnorodność gatunkowa.</p>\n<p><strong>Mechanizm:</strong> Każde siedlisko (brzeg, las, mokradło, skały) oferuje inne zasoby, schronienia, temperatury, wilgotności. Im więcej typów siedlisk, tym więcej odrębnych nisz, które mogą zajmować różne gatunki bez konkurencji wykluczającej. To fundamentalna zasada ekologii - <strong>heterogenność przestrzenna środowiska napędza α- i β-różnorodność</strong>.</p>\n<p>→ Stwierdzenie <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h5>Stwierdzenie 2 - P</h5>\n<p>Teoria biogeogeografii wysp wyróżnia <strong>dwie drogi powstawania nowych gatunków na wyspie</strong>:</p>\n<ol><li><strong>Imigracja</strong> - osobniki z kontynentu lub innych wysp przylatują / przypływają / są przenoszone (np. przez wiatr, na pniach drewna, przez ptaki). To szybka, ciągła ścieżka.</li><li><strong>Speciacja</strong> - gatunek zasiedlający wyspę ewoluuje w nowe gatunki w warunkach izolacji (mniejszy przepływ genów, dryf genetyczny, odmienne presje selekcyjne). Przykład klasyczny: promieniowanie adaptacyjne ziębów Darwina (<em>Geospiza</em> spp.) na Galápagos czy żółwi wyspowych.</li></ol>\n<p>Oba procesy są <strong>wzajemnie uzupełniające</strong> - imigracja działa szybciej, speciacja na dłuższą metę. Stwierdzenie nie mówi, że to jedyne możliwe procesy na osi czasu - mówi tylko, że oba są przyczyną. To prawda.</p>\n<p>→ Stwierdzenie <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h5>Stwierdzenie 3 - P</h5>\n<p><strong>Teoria biogeogeografii wysp (MacArthur &amp; Wilson, 1967):</strong> tempo imigracji gatunków na wyspę maleje wraz z odległością od kontynentu (lub innego źródła gatunków).</p>\n<p><strong>Mechanizm krok po kroku:</strong></p>\n<ol><li>Nowo powstała wyspa = 0 gatunków → faza intensywnego zasiedlania</li><li>Tempo zasiedlania = f(imigracji) - zależy od tego, ile nowych gatunków przybywa w jednostce czasu</li><li>Odległość od kontynentu ↑ → prawdopodobieństwo dotarcia organizmu ↓ (dyspersja jest kosztowna energetycznie, śmiertelność w trakcie wzrasta) → imigracja ↓ → <strong>tempo wzrostu liczby gatunków ↓</strong></li></ol>\n<p>Wyspy bliżej kontynentu zasiedlają się <strong>szybciej</strong> niż oddalone. Stąd tempo wzrostu różnorodności gatunkowej <strong>zależy od odległości</strong>.</p>\n<p>→ Stwierdzenie <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez kontrprzykłady i logikę negacji</h4>\n<p><strong>Czy stwierdzenie 1 mogłoby być fałszywe?</strong><br>Fałszywe byłoby, gdyby wyspy jednorodne miały więcej gatunków niż mozaikowe. W ekologii nie znamy takiego przykładu - jednolite siedlisko (np. sama plaża) zawsze wspiera mniej gatunków niż wyspa z lasem + plażą + bagnem. ✅ → P.</p>\n<p><strong>Czy stwierdzenie 2 mogłoby być fałszywe?</strong><br>Fałszywe byłoby, gdyby istniał <strong>trzeci mechanizm</strong> pojawiania się gatunków inny niż imigracja i speciacja. Czy istnieje? Hybrydy mogłyby tworzyć nowe gatunki (hybrydy allopoliploidalne) - ale to szczególna forma speciacji, więc mieszczą się w kategorii &quot;speciacja&quot;. Nie ma innej drogi. ✅ → P.</p>\n<p><strong>Czy stwierdzenie 3 mogłoby być fałszywe?</strong><br>Fałszywe byłoby, gdyby tempo zasiedlania wyspy było <strong>niezależne od odległości</strong> - np. gdyby dominowały wiatry oceaniczne niosące zarodniki bez zależności od dystansu. Jednak dla <strong>zwierząt</strong> (które są tematem całego zadania 21) dyspersja aktywna lub na dryfujących obiektach jest wysoce zależna od odległości. Tempo imigracji zwierząt spada z odległością → tempo wzrostu różnorodności maleje. ✅ → P.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 21.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidlowa ocene wszystkich trzech stwierdzen: <strong>1. - P, 2. - P, 3. - P</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość teorii biogeografii wysp (MacArthur &amp; Wilson), zasad ekologii nisz i mechanizmów speciacji. Teoria biogeografii wysp jest elementem podstawy programowej biologii rozszerzonej (ekologia, różnorodność biologiczna).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Możliwe błędne warianty uczniów:</p>\n<p>| Błędna ocena | Typowy błąd prowadzący do niej |<br>| Stwierdzenie 2 = <strong>F</strong> | Uczeń myli model MacArthura-Wilsona (który liczy imigrację i wymieranie) z mechanizmami POWSTAWANIA gatunków - myśli, że speciacja „nie liczy się&quot; jako czynnik wyspowy, bo w modelu równowagi bierze się pod uwagę tylko imigrację i wymieranie. Ale pytanie dotyczy powstawania gatunków (species pool), nie równowagi dynamicznej. |<br>| Stwierdzenie 3 = <strong>F</strong> | Uczeń twierdzi, że „tempo zasiedlania zależy od wielkości wyspy, nie od odległości&quot; - myli dwa efekty teorii MacArthura-Wilsona: efekt <strong>wielkości</strong> (liczy się na wymieranie) i efekt <strong>odległości</strong> (liczy się na imigrację). Dla tempa zasiedlania nowej wyspy kluczowa jest imigracja → kluczowa jest odległość. |<br>| Stwierdzenie 1 = <strong>F</strong> | Uczeń myśli, że „na wyspie różnorodność siedlisk jest z definicji mała, więc nie może rosnąć&quot; - błąd polegający na myleniu wysp małych z wyspami w ogóle. Wyspy mogą być bardzo zróżnicowane siedliskowo (np. Islandia, Sumatra). |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - utożsamianie modelu MacArthura-Wilsona (imigracja vs. wymieranie) z mechanizmami POWSTAWANIA nowych gatunków. Model równowagi wyspowej opisuje dynamikę liczby gatunków, ale mechanizmy ich pojawienia się to imigracja + speciacja - to dwie różne warstwy teorii!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Stwierdzenie 3 mówi o <strong>tempie wzrostu</strong> różnorodności (szybkości zasiedlania), a nie o ostatecznej liczbie gatunków. Wielkość wyspy wpływa na liczbę gatunków w równowadze; odległość wpływa na <strong>tempo</strong> zasiedlania → nie mylić tych dwóch efektów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadania PF w maturze są oceniane ZERO-JEDYNKOWO za komplet - nawet jeden błąd = 0 pkt. Warto sprawdzić każde stwierdzenie podwójnie przed zapisaniem odpowiedzi.</blockquote>"}]}