{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nOkreśl znaczenie mikoryzy dla grzybów. W odpowiedzi uwzględnij sposób odżywiania się\ngrzybów.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.3.\n4.4.\n4.5.\n5.1.\n5.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nrośliny uprawiane na podłożu\nze szczepionką mikoryzową\nrośliny uprawiane na podłożu\nbez szczepionki mikoryzowej\nśrednia ilość mikroelementów\npobranych przez roślinę [µg]\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"5.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […], przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […], przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia […] informacje, […] wyjaśnia\nzależności przyczynowo-skutkowe […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n10. Grzyby. Zdający:\n4) przedstawia związki symbiotyczne, w które\nwchodzą grzyby (w tym mikoryzę).\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające uzyskiwanie przez heterotroficzne grzyby\nzwiązków organicznych od rośliny pozostającej z nimi w związku mikoryzowym.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Grzyby są organizmami heterotroficznymi, które pobierają substancje odżywcze\nze środowiska, a pozostając w związku mikoryzowym, otrzymują je od rośliny.\n• Grzyby nie potrafią samodzielnie syntetyzować niektórych związków organicznych\ni muszą pobierać je ze środowiska, a w mikoryzie otrzymują te związki od rośliny.\n• Grzyby są cudzożywne - pobierają od rośliny produkty fotosyntezy.\nZadanie 6. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nMikoryza dostarcza grzybom **związków organicznych** (np. cukrów - produktów fotosyntezy rośliny), które są dla nich niezbędne jako źródło energii i materii budulcowej, gdyż grzyby są **cudzożywne** (heterotroficzne) i nie potrafią samodzielnie syntetyzować związków organicznych.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n1. **Grzyby są heterotrofami** - nie posiadają chlorofilu, nie przeprowadzają fotosyntezy, więc nie mogą wytwarzać własnych związków organicznych z \\(\\ce{CO2}\\) i \\(\\ce{H2O}\\).\n2. **Grzyby wnikają w komórki lub oplatają korzenie rośliny** (ektomikoryza / endomikoryza) - strzępki grzyba tworzą ścisły kontakt z tkankami korzeni.\n3. **Roślina-partner produkuje cukry** (głównie glukozę, sacharozę) drogą fotosyntezy - związki te transportowane są floem w dół do korzeni.\n4. **Grzyb pobiera te węglowodany** bezpośrednio z komórek korzeni → zaspokaja swoje zapotrzebowanie na **energię** (oddychanie komórkowe) i **szkielet węglowy** (biosynteza biomasy grzybni).\n\n**Wniosek:** Mikoryza = pewne, stałe źródło gotowych związków organicznych dla heterotroficznego organizmu, który inaczej musiałby rozkładać martwą materię organiczną (tryb saprofityczny).\n\n## Sposób 2 - Kontrast: mikoryza vs. tryb saprofityczny\n\n| Cecha | Tryb saprofityczny | Tryb mykoryzy |\n| Źródło węgla | Martwa materia organiczna (ściółka, drewno) | Żywa roślina (produkty fotosyntezy) |\n| Dostępność | Zmienna, uzależniona od rozkładu | Stała, dopóki roślina fotosyntetyzuje |\n| Konkurencja | Duża (wiele grzybów saprofitycznych) | Mała (ekskluzywna relacja z konkretną rośliną) |\n| Koszty enzymatyczne | Grzyb musi wydzielać enzymy zewnątrzkomórkowe (amylazy, celulazy) | Grzyb dostaje gotowe, rozpuszczalne cukry |\n\n**Wniosek:** Mikoryza to **bardziej efektywna strategia odżywiania** niż saprofityzm - grzyb nie musi rozkładać złożonych polimerów, dostaje gotowe cukry bez dużych nakładów enzymatycznych.