{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nPodaj jedną cechę budowy morfologicznej zarodka gryki odróżniającą go od zarodków\npozostałych roślin zbożowych zaliczanych do roślin jednoliściennych.","answer":null,"answer_text":"8.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […] organizmy […].\nIV Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n5) rozróżnia rośliny jednoliścienne od\ndwuliściennych, wskazując ich cechy\ncharakterystyczne (cechy liścia i kwiatu,\nsystem korzeniowy, budowa anatomiczna\nkorzenia i pędu).\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe podanie jednej cechy budowy morfologicznej zarodka gryki odnoszącej\nsię do liczby liścieni w zarodku.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ndwa liścienie / dwa liście zarodkowe / zarodek jest dwuliścienny\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszącej się jedynie do zaprzeczenia cech charakterystycznych\ndla zarodków jednoliściennych, np. „brak koleoptyla”, albo odpowiedzi określających jedynie\npozycję taksonomiczną gryki, np. „gryka jest rośliną dwuliścienną”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Zarodek gryki posiada dwa liścienie**, podczas gdy zarodki zbóż jednoliściennych (traw) mają tylko jeden liścień (tarczę/scutellum).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: różnica wynikająca z przynależności systematycznej\n\nGryka należy do **roślin dwuliściennych** (*Magnoliopsida*). Cecha definiująca tę klasę to obecność **dwóch liścieni (kotyledonów)** w zarodku - to cecha diagnostyczna całej gromady, wyrażona już na poziomie zarodka wewnątrz nasiona.\n\nPozostałe zboża (pszenica, żyto, kukurydza, ryż, proso, owies, jęczmień) to **rośliny jednoliścienne** (*Liliopsida*) z rodziny traw (*Poaceae*). Ich zarodek zawiera **tylko jeden liścień** - zmodyfikowany w wyspecjalizowaną strukturę zwaną **tarczą (scutellum)**, która pełni funkcję absorpcyjną (pobiera substancje odżywcze z bielma podczas kiełkowania).\n\nZatem: **gryka → 2 liścienie** vs **trawy zbożowe → 1 liścień (tarczka)**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez porównanie klas roślin okrytonasiennych\n\nSchemat podziału roślin okrytonasiennych pod względem liczby liścieni zarodka:\n\n| Cecha | Dwuliścienne (*Magnoliopsida*) | Jednoliścienne (*Liliopsida*) |\n| Liczba liścieni zarodka | **2** | **1** |\n| Przykłady zbóż | **gryka** | pszenica, żyto, ryż, kukurydza |\n| Liścień u traw | - | scutellum (tarczka) |\n\nPonieważ treść zadania explicite mówi, że gryka to **dwuliścienna**, a pozostałe zboża to **jednoliścienne**, jedyna morfologiczna różnica na poziomie zarodka, wynikająca wprost z tej przynależności, to **liczba liścieni: 2 vs 1**.\n\nMożemy wyeliminować inne ewentualne odpowiedzi:\n- „Brak koleoptyla\" - prawda, ale to cecha wynikająca ze specjalizacji jednoliściennych, nie morfologia *liścienia* samego w sobie\n- „Inny kształt\" - zbyt ogólne, klucz nie uzna\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 8.1 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za prawidlowe podanie jednej cechy budowy morfologicznej zarodka gryki odnoszacej sie do liczby liscieni: **dwa liscienie / zarodek jest dwuliscienny**.\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Nie uznaje sie** zaprzeczenia cech roslin jednolisciennych (np. \"brak koleoptyla\") ani okreslenia pozycji taksonomicznej (np. \"gryka jest roslina dwuliscienna\").\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość morfologii zarodka i systematyki roślin okrytonasiennych (dwu- vs jednoliścienne). Nie ma tu wzorów matematycznych ani chemicznych.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to opisywanie morfologii CAŁEJ rośliny (np. „gryka ma sieciowate unerwienie liści\", „gryka ma korzeń palowy\") - zadanie pyta TYLKO o **zarodek**, nie o dorosłą roślinę!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Napisanie tylko „jest dwuliścienna\" bez odniesienia do zarodka to odpowiedź zbyt ogólna - klucz wymaga wskazania konkretnej cechy morfologicznej zarodka, czyli **liczby liścieni = 2**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie „liścienia\" z „liściem\" - liścień (*cotyledon*) to element **zarodka wewnątrz nasiona**, nie liść dorosłej rośliny. To dwie różne struktury!","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>Podaj jedną cechę budowy morfologicznej zarodka gryki odróżniającą go od zarodków<br>pozostałych roślin zbożowych zaliczanych do roślin jednoliściennych.