\n\n## Sposób 3 - Argumentacja przez definicję cudzożywności\n\nGrzyby są organizmami **cudzożywnymi** - **nie mają chloroplastów**, więc energia słoneczna jest dla nich niedostępna bezpośrednio. Każdy heterotroficzny organizm **musi** pozyskać gotowe związki organiczne z zewnątrz. Mikoryza rozwiązuje ten problem: partnerska roślina (autotrofik) \"produkuje\" cukry, a grzyb (heterotrofik) je \"odbiera\" - **cudzożywność realizowana przez symbiozę**, a nie przez drapieżnictwo czy rozkład.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 5.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za poprawne wyjasnienie uwzgledniajace uzyskiwanie przez heterotroficzne grzyby zwiazkow organicznych od rosliny pozostajacej z nimi w zwiazku mikoryzowym.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca powyzszych wymagan lub za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- definicji heterotrofizmu (cudzożywność)\n- że grzyby nie mają chloroplastów / nie prowadzą fotosyntezy\n- że produkty fotosyntezy = związki organiczne (cukry)\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - **zamiana stron symbiozym**: uczniowie piszą \"grzyby dostarczają roślinie wodę i sole mineralne\" - to PRAWDA, ale pytano o znaczenie DLA GRZYBÓW, nie dla roślin!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Samo napisanie \"grzyb dostaje pożywienie\" - **za ogólne**, klucz wymaga konkretyzacji: **związki organiczne** (produkty fotosyntezy). Słowo \"pożywienie\" bez dookreślenia = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie można napisać tylko \"grzyby są heterotrofami\" - to opis trybu odżywiania, ale pytanie wymaga WYJAŚNIENIA ZNACZENIA mikoryzy, czyli co konkretnie ta heterotroficzność oznacza w kontekście relacji z rośliną.","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.2. (0-1)<br>Określ znaczenie mikoryzy dla grzybów. W odpowiedzi uwzględnij sposób odżywiania się<br>grzybów.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>4.3.<br>4.4.<br>4.5.<br>5.1.<br>5.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>rośliny uprawiane na podłożu<br>ze szczepionką mikoryzową<br>rośliny uprawiane na podłożu<br>bez szczepionki mikoryzowej<br>średnia ilość mikroelementów<br>pobranych przez roślinę [µg]<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>5.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje […], przedstawia i wyjaśnia procesy<br>i zjawiska biologiczne […], przedstawia<br>i wyjaśnia zależności między organizmem<br>a środowiskiem […].<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia […] informacje, […] wyjaśnia<br>zależności przyczynowo-skutkowe […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Grzyby. Zdający:</li><li>przedstawia związki symbiotyczne, w które</li></ol>\n<p>wchodzą grzyby (w tym mikoryzę).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające uzyskiwanie przez heterotroficzne grzyby<br>związków organicznych od rośliny pozostającej z nimi w związku mikoryzowym.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Grzyby są organizmami heterotroficznymi, które pobierają substancje odżywcze<br>ze środowiska, a pozostając w związku mikoryzowym, otrzymują je od rośliny.<br>• Grzyby nie potrafią samodzielnie syntetyzować niektórych związków organicznych<br>i muszą pobierać je ze środowiska, a w mikoryzie otrzymują te związki od rośliny.<br>• Grzyby są cudzożywne - pobierają od rośliny produkty fotosyntezy.<br>Zadanie 6. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Mikoryza dostarcza grzybom <strong>związków organicznych</strong> (np. cukrów - produktów fotosyntezy rośliny), które są dla nich niezbędne jako źródło energii i materii budulcowej, gdyż grzyby są <strong>cudzożywne</strong> (heterotroficzne) i nie potrafią samodzielnie syntetyzować związków organicznych.