</p>","answer_text_html":"<p>8.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje […] organizmy […].<br>IV Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe. Zdający:</li><li>rozróżnia rośliny jednoliścienne od</li></ol>\n<p>dwuliściennych, wskazując ich cechy<br>charakterystyczne (cechy liścia i kwiatu,<br>system korzeniowy, budowa anatomiczna<br>korzenia i pędu).<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłowe podanie jednej cechy budowy morfologicznej zarodka gryki odnoszącej<br>się do liczby liścieni w zarodku.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>dwa liścienie / dwa liście zarodkowe / zarodek jest dwuliścienny<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszącej się jedynie do zaprzeczenia cech charakterystycznych<br>dla zarodków jednoliściennych, np. „brak koleoptyla”, albo odpowiedzi określających jedynie<br>pozycję taksonomiczną gryki, np. „gryka jest rośliną dwuliścienną”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Zarodek gryki posiada dwa liścienie</strong>, podczas gdy zarodki zbóż jednoliściennych (traw) mają tylko jeden liścień (tarczę/scutellum).</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: różnica wynikająca z przynależności systematycznej</h4>\n<p>Gryka należy do <strong>roślin dwuliściennych</strong> (<em>Magnoliopsida</em>). Cecha definiująca tę klasę to obecność <strong>dwóch liścieni (kotyledonów)</strong> w zarodku - to cecha diagnostyczna całej gromady, wyrażona już na poziomie zarodka wewnątrz nasiona.</p>\n<p>Pozostałe zboża (pszenica, żyto, kukurydza, ryż, proso, owies, jęczmień) to <strong>rośliny jednoliścienne</strong> (<em>Liliopsida</em>) z rodziny traw (<em>Poaceae</em>). Ich zarodek zawiera <strong>tylko jeden liścień</strong> - zmodyfikowany w wyspecjalizowaną strukturę zwaną <strong>tarczą (scutellum)</strong>, która pełni funkcję absorpcyjną (pobiera substancje odżywcze z bielma podczas kiełkowania).</p>\n<p>Zatem: <strong>gryka → 2 liścienie</strong> vs <strong>trawy zbożowe → 1 liścień (tarczka)</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez porównanie klas roślin okrytonasiennych</h4>\n<p>Schemat podziału roślin okrytonasiennych pod względem liczby liścieni zarodka:</p>\n<p>| Cecha | Dwuliścienne (<em>Magnoliopsida</em>) | Jednoliścienne (<em>Liliopsida</em>) |<br>| Liczba liścieni zarodka | <strong>2</strong> | <strong>1</strong> |<br>| Przykłady zbóż | <strong>gryka</strong> | pszenica, żyto, ryż, kukurydza |<br>| Liścień u traw | - | scutellum (tarczka) |</p>\n<p>Ponieważ treść zadania explicite mówi, że gryka to <strong>dwuliścienna</strong>, a pozostałe zboża to <strong>jednoliścienne</strong>, jedyna morfologiczna różnica na poziomie zarodka, wynikająca wprost z tej przynależności, to <strong>liczba liścieni: 2 vs 1</strong>.</p>\n<p>Możemy wyeliminować inne ewentualne odpowiedzi:</p>\n<ul><li>„Brak koleoptyla&quot; - prawda, ale to cecha wynikająca ze specjalizacji jednoliściennych, nie morfologia <em>liścienia</em> samego w sobie</li><li>„Inny kształt&quot; - zbyt ogólne, klucz nie uzna</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 8.1 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidlowe podanie jednej cechy budowy morfologicznej zarodka gryki odnoszacej sie do liczby liscieni: <strong>dwa liscienie / zarodek jest dwuliscienny</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Nie uznaje sie</strong> zaprzeczenia cech roslin jednolisciennych (np. &quot;brak koleoptyla&quot;) ani okreslenia pozycji taksonomicznej (np. &quot;gryka jest roslina dwuliscienna&quot;).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość morfologii zarodka i systematyki roślin okrytonasiennych (dwu- vs jednoliścienne). Nie ma tu wzorów matematycznych ani chemicznych.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to opisywanie morfologii CAŁEJ rośliny (np. „gryka ma sieciowate unerwienie liści&quot;, „gryka ma korzeń palowy&quot;) - zadanie pyta TYLKO o <strong>zarodek</strong>, nie o dorosłą roślinę!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Napisanie tylko „jest dwuliścienna&quot; bez odniesienia do zarodka to odpowiedź zbyt ogólna - klucz wymaga wskazania konkretnej cechy morfologicznej zarodka, czyli <strong>liczby liścieni = 2</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie „liścienia&quot; z „liściem&quot; - liścień (<em>cotyledon</em>) to element <strong>zarodka wewnątrz nasiona</strong>, nie liść dorosłej rośliny. To dwie różne struktury!</blockquote>"}]}