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li><strong>Grzyby są heterotrofami</strong> - nie posiadają chlorofilu, nie przeprowadzają fotosyntezy, więc nie mogą wytwarzać własnych związków organicznych z <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>C</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi></mrow></mrow></math>.</li><li><strong>Grzyby wnikają w komórki lub oplatają korzenie rośliny</strong> (ektomikoryza / endomikoryza) - strzępki grzyba tworzą ścisły kontakt z tkankami korzeni.</li><li><strong>Roślina-partner produkuje cukry</strong> (głównie glukozę, sacharozę) drogą fotosyntezy - związki te transportowane są floem w dół do korzeni.</li><li><strong>Grzyb pobiera te węglowodany</strong> bezpośrednio z komórek korzeni → zaspokaja swoje zapotrzebowanie na <strong>energię</strong> (oddychanie komórkowe) i <strong>szkielet węglowy</strong> (biosynteza biomasy grzybni).</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Mikoryza = pewne, stałe źródło gotowych związków organicznych dla heterotroficznego organizmu, który inaczej musiałby rozkładać martwą materię organiczną (tryb saprofityczny).</p>\n<h4>Sposób 2 - Kontrast: mikoryza vs. tryb saprofityczny</h4>\n<p>| Cecha | Tryb saprofityczny | Tryb mykoryzy |<br>| Źródło węgla | Martwa materia organiczna (ściółka, drewno) | Żywa roślina (produkty fotosyntezy) |<br>| Dostępność | Zmienna, uzależniona od rozkładu | Stała, dopóki roślina fotosyntetyzuje |<br>| Konkurencja | Duża (wiele grzybów saprofitycznych) | Mała (ekskluzywna relacja z konkretną rośliną) |<br>| Koszty enzymatyczne | Grzyb musi wydzielać enzymy zewnątrzkomórkowe (amylazy, celulazy) | Grzyb dostaje gotowe, rozpuszczalne cukry |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Mikoryza to <strong>bardziej efektywna strategia odżywiania</strong> niż saprofityzm - grzyb nie musi rozkładać złożonych polimerów, dostaje gotowe cukry bez dużych nakładów enzymatycznych.</p>\n<h4>Sposób 3 - Argumentacja przez definicję cudzożywności</h4>\n<p>Grzyby są organizmami <strong>cudzożywnymi</strong> - <strong>nie mają chloroplastów</strong>, więc energia słoneczna jest dla nich niedostępna bezpośrednio. Każdy heterotroficzny organizm <strong>musi</strong> pozyskać gotowe związki organiczne z zewnątrz. Mikoryza rozwiązuje ten problem: partnerska roślina (autotrofik) &quot;produkuje&quot; cukry, a grzyb (heterotrofik) je &quot;odbiera&quot; - <strong>cudzożywność realizowana przez symbiozę</strong>, a nie przez drapieżnictwo czy rozkład.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 5.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne wyjasnienie uwzgledniajace uzyskiwanie przez heterotroficzne grzyby zwiazkow organicznych od rosliny pozostajacej z nimi w zwiazku mikoryzowym.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca powyzszych wymagan lub za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>definicji heterotrofizmu (cudzożywność)</li><li>że grzyby nie mają chloroplastów / nie prowadzą fotosyntezy</li><li>że produkty fotosyntezy = związki organiczne (cukry)</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - <strong>zamiana stron symbiozym</strong>: uczniowie piszą &quot;grzyby dostarczają roślinie wodę i sole mineralne&quot; - to PRAWDA, ale pytano o znaczenie DLA GRZYBÓW, nie dla roślin!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samo napisanie &quot;grzyb dostaje pożywienie&quot; - <strong>za ogólne</strong>, klucz wymaga konkretyzacji: <strong>związki organiczne</strong> (produkty fotosyntezy). Słowo &quot;pożywienie&quot; bez dookreślenia = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie można napisać tylko &quot;grzyby są heterotrofami&quot; - to opis trybu odżywiania, ale pytanie wymaga WYJAŚNIENIA ZNACZENIA mikoryzy, czyli co konkretnie ta heterotroficzność oznacza w kontekście relacji z rośliną.</blockquote>"